نو اوستی آیین مخصوص اردبیلی ها

نو اوستی یکی از آیین های مردم اردبیل در عید نوروز است که در آخرین چهارشنبه سال در رودخانه بالیقلی چای برگزار می شود. در این روز دختران و زنان با کوز، قیچی و جارو در ساحل رودخانه حاضر شده و رسم نو اوستی را اجرا می کنند.

نو اوستی اردبیل آیینی برای برآوردن حاجت ها و دور کردن پلیدی ها

جارو زدن آب، قیچی کردن آب، رها کردن کفش های کهنه در آب و سه بار از عرض رودخانه رد شدن از جمله کارهایی است که در مراسم نو اوستی اردبیل انجام می شود.

به گزارش دیدشهر، مراسم سنتی “نو اوستی” یا همان “سو اوستی” به معنای پریدن از آب است که همه ساله با حضور پرشور مردم در محل پل هفت چشمه بر روی رود بالیقلی چای اردبیل برگزار می شود.

آیین نو اوستی از روزگاران قدیم هر سال در صبح آخرین چهارشنبه سال با حضور خانواده‌ها، به ویژه بانوان و دختران جوان در اردبیل برگزار می‌شود.

نو اوستی رسمی در کنار رودخانه

بر اساس این باور کهن که با تجدید سال آب‌های روان نیز تازه شده و تجدید می‌شوند، در آیین نواوستی اردبیلی‌ها به سراغ آب‌های روان رفته و در کنار آن رسوم خود را به جای می‌آورند.

بسیاری از شرکت‌کنندگان با این باور که در این روز حاجت‌ها و نیت‌ها برآورده می‌شود با در دست داشتن قیچی، جارو و کوزه سفالی در محل پل تاریخی یئدی گوز (هفت چشمه) اردبیل حاضر شده و دعاگویان، سه مرتبه عرض رودخانه بالیقلو (بالیخلی چای) را طی و سپس آب را جارو یا قیچی می‌کنند.

نو شدن عید نوروز با شکستن کوزه

دختران جوان نیز در پایان این آئین، کوزه‌های سفالینی را که در آیین سال گذشته پر از آب کرده بودند می‌شکنند و با نیت حاکم شدن زلالی و روشنی،کوزه‌های جدید خود را از آب پر کرده و به خانه‌هایشان می‌برند.

بانوان اردبیلی آب کوزه‌ها را به نشان پاکی در چهارگوشه خانه می‌ریزند یا غذای آخرین چهارشنبه سال را با این آب تهیه می‌کنند.

در بخشی از این مراسم زنان تکه سنگ هایی را جمع آوری و به آب پرتاب می کنند. این حرکت نیز از دوری و ترک دردهای زندگی است. علاوه بر این هفت سنگ به نماد تقدس عدد هفت به همراه آرزوی فرد به آب انداخته می شود.

از دیگر مراسمات نو اوستی اردبیل

قیچی کردن آب با نیت قیچی کردن مشکلات و زبان دشمنان، جارو کردن آب با نیت جارو کردن مشکلات و سپردن تمامی مشکلات امسال به آب‌های روان، دوختن آب با نیت دوختن زخم‌زبان دشمن و بدخواه، خواندن قرآن و خواندن ادعیه و طلب گره‌گشایی از خالق آب، انداختن کفش‌های کهنه سال به نشانه دور ریختن تنگی و سختی‌های زندگی در سالی که سپری شده است، عبور از عرض رودخانه و مهم‌تر از همه پر کردن کوزه‌های سفالی از آبی که به تازگی متولد شده است، بخش‌هایی از این آیین کهن است که همگی در بستر رودخانه و آب شکل می گیرد.

آب وجه مقدس مراسم نو اوستی

در واقع آب از دیرباز به دلیل اینکه پاک و مطهر شناخته می شود، وجه مقدسی داشته و برای تطهیر خانه‌ها در چهارگوشه آن ریخته می‌شود.

برخی معتقدند حتی می‌توان فردی که ترسیده است با ریختن آب در شانه‌های وی از ترس دور کرد.

به دلیل ضعف مطالعات به درستی مشخص نیست آیین نواوستی یا «سو چرشنبه سی» یعنی چهارشنبه آب از چه زمانی پدید آمده است و بااین‌وجود تمامی کتب تاریخی به این آیین اشاره دارند.

هر چند برخی معتقدند نشانه‌های فاقد اصالت به این رسم کهن اضافه شده است و در برخی مناطق شکلی خرافاتی به خود گرفته است، اما مطالعه ژرف و عمیق آن نشان می‌دهد مردمان ساکن در منطقه آذربایجان در طول قرن‌ها رسومی را خلق کرده‌اند که پیام اصلی آن پیوند با طبیعت و زیستن پاک و مطهر همچون چرخه طبیعت است.

مهم‌ترین و اصلی‌ترین فلسفه آیین نو اوستی در اردبیل تحکیم دوستی، مودت، دیدار دوستان و آشنایان و هم‌صحبتی با آنها در این جشن بزرگ بوده که خوشبختانه در چند سال اخیر با همت شهرداری اردبیل روحی تازه به کالبد این سنت قدیمی در کهن شهر اردبیل دمیده شده است؛ چنان‌که امسال نیز با تکم‌گردانی و اجرای موسیقی و برنامه‌های متنوع در افزایش شور، شادی و نشاط اجتماعی نقش موثری ایفا کرد.

گردآوردنده: مریم محرمی

مراسم سنتی نو اوستی-اردبیل

عکاس:محسن زارع

به گزارش جهان نيوز به نقل از تسنیم، همه ساله بانوان اردبیلی با نیت برآورده شدن آرزوها ی خود پس از چهارشنبه آخر سال با در دست داشتن قیچی و جارو و کوزه سفالی در محل هفت چشمه حاضر می شوند.این آیین با نیت از بین بردن دلتنگی ها از زندگی انجام میشود.

ادامه نوشته

ایین و مراسم نواوستی اردبیل-نیر=

آیین سنتی نو اوستی در شهرستان نیر

آئین «نو اوستی» از روزگاران قدیم هر سال در صبح آخرین چهارشنبه سال با حضور خانواده‌ها، به ویژه بانوان و دختران جوان برگزار می‌شود.

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

• 

تصاویر فوق آئین‌ سنتی چهارشنبه آخر سال در ارومیه و اردبیل= ایسنا/

آیین‌های سنتی آخرین چهارشنبه سال - اردبیل و ارومیه‎ (عکس)

مردم شهر ارومیه بر طبق آیین سنتی صبح روز چهارشنبه آخر سال به کنار چشمه ها و رودخانه ها میروند و کوزه های همراه خود را از آب پر می‌کنند و به خانه می آورند تا از روشنی و زلالی آب در سال جدید بهرمند شوند و آئین سنتی «نواوستی» از رسوم کهن آخرین چهارشنبه آخر سال که بر روی پل رودخانه (هفت چشمه) اردبیل برگزار می شود. در این آئین شهروندان اردبیلی از ساعات اولیه صبح کوزه به دست به محل آب‌های جاری می‌روند و با انجام مراسم خاصی از فرا رسیدن سال جدید استقبال می‌کنند. جاروکردن و دوختن آب، انداختن سنگریزه‌های کوچک به آب، قیچی‌کردن آب و انداختن لنگه‌ کفش‌های کهنه به آب از بخش‌های اصلی این آئین است. همچنین عبور از عرض آب به تعداد هفت بار نیز در این آئین اجرا می‌شود.

منبع: ایسنا

مراسم سنتی «نو اوستی» در بالیقلو چای اردبیل=از مهر نیوز، تابناک،

مراسم سنتی «نو اوستی» در بالیقلو چای اردبیل

برنامه های آئینی و فرهنگی بسیاری از جمله تکم گردانی، موسیقی عاشقلار و نمایش فولکلوریک اقوام ایرانی گروه هنری شالاکو با هدف زنده نگه داشتن سنت‌ های بومی آخرین چهارشنبه سال و آشنایی هرچه بیشتر نسل جدید با سنت‌ های دیرین منطقه برگزار شد.جارو کردن آب به نیت جارو کردن مشکلات از زندگی و سپردن آن به آب، دوختن آب به صورت نمادین به نیت دوختن مشکلات به آب و دوختن زبان بدگو و غیبت گوی و خواستن حاجت ها، انداختن هفت سنگریزه به آب روان به نیت هفت تن آل عبا و خواستن حاجت، انداختن لنگه کفش کهنه به نیت دور انداختن تنگی و مشکل و قیچی کردن آب به نیت قیچی کردن مشکلات و گشایش و خوشبختی دختران دم بخت و عبور هفت بار از عرض آب و به زبان آوردن حاجت ها در طی مسیر بخش هایی از این مراسم است که در پایان هر فردی با پرکردن کوزه ای سفالی از آب روان، به نیت تبرک، پاکی، خلوص و طهارت در چهارگوشه منزل خود می پاشد.

مراسم سنتی «نو اوستی» یا «سو اوستی» به معنای پریدن از آب است که همه ساله با حضور مردم در محل پل هفت چشمه بر روی رود بالیقلی چای اردبیل برگزار می‌شود. اردبیل سرشار از آئین‌های نوروزی بوده که بسیاری از این آداب و رسوم در حال فراموشی است، یکی از آئین‌ها "نو اوستی" یا سرچشمه رفتن است که در صبح آخرین چهارشنبه سال با حضور زنان و دختران در کنار رودخانه‌ها و چشمه‌ها برگزار می‌شود. در این مراسم بانوان با در دست گرفتن جارو، قیچی و کوزه در کنار آب‌های روان و اغلب رودهای جاری حاضر شده و آرزوهای خود را در قالب مراسم‌های متنوعی به آب روان می‌سپارند./محمد دشتی

مراسم سنتی نواوستی در اردبیل

جارو زدن آب، قیچی کردن آب، رها کردن کفش‌های کهنه در آب و سه بار از عرض رودخانه رد شدن از جمله کار‌هایی است که در مراسم " نو اوستی " اردبیل انجام می‌شود.

آفتاب‌‌نیوز :

مراسم سنتی نو اوستی به معنای پریدن از آب است که همه ساله با حضور مردم در محل پل هفت چشمه بر روی رود بالیقلی چای اردبیل برگزار می‌شود.

ادامه نوشته

آیین سنتی نواوستی در اردبیل=از انتخاب، مهر، فرارو، تسنیم،شیوا بیان

آیین سنتی نواوستی در اردبیل

=================================================================================

تصاویر: جشن سنتی «نو اوستی» در اردبیل

جارو زدن آب، قیچی کردن آب، رها کردن کفش‌های کهنه در آب و سه بار از عرض رودخانه رد شدن از جمله کار‌هایی است که در مراسم «نو اوستی» اردبیل انجام می‌شود. مراسم سنتی «نو اوستی» یا همان «سو اوستی» به معنای پریدن از آب است که همه ساله با حضور پرشور مردم در محل پل هفت چشمه بر روی رود بالیقلی چای اردبیل برگزار می‌شود. آئین «نو اوستی» از روزگاران قدیم هر سال در صبح آخرین چهارشنبه سال با حضور خانواده‌ها، به ویژه بانوان و دختران جوان در اردبیل برگزار می‌شود. بسیاری از شرکت‌کنندگان با این باور که در این روز حاجت‌ها و نیت‌ها برآورده می‌شود با در دست داشتن قیچی، جارو و کوزه سفالی در محل پل تاریخی یئدی‌گوز (هفت چشمه) اردبیل حاضر شده و دعاگویان، سه مرتبه عرض رودخانه بالیقلو (بالیخلی چای) را طی و سپس آب را جارو یا قیچی می‌کنند. دختران جوان نیز در پایان این آئین، کوزه‌های سفالینی را که در آئین سال گذشته پر از آب کرده بودند می‌شکنند و با نیت حاکم شدن زلالی و روشنی، کوزه‌های جدید خود را از آب پر کرده و به خانه‌هایشان می‌برند.

آیین سنتی نو‌ اوستی در اردبیل مثله هر سال برگزار شد. جارو زدن آب، قیچی کردن آب، رها کردن کفش‌های کهنه در آب و سه بار از عرض رودخانه رد شدن از جمله کارهایی است که در مراسم «نو اوستی» اردبیل انجام می‌شود.

نو اوستی" رسم دیرین مردم اردبیل=از سایت های انتخاب، ایرنا، ایسنا ، میراث آریا ، مشرق نیوزو...

بسیاری از رسوم کهن با گسترش زندگی شهری و ورود فناوری‌های نوین به خانه‌ها به فراموشی سپرده شده است، اما بعضی رسوم با اندکی تغییر همچنان جایگاه ویژه‌ای در برخی مناطق شهری و روستایی دارند که از جمله آنها مراسم "نو اوستی" در نقاط مختلف استان اردبیل است.

اهالی آذربایجان از زمان‌های قدیم چهار عنصر آب، آتش، باد و خاک را موجب بیداری طبیعت می‌دانستند و چهار چهارشنبه آخر سال را به نام این چهار عنصر اصلی به ترتیب به سو چرشنبه‌سی، اود چرشنبه‌سی، یئل چرشنبه‌سی و توپراق چرشنبه‌سی نام‌گذاری کرده و در هریک مراسمی اجرا می‌کردند.

در باور مردم اردبیل نخستین چیزی که با تحویل سال تازه می‌شد، آب بود و از همین رو مردم در صبح نخستین چهارشنبه اسفند ماه که "سو چرشنبه‌سی" نام داشت، پیش از طلوع آفتاب به سراغ آب‌های روان رفته و از روی آن می‌پریدند، به هم آب می‌پاشیدند و نغمه می‌خواندند.

رفتن به سراغ آب‌های روان در صبح نخستین چهارشنبه از آخرین ماه سال به نوعی تطهیر به واسطه آب بود که به مرور زمان شکل اصلی خود را از دست داد. آیین‌ها و مراسم سه چهارشنبه سو، اود و یئل متروکه شد و در مراسم آخرین چهارشنبه سال که به چهارشنبه‌سوری معروف است، ادغام گردید.

از این رو آداب مربوط به آتش‌بازی در هنگام غروب آخرین سه‌شنبه سال اجرا می‌شود و آداب مربوط به اکرام و اعزاز آب در صبح آخرین چهارشنبه سال طی مراسمی به نام "نو اوستی" اجرا می‌گردد و تولد و تازه شدن دوباره آب‌ها جشن گرفته می‌شود.

مراسم سنتی نو اوستی یا همان سو اوستی به معنای پریدن از آب است که از روزگاران قدیم هر سال با حضور خانواده‌ها به ویژه بانوان و دختران جوان بر سر چشمه‌ها برگزار می‌شود و بر اساس این باور کهن که با تجدید سال آب‌های روان نیز تازه شده و تجدید می‌شوند، در آیین نو اوستی اردبیلی‌ها به سراغ آب‌های روان رفته و در کنار آن رسوم خود را به جا می‌آورند.

طهارت دل و روح با آب‌های جاری

مرحوم بابا صفری در صفحه ۱۰۸ جلد دوم کتاب اردبیل در گذرگاه تاریخ می‌نویسد: "رسم عمومی بر آن بود، همان گونه که شب چهارشنبه‌سوری از روی آتش می‌پریدند، صبح چهارشنبه هم از روی آب جاری بگذرند.

پیش‌تر در شهرها نهرهای متعددی جریان داشت که علاوه بر مشروب ساختن باغچه‌های حیاط‌ها، آسیاب‌ها را نیز به کار می‌انداخت و آرد مورد نیاز مردم را فراهم می‌ساخت؛ این بود که صبح زود بیشتر مردها و به ویژه جوان‌ها برای پریدن از روی آب به کنار نهرها می‌رفتند و چون پریدن از آنها در جایی میسر می‌شد که عرض نهر کمتر باشد.

این موقعیت نیز همواره در کنار آسیب‌ها و جایی که آب وارد ناوها می‌گشت، ممکن می‌شد و آن قسمت از نهر به نو اوستی یعنی روی ناو معروف بود و برهمین اساس اطراف آسیاب‌ها ازدحام و کثرت بی‌سابقه‌ای به وجود می‌آمد. "

یک جامعه‌شناس و استاد دانشگاه‌ در گفت و گو با ایرنا تشریح کرد: بسیاری با این باور که در چنین روزی حاجت‌ها و نیت‌ها برآورده می‌شود، با در دست داشتن قیچی، جارو و کوزه‌های سفالی در محل پل تاریخی یئدی گوز یا هفت چشمه اردبیل حاضر شده، دعاگویان هفت مرتبه عرض رودخانه بالیقلو را طی کرده و سپس با دسته‌های اسپند، آب را جارو می‌کردند.

میرناصر داودزاده افزود: جارو کردن آب نماد جارو کردن کدورت و ناپاکی‌ها از دل‌ها است و به همین خاطر هم زنان صبح زود جارو به دست در کنار آب‌های روان حاضر می‌شوند تا پیش از تحویل سال تمامی کدورت و تلخکامی‌ها را جارو کرده و به دست آب روان بسپارند.

وی بیان کرد: قیچی کردن و دوختن آب، انداختن هفت قطعه سنگ در آب، انداختن کفش‌های کهنه، شکستن کوزه‌های سفالین سال گذشته در کنار آب و پر کردن کوزه نو با آب تازه از دیگر عادات رایج بین مردم اردبیل در مراسم نو اوستی بوده است.

این جامعه‌شناس اضافه کرد: بانوان اردبیلی با هفت بار گذشتن از عرض رودخانه گذر از فراز و نشیب‌های زندگانی روزمره را تمرین می‌کردند، زندگی خود را به برکت و پاکی آب گره می‌زدند و هر از گاهی آرزوی خود رادر تکه کاغذی نوشته شده به سوی آب روانه می‌کردند: "سلام! سلام! آب روان! نه آخیرسان روان روان؟ ور حاجتیمی یا صاحب الزمان".

وی ادامه داد: در واقع آب را با نیت قیچی کردن ریشه کینه‌ها و دشمنی‌ها قیچی می‌کردند و آن را با نیت دوختن زخم‌زبان دشمنان و بدخواهان می‌دوختند، به نشانه دور ریختن مشکلات و تنگناهای زندگانی کفش‌های کهنه را دور می‌انداختند و هفت تکه سنگ را با نیت دور کردن دردها و سختی‌های زندگی به آب می‌سپردند.

داودزاده اظهار کرد: آنگاه کوزه‌های قدیمی سال گذشته را می‌شکستند و کوزه‌های نو و رنگارنگ خود را از آب چشمه پر کرده با قلبی مالامال از عشق و امید به خانه باز می‌گشتند تا با آغاز سال جدید به میمنت آب و به خاطر دعاهایی که در نو اوستی خوانده‌اند، شاهد موفقیت‌ها و کامیابی‌های نوینی باشند.

وی گفت: بانوان اردبیلی مقداری از آب این کوزه‌ها را به نشان پاکی در چهار گوشه خانه می‌ریختند تا حشرات و حیوانات موذی را از خانه دور کنند و مقداری هم در ظرف بلورینی ریخته و بر سر خوانچه چهارشنبه‌سوری و یا سفره هفت سین می‌گذاشتند و مقداری را نیز برای پختن نخستین نان سال نو و یا آخرین چهارشنبه سال به کار می‌بردند.

این استاد دانشگاه افزود: با اینکه هر شهر و آبادی به اقتضای وضعیت خود ارزش‌ها و هنجارهای رایج، روش‌های خاصی برای برگزاری چنین مراسمی داشته اما می‌توان گفت که مشابه این مراسم به طور تقریبی در تمامی شهرها و روستاهای استان اردبیل رایج بوده است.

وی بیان کرد: اصل بر آن بود که مراسم در کنار آب‌های روان و رودهای جاری برگزار شود و به همین خاطر اهالی شهرستان نیر این آیین را با نام چشمه‌باشی یا چرشنبه سویو با خواندن اشعار و پریدن از روی آب آغاز می‌کردند و کوزه‌های کهنه خود را با آب گوارای بولاقلار شسته و به امید روزهای نو و پر خیر و برکت آن را پر می‌کردند.

نو اوستی در نقاط مختلف

اعتقاد به معجزه آب و در پی آن برگزاری مراسم نو اوستی اگر چه در گذر سال‌ها در مرکز استان اردبیل پررنگ‌تر به نمایش درآمده و از سوی رسانه‌ها بازتاب یافته، اما به واقع این مراسم به مرکز استان محدوده نبوده و در نقاط مختلف با شور خاصی به اجرا درآمده است.

یکی از صاحب‌نظران حوزه فرهنگ فولکلور استان اردبیل در گفت و گو با ایرنا اظهار کرد: در مشگین‌شهر و بسیاری نقاط روستایی این شهرستان نیز مردان در روز چهارشنبه پیش از روشن شدن کامل هوا، حیوانات خود را برای سیراب کردن به لب رودخانه نزدیک روستا می‌بردند؛ چرا که به عقیده آنها این کار درد و بلا را از حیوانات دور کرده و برکت به ارمغان می‌آورد.

بیوک جامعی بیان کرد: حضور نوعروسان بر سر چشمه‌های آب و شستن حنای دست‌ها با آب خنک همراه با بریدن کمی از موها سر به نشانه خوش‌یمنی از دیگر آیین‌های ویژه این روز در شهرستان مشگین‌شهر بود.

وی افزود: پریدن از روی آب که در زبان محلی به آن "سو اوستوندن آتیلماق" می‌گویند، همچون دیگر نقاط در صبح روز چهارشنبه برگزار می‌شده و به محض پایان شب و آغاز روز چهارشنبه بچه‌ها، جوانان و بزرگسالان به سوی رودخانه‌ها و جوی‌ها می‌رفتند و از روی آب‌های جاری می‌پریدند و همزمان جمله‌هایی را تکرار می‌کردند که هنگام پریدن از روی آتش می‌گفتند.

میرنبی عزیززاده نیز در این زمینه می‌گوید: مردم در منطقه مغان پیش از طلوع آفتاب روز چهارشنبه دسته‌جمعی به کنار رودخانه‌ها می‌رفتند، آتشی می‌افروختند و جوانان در آنجا به سوارکاری می‌پرداختند.

نویسنده کتاب "تاریخ دشت مغان" در این زمینه می‌افزاید: هنگام بازگشت زنان ظرف‌هایشان را از آب رودخانه پر می‌کردند و به خانه می‌آوردند و آن را به چهار گوشه کنار خانه می‌پاشیدند تا سال جدید، سالی سرشار از روشنی، زلالی و پاکی باشد.

استاد دانشگاه‌های اردبیل بیان کرد: در روستاهای منطقه قره‌داغ نیز صبح روز چهارشنبه‌سوری پیش از طلوع آفتاب مردم به طور دسته جمعی به همراه احشام خود به طرف رودخانه‌ها و چشمه‌ها حرکت می‌کردند و پس از اینکه بر سر آب می‌رسیدند، هنگام رد شدن از روی آن این جمله را تکرار می‌کردند: "آغیرلیقیم، بوغورلوغوم بو سو ایلا گئدسین" تا رنج، بیماری و بلا در سال جدید از آنها تطهیر شود.

بیوک جامعی اضافه کرد: در این مراسم مردم محل لباس نو به تن می‌کردند و پیش از پریدن از روی آب از روی سر یکدیگر سبزی خرد کرده و به آب می‌ریختند و معتقد بودند که با ریختن این سبزی‌ها به آب، درد و رنج نیز از آنها دور خواهد شد.

وی اظهار کرد: البته پیش از اینکه همه اهالی کنار آب رفته و مراسم را اجرا کنند، زنان سعی می‌کردند تا اولین نفری باشند که سر آب رفته و آب پاک و گوارای سحری را در داخل سهنگی یا کوزه ریخته و به خانه خود بیاورند؛ زیرا آبی که در اول وقت صبح چهارشنبه از چشمه‌ها و رودخانه‌ها جاری می‌شود، آب پاک و برکت‌بخشی بوده است.

این صاحب‌نظر حوزه فرهنگ ادامه داد: زنان هنگام آوردن آب چهارشنبه‌سوری سه تکه سنگ از کف چشمه یا رودخانه برداشته و در داخل کوزه خود می‌انداختند؛ پس از رسیدن به خانه یکی از آن سنگ‌ها را داخل کیسه آرد، یکی را داخل کیسه نمک می‌انداختند و دیگری را در داخل کوزه باقی می‌گذاردند؛ چرا که این سنگ‌ها را نماد برکت، رزق و روزی می‌دانستند.

بر اساس تحقیقات نویسنده کتاب "آب در آیینه آداب استان اردبیل"، مردم خلخال نیز با طلوع خورشید در صبح چهارشنبه به کنار آب می‌رفتند و اعتقاد داشتند که با این کار هرگونه ناپاکی جسم و روح به وسیله جریان آب پاک می‌شود؛ در این آیین برخی بانوان با ریختن آب پاک با استفاده از جام‌های مخصوص موسوم به چهل کلید بر روی سر دختران دم‌بخت برای این افراد تشکیل زندگی در سال جدید را آرزو می‌کردند.

داود کیانی در این زمینه آورده است: همچنین بانوان با جارو و یا قیچی کردن آب چشمه‌ها مراسم سنتی به یادگار مانده از پیشینیان خود را به جای می‌آوردند؛ اهالی خلخال معتقد بودند که این سنت روح را پر طراوت کرده و آنها را برای آغاز سالی پرخیر، برکت و سرشار از نعمت آماده می‌کند.

وی در کتاب خود تشریح کرده است: چشمه‌های حاجب بولاغی، سیدخانه، بی‌بی بولاغی و قیرخ بولاغ در مجاور شهر خلخال، چشمه معروف ازناو در نزدیکی روستای خوجین در جنوب غربی خلخال و آب‌های روان داخل شهر از جمله محل‌هایی بود که سالانه در روز چهارشنبه آخر سال برای برگزاری مراسم پریدن از روی آب با استقبال اهالی مواجه می‌شد.

این نویسنده یادآور شده است: زنان و دختران نوبخت یا دم‌بخت نیز با دقت و ظرافت خاصی دستان خود را حنا گرفته، گیسوان را شانه کشیده، با پوشیدن لباس‌های نو صبح روز چهارشنبه پیش از طلوع آفتاب کوزه‌های رنگین و نقش‌دار خود را بر دوش گرفته و به سوی چشمه‌ها یا آب‌های روان گسیل می‌شدند.

وقتی به کنار چشمه‌ها می‌رسیدند، نخست دست و صورت خود را در آب چشمه می‌شستند و سپس به برگزاری مراسم نو اوستی می‌پرداختند و بایاتی‌های زیبایی برای آب می‌خواندند: سو گلیر لوله لوله/ توکولور بیزیم گوله/ الینده ایپک دستمال/ یار گلیر گوله گوله؛ سو گلیر گیله گیله/ بولبول‌لر گلیر دیله/ یاریمی باغدا گوردوم/ باتیبدیر قیزیل گوله؛

سوگلر آخار دویماز/ داغ داشی یاخار دویماز/ گوزلریم یارگوزونه/ اولونجه باخار دویماز.

سپس ناخن‌های خود را کوتاه کرده و در حالی که از آب می‌گذشتند، می‌گفتند: دردیم/ بلام/ دیش آغریم/ باش آغریم/ آغیرلیغیم اوغورلوغوم/ آجی‌لیغیم/ کدریم توکولسون سویا؛ و بدین سان تمام درد، بلا و گرفتاری‌های خود را به آب می‌سپاردند.

فال با آب لال

از دیگر رسوم فال‌بینی با آب و این کار مستلزم آوردن "لال سو" از چشمه در روز چهارشنبه‌ آخر سال بوده است؛ برای آوردن لال سو باید آورنده آب هنگام رفت و برگشت به چشمه سکوت اختیار کرده و سختی بر لب نمی‌آورد.

برای حصول اطمینان از بی‌کلام بودن آب، به طور معمول بیش از ۲ نفر برای آوردن آب به چشمه اعزام می‌شد تا هرگاه یکی از دختران در سایه غفلت سکوت خود را شکست، از آب نفر دوم یا نفرات بعدی استفاده شود.

آب بی‌کلام را در محفل دخترانه‌ای که برگزار می‌شد، درون قدح یا کاسه‌ای می‌ریختند و دختران به ترتیب انگشتری خود را با گیسوانشان مالش داده و آن را درون قدح یا کاسه می‌انداختند.

هر برخورد انگشتری به دیوار پیاله در حکم یک سال بود و تعداد برخورد انگشتر به دیواره پیاله، زمان عروسی صاحب انگشتری را تعیین می‌کرد؛ برای اطلاع از سرنوشت دلدادگان نیز بر ته ۲ عدد سوزن مقداری پنبه پیچیده و درون کاسه آب قرار می‌دادند.

نزدیک شدن سوزن‌ها به هم نشانه وصلت و خوشبختی و دور شدن آنها نمایانگر دوری و جدایی بود؛ ته‌نشین شدن سوزن‌ها درون کاسه نیز نمایانگر آن بود که آورنده آب شرایط لازم را برای آوردن آب بی‌کلام مراعات نکرده است.

همچنین "سو فالی" در برخی نقاط استان اردبیل رواج داشت که در قالب آن دخترها، عروس‌ها و زنان هر کدام وسایلی مانند سنجاق، دگمه، منجوق و وسایلی مشابه را در داخل ظرف آب می‌انداختند، سپس یک نفر بایاتی می‌خواند و یک کودک کم‌سن یک به یک وسایل را از داخل ظرف بیرون می‌آورد.

برای وسایل هر کس از بایاتی‌هایی که خوانده می‌شد، تعابیری وجود داشت و خوانندگان بایاتی‌ها سعی می‌کردند حرف‌های زیبا و دلنشین بر زبان خود جاری کنند.

"بولاغ باشی" و چشمه‌های روستاهای مختلف محل میعاد و نظر بازی دلدادگان نیز بوده است و از آنجایی که رسم آوردن آب آشامیدنی خانه بر عهده دختران قرار داشت، بیشتر دیدارهای عاشقانه، دلدادگی‌ها و دلسپردگی‌ها نیز در سرچشمه و یا طول مسیر آن صورت می‌گرفت.

بایاتی معروفی نیز وجود داشته که بر این امر دلالت می‌کرده است: بولاغ باشی توز اولار/ دوره‌سی یارپوز اولار/ اگیل دستمالین گوتور/ من گوتورسم سوز اولار؛ داغدا مارال ایکی دی/ ایکی مارال تک‌ایدی/ کاشکی من سو اولایدیم/ سو قیزلارین یوکودی.

مردم در نقاطی که چشمه و رودخانه‌ای وجود نداشت، مراسم را از طرق حفره‌ای انجام می‌دادند که مدت‌ها قبل از آن بدین منظور آماده کرده بودند و افراد در ماغه کوه نزدیک به روستای خود حفره تونل‌مانندی را ایجاد کرده و در صبح چهارشنبه‌سوری از درون آن عبور می‌کردند.

آنها معتقد بودند که با عبور از درون این حفره تمامی درد و بلای آنها و احشامشان درون آن حفره و در زیر خاک دفن می‌شود و در اینجا به جای آب، خاک نقش تطهیرکنندگی را برعهده داشت.

=============================================================================

نو اوستی، آیین کهن مردم اردبیل برای رقم زدن روزهای نو

نو اوستی یکی از رسم‌های دیرین مردم اردبیل است که صبح روز چهارشنبه آخر سال با حضور در کنار آب‌های روان و اجرای مراسم‌هایی مانند جارو کردن آب و گذشتن از روی آب برگزار می‌شود.

میراث آریا: به اجرای یک نمایش می‌ماند، نمایشی که ارتباط عمیقی با اعتقادات و باورهای مردم دارد و فهم و فلسفه‌ای در پشت آن پنهان شده است. آکسسوار صحنه در این نمایشِ زندگی جارو، قیچی و کوزه است و محل وقوع آن رودخانه یا چشمه، جایی که در آن آب، مایه حیات جاری باشد. بیشترین استقبال از اجرای این آیین به زنان تعلق دارد و با نزدیک شدن به محل اجرای آن با گروه‌های چند نفره بانوان به ویژه دختران جوان مواجه می‌شویم که در مسیر رودخانه هستند. کاسب‌های محل فرصت را غنیمت می‌دانند و بساط فروش وسایل لازم برای اجرای این رسم کهن را در نزدیکی رودخانه پهن می‌کنند. چرخ دستی پر از جارو و بساط فروش کوزه نشان می‌دهد که بازار این اقلام داغ‌تر است.

زمان اجرای آیین تنها چند روز مانده به پایان سال و در آخرین روز چهارشنبه است. انگار که نو شدن سال و تغییر فصل فرصت ویژه‌ای برای انسان‌ها باشد. انگار که همه به تغییری همراه با طبیعت ایمان داشته باشند و بخواهند با فراموشی بدی‌ها و تلخی‌های سالی که گذشت، آرزوی خوبی برای روزهای آینده داشته باشند. همین امر باعث شده است که در طول تاریخ انسان‌ها در مناطق مختلف به ویژه در کشور ما سنت‌های بسیاری را برای پایان سال و لحظه شروع سال نو پایه‌گذاری کنند.

نو اوستی، چشمه‌باشی یا چرشنبه سویی

سخن از آیینی به نام نو اوستی است، چهارشنبه آخر سال در میان ایرانیان به ویژه در منطقه آذربایجان جایگاه خاصی دارد و مراسمات مختلفی در این روز و شب قبل از آن برگزار می‌شود. حتی در میان مردم آذربایجان از دیرباز چهار چهارشنبه آخر سال هرکدام با یک عنوان که به چهار عنصر اصلی حیات مربوط است گرامی داشته می‌شد. سو چرشنبه‌سی، اود چرشنبه‌سی، یئل چرشنبه‌سی و توپراق چرشنبه‌سی به ترتیب به معنی چهارشنبه‌های آب، آتش، باد و خاک روزهای مهمی در پایان سال بودند که جشن گرفته می‌شدند و به مرور زمان بسیاری از مراسمات مربوط به این روزها به آخرین چهارشنبه سال موکول شد.

رسم چهارشنبه سوری از عصر سه شنبه آخر سال و با برگزاری آیینی که با آتش پیوند خورده‌اند آغاز می‌شود اما این مراسم به ویژه در استان اردبیل در همان شب به پایان نمی‌رسد. صبح چهارشنبه زمان برگزاری مراسم نو اوستی است، نو اوستی به معنای سر چشمه، سر آب یا سر جویبار است، در این روز خانواده‌ها به ویژه دختران جوان و زنان کنار آب‌های جاری مانند رودخانه‌ها و چشمه‌ها می‌روند و رسم‌های ویژه این آیین را برگزار می‌کنند. رسم‌هایی که با اعتقاد به پشت سر گذاشتن تلخی‌ها و نحسی‌ها و با آرزوی روزهای خوب و برآورده شدن حاجات برگزار می‌شود.

هفت بار عبور از روی آب، جارو کردن آب، قیچی کردن آب و شکستن کوزه‌های کهنه در حالی که کوزه‌های نو را آب می‌کنند از جمله رسم‌هایی است که در آیین نو اوستی انجام می‌شود. این رسم امروزه و بعد از احیای دوباره آن هرساله در مناطق مختلف استان به ویژه در شهر اردبیل و بر روی رودخانه بالیخلو در کنار پل هفت چشمه و همچنین در منطقه بولاغلار شهرستان نیر برگزار می‌شود.

داوودزاده که یک جامعه شناس اردبیلی است می‌گوید: عبور از روی آب عبور از بالا و پایین‌های زندگی و پیوند زدن آن با پاکی و برکت آب است، گاهی آرزوهایی هم در کاغذهایی نوشته شده و به آب سپرده می‌شود. «سلام! سلام! آب روان! نه آخیرسان روان روان؟ ور حاجتیمی یا صاحب الزمان»

دعا و خواستن حاجت از بخش‌های جدایی ناپذیر این آیین است، جارو کردن آب نماد جارو کردن کدورت‌ها، ناپاکی‌ها و همه بدی‌های گذشته است، پیش از آنکه سال تمام شود زنان در صبح چهارشنبه آخر سال با جارو کردن آب همه بدی‌ها را به آب روان می‌سپارند تا از زندگی‌شان دور شود.

این جامعه‌شناس همچنین ادامه می‌دهد: آنها آب را قیچی می‌کنند با این اعتقاد که ریشه کینه‌ها و دشمنی‌ها را قیچی کرده باشند و با سوزن آب را می‌دوزند تا زخم زبان بدخواهان را دوخته باشند.

همچنین در این مراسم کفش‌های کهنه را دور می‌اندازند، هفت سنگ را به آب می‌سپارند و کوزه‌های کهنه را می‌شکنند تا درد و رنج‌ها و زشتی‌ها و پلیدی‌ها را به آب سپرده باشند و کوزه‌های نو و رنگی را با آبی که معتقدند آب تازه‌ای است پر کرده و به خانه می‌برند. از این آب به چهار گوشه خانه می‌ریزند و در پخت اولین نان یا غذای سال از آن استفاده می‌کنند تا برکت در خانه و خانواده جاری باشد.

آیینی که در فهرست ناملموس ملی به ثبت رسیده است

نو اوستی در اکثر نقاط استان اردبیل برگزار می‌شود، این آیین در شهرستان نیر با عنوان «چشمه باشی» معروف است که در منطقه نمونه گردشگری بولاغلار، جایی که چشمه‌های متعددی جاری هستند اجرا می‌شود و قدمتی طولانی دارد. از سال 1390 این آیین در قالب جشنواره از سوی اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل برگزار می‌شود و در ادامه روند احیای آیین‌های کهن، در سال 1397 مراسم نو اوستی نیر با عنوان چشمه باشی و با شماره ثبت 1800 در فهرست میراث ناملموس ملی ثبت شده است.(گزارش: توحید سیف).

===================================================================================

مراسم "نواوستی" در اردبیل

جارو زدن آب، قیچی کردن آب، رها کردن کفش‌های کهنه در آب و سه بار از عرض رودخانه رد شدن از جمله کارهایی است که در آخرین چهارشنبه سال در مراسم «نو اوستی» اردبیل انجام می‌شود. مراسم سنتی نو اوستی به معنای پریدن از آب است که همه ساله با حضور مردم در پل هفت چشمه بر روی رود «بالیقلی چای» اردبیل برگزار می‌شود.(مشرق نیوز).

تصاویر از مراسم های مختلف عصر قاجار =از فرادید

قاب‌هایی از ایران قدیم؛ از لباس بالماسکه تا عکس یادگاری با چرخ خیاطی

از یک نوادۀ خاندان قاجار در لباس مخصوص بالماسکه تا پرترۀ یک بانوی درباری؛ از خاطرۀ غبارگرفتۀ میدان توپخانه تا عکس یادگاری یک خانواده با چرخ خیاطی؛ با این عکس‌ها شما را به تماشای صحنه‌هایی از زندگی مردم ایران در حدود یک قرن قبل می‌بریم.

• کد خبر :۱۷۸۷۱۰۰۹ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۰:۰۱

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس اول چشم‌اندازی از میدان توپخانه را در اوایل دورۀ پهلوی به تصویر می‌کشد.

دومین عکس، عکس دسته‌جمعی گروهی از زنان دربار ناصرالدین شاه به همراه ندیمه‌ها و یکی از خواجه‌های حرمسرا است.

عکس سوم که در سال 1305 و در اوایل سلطنت پهلوی گرفته شده، یکی از نوادگان خاندان قاجار به نام یدالله همایونفر را در لباس مخصوص بالماسکه نشان می‌دهد. این جشن در شب ششم ژانویه در محلی به نام کلوب ایران برگزار شده بود.

عکس چهارم مربوط به اوایل دوران سلطنت پهلوی و نخستین سال‌های ورود چرخ خیاطی به ایران است. یک خانواده که به تازگی چرخ خیاطی سینگرشان را تحویل گرفته‌اند، در لحظۀ تحویل چرخ خیاطی در کنار آن عکس یادگاری گرفته‌اند.

عکس پنجم، چند زن و کودک را در کنار خروجی قنات نشان می‌دهد که مشغول شستشو و برداشتن آب هستند. این عکس نیز به اوایل دوران پهلوی مربوط است.

عکس ششم، یک مامور انتظامی اوایل دورۀ پهلوی را در کنار گروهی از مردم روستایی نشان می‌دهد.

عکس هفتم تصویری از یکی از جلسات پنجمین مجلس شورای ملی را نشان می‌دهد؛ همان مجلسی که رای به پایان سلطنت قاجار در ایران داد.

عکس آخر پرتره‌ای از بانویی قاجاری به نام قمر‌السلطنه است؛ قمرالسلطنه دختر سعدالسلطنۀ زنجانی بود که در اواخر دوران قاجار به عنوان حاکم قزوین منصوب شده بود. (تصویر نمایه نیز پرترۀ دیگری از قمرالسلطنه است).

سفر به عصر قاجار؛ دلقک، دلّاک و درویش

در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

کد خبر :۱۷۸۸۸۴۱۰ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۲:۴۸

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس‌ نخست امروز یک دلاک را در حال مشت و مال دادن یکی از مراجعانش نشان می‌دهد. عکس دوم مربوط به فردی به نام اسماعیل یزدی است که ظاهرا به خاطر شکل و شمایل خاصی که داشت به عنوان دلقک در دربار ناصرالدین رفت و آمد داشت و اسباب تمسخر و تفریح شاه بود. عکس سوم نیز یک درویش یا گدا را با دستار و پوستین و کشکولش نشان می‌دهد.

۹۵

سفر به ایران قدیم؛ از مدل موی قاجاری تا قصه‌گویی پای منقل!

در اینجا تصاویری متفاوت و خاص از زندگی مردم ایران در زمانی نزدیک به یک قرن قبل را ملاحظه می‌کنید.

کد خبر :۱۷۹۱۳۰۱۲ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۱:۰۷

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول چندین دهه دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ از چشم‌انداز برفی و خلوت دارالعمارۀ تهران که در قاب دوربین میرزاعبدالله قاجار ثبت شده است، تا کودکانی با چشمان کنجکاو که مشغول بازی در گورستانی در شهر قزوین هستند؛ از یک استاد سلمانی که در حین تراشیدن سر مشتری از نگاه کردن به دوربین هم غافل نیست، تا پیرمرد روستایی که مشغول خواندن کتاب برای کودکان است، در حالیکه سماور و منقلش هم در میانۀ تصویر خودنمایی می‌کنند؛ با این عکس‌ها به تماشای گوشه‌هایی فراموش‌شده از ایران قدیم می‌رویم.

بساط سلمانی وسط بازار؛ تراشیدن موهای وسط سر و بلند کردن کناره‌های مو یک مدل معمول برای مردان در دوران قاجار بوده است

کودکانی مشغول بازی در یک گورستان در شهر قزوین

تصاویری برفی از دارالخلافۀ تهران در عهد ناصری

پیرمرد روستایی در حال خواندن کتاب برای کودکان

سفر به عصر قاجار؛ چاپارخانۀ رشت، حمّام تهران، قهوه‌خانۀ اصفهان

در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

کد خبر :۱۷۹۲۶۱۱۳ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۰:۰۱

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس نخست امروز با عنوان «چاپارخانۀ رشت» در آرشیو مربوطه ثبت شده است. ساختمان چاپارخانه در پس‌زمینه تصویر قابل مشاهده است و ساختمان جلوی تصویر نیز ظاهرا اصطبل است. بین دو ساختمان هم پلی با ستون‌های مشخص بر روی رودخانه دیده می‌شود.

عکس دوم تصویر جالبی از یک حمام در تهران را نشان می‌دهد.

عکس سوم کاروانسرایی در شهر اصفهان را نشان می‌دهد. این کاروانسرا در زمان صفویه در کنار بازار بزرگ اصفهان ساخته شده بود و به کاروانسرای «مخلص» شهرت داشت. کاروانسرای مخلص در اواخر دورۀ صفویه دچار حریق شده بود اما در زمان قاجار دوباره مرمت شد و مورد استفاده قرار گرفت.

عکس آخر نیز تصویری از نمای بیرونی یک قهوه‌خانه در شهر اصفهان را نشان می‌دهد. سیم‌ها و تیرهای مخصوص تلگراف نیز در تصویر مشخص هستند. تلگراف‌خانۀ اصفهان در عهد قاجار تاسیس شد و ارنست هولتسر، مهندس آلمانی، مدتی مسئول این تلگراف‌خانه بود.

سفر به عصر قاجار؛ قماربازها در جستجوی خال سیاه!

در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

کد خبر :۱۷۹۴۷۶۱۴ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۴:۴۲

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس نخست امروز ظاهرا صحنه‌ای از یک بازی با ورق را نشان می‌دهد. مردی که با لباس روشن در سمت راست تصویر نشسته، برگه‌هایی را در دست دارد که نقطۀ سیاهی بر روی یکی از آن‌ها نقش بسته است. در توضیحات زیر تصویر نیز که مربوط به دورۀ قاجار هستند این عبارت نوشته شده: «هر که خال سیاه را پیدا کند برده است». قمار باز دیگر با ژست متفکرانه احتمالا در جستجوی راهی برای یافتن خال سیاه است!

عکس دوم چشم‌اندازی زیبا از ساحل زاینده‌رود اصفهان را در حالیکه بسیار پر آب به نظر می‌رسد نشان می‌دهد. خیمه‌های سفیدی که در ساحل رودخانه برپا شده‌اند، طبق توضیحات عکس، مربوط به اردوی ظل‌السلطان حاکم اصفهان در عهد ناصرالدین‌شاه هستند.

سفر به عصر قاجار؛ اولین «پارک» ایران و اولین توپ ناصرالدین‌شاه

در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در

کد خبر :۱۷۹۵۳۳۱۵ اسفند ۱۴۰۲ - ۰۹:۵۳

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

تبلیغ

تضمین بهترین کیفیت اقامتگاه و امنیت سفر🔥 سایت شب

رزرو اقامتگاه

به گزارش فرادید؛ عکس نخست امروز تصویری از اولین پارک ایران است که توسط امین‌الدوله، از رجال دوران قاجار، در نزدیکی دروازه شمیران بنا شده بود. این پارک اولین فضای سبز ایران بود که مطابق با اصول باغ‌سازی اروپایی احداث شده بود و به همین دلیل عنوان «پارک» به آن داده بودند. از این پارک امروزه اثری باقی نمانده و تنها یادگار آن نامی است که بر روی «کوچۀ پارک امین الدوله» مانده است.

عکس دوم گروهی از مسافران را در کاروانسرای مورچه‌خوار (مورچه‌خورت) در نزدیکی شاهین‌شهر اصفهان نشان می‌دهد. این کاروانسرا در اواخر دوران صفویه بنا شده بود و در زمان قاجار هنوز کارکرد اولیۀ خود را حفظ کرده بود.

عکس آخر که طبق توضیحات آرشیوی مربوط به حدود سال 1249 شمسی است، ناصرالدین شاه قاجار و جمعی از درباریان را در کنار اولین توپی نشان می‌دهد که در زمان این شاه قاجار از فرنگ خریداری شده بود.

سفر به عصر قاجار؛ رژه در «نقش جهان» و پروژه‌های عمرانی ناصرالدین‌شاه!

تصویر دوران قاجار معمولا به عنوان دوره‌ای از عقب‌ماندگی و بی‌کفایتی در ذهن ما نقش بسته است؛ این ذهنیت تا حد زیادی درست است اما در گوشه‌های پنهان آلبوم‌ها و اسناد این دوره، گاهی ردپایی از ساخت و ساز و عمران هم به چشم می‌خورد.

کد خبر :۱۷۹۶۸۵۱۶ اسفند ۱۴۰۲ - ۰۹:۵۳

فرادید| در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

به گزارش فرادید؛ اولین عکس امروز تصویری از میدان نقش‌جهان اصفهان را نشان می‌دهد که ظاهرا گروهی از نظامیان در آن مشغول مشق نظامی یا در حال اجرای یک مراسم رسمی هستند. شهر اصفهان در زمان ناصرالدین شاه تحت حاکمیت ظل‌السلطان (یکی از پسران شاه) بود که یگانی نظامی موسوم به «فوج جلالی» را در آنجا تاسیس کرده بود.

عکس‌های دوم و سوم، تصاویری از پروژۀ ساخت یک چاپارخانه در مسیر قم را نشان می‌دهند؛ در عکس نخست گروه کارگران با بیل‌ها و ظرف‌های مخصوص حمل خاک و درست کردن ملاط دیده می‌شوند. دو سه نفر از مسئولان این گروه نیز در جلوی تصویر دیده می‌شوند که ظاهرا برگه‌هایی در دست دارند و مشغول یادداشت کردن مطلبی هستند.

عکس بعدی نیز دورنمایی از خودِ چاپارخانۀ در حال ساخت و کارگران در حال کار را نشان می‌دهد.

عکس چهارم تصویری از پل منجیل را نشان می‌دهد. پل قدیمی منجیل مربوط به زمان صفویه بوده است که بعد از ویران شدن، همانطور که در عکس می‌توان دید، آن را با تخته پوشانده بودند تا امکان عبور و مرور فراهم شود. اما بعدها به دستور ناصرالدین شاه پل جدیدی در کنار پل قدیمی برپا می‌شود که در تصویر مشخص است.

سفر به عصر قاجار؛ دلّاک دندان‌کش و دراویش وافور‌کش!

دختران ارمنی در حال آسیا کردن گندم، دراویش پای منقل و استاد دلاک مشغول کشیدن دندان؛ با این عکس‌ها شما را به تماشای صحنه‌هایی از زندگی مردم ایران در دوران قاجار می‌بریم.

کد خبر :۱۸۰۴۸۶۲۲ اسفند ۱۴۰۲ - ۰۹:۴۹

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که با گذشت بیش از یک قرن دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس‌های امروز از یک آلبوم مربوط به دوران قاجار انتخاب شده‌اند که علاوه بر داشتن عکس‌های ناب و تماشایی (که توسط آنتوان سوروگین گرفته شده‌اند)، توضیحات مختصر و نابی هم به خط خوش در پایین هر کدام از عکس‌های آن نوشته شده است. گردآورندۀ خوش‌ذوق این آلبوم گاهی مایه‌ای از طنز را نیز در عبارات مختصر خود گنجانده است.

عکس نخست شاید قدیمی‌ترین عکس از یک صحنۀ کشیدن دندان باشد که در ایران ثبت شده است؛ دلاک‌ها ظاهرا در آن زمان وظایفی بسیار فراتر از مشت و مال دادن مراجعان حمام داشتند!

عکس دوم دو دختر ارمنی را در روستایی (احتمالا در نزدیکی اصفهان) نشان می‌دهد.

عکس سوم نیز همانطور که در توضیح مربوطه نوشته شده، «حضرات درویش‌های وافور و چرس‌کش» را به تصویر کشیده است!

سفر به عصر قاجار؛ از آجیل‌فروش دوره‌گرد تا دیزی با سنگک داغ!

آنتوان سوروگین، عکاس معروف دوران قاجار، عکس‌های فراوانی دارد که در آن‌ها تیپ‌های مختلف اجتماعی و صاحبان مشاغل مختلف در جامعۀ ایران را به تصویر کشیده است.

کد خبر :۱۸۰۶۸۶۲۳ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۱:۲۷

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که با گذشت بیش از یک قرن دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس نخست، آنطور که در آرشیو مربوطه ذکر شده، تصویری از یک فروشندۀ آجیل را نشان می‌دهد.

عکس دوم تصویری از یک استاد سلمانی و مشتری‌اش را نشان می‌دهد؛ در حالی که ظاهرا کار استاد به پایان رسیده و مشتری در حال برانداز کردن چهره‌اش در آینه است.

عکس آخر تصویری از یک دیزی‌فروش در شهر تهران است؛ ظرف‌های دیزی در برابر دیزی‌فروش بر روی ردیفی از نان‌های سنگک قرار گرفته‌اند. مشتریان هم در وضعیت‌های مختلف دیده می‌شوند؛ بعضی‌ها مشغول خوردن و بعضی مشغول کشیدن چپق.

۳

(تصاویر) سفر به عصر قاجار؛ از عکس یادگاری با میمون‌ تا خدم و حشم شازده کوچولوها!

در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

کد خبر :۱۸۰۸۶۱۲۴ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۲:۵۶

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس نخست امروز گروهی از نمایش‌دهندگان خیابانی عصر قاجار را نشان می‌دهد که در اینجا همراه با ستاره‌های نمایششان که دو میمون هستند، در مقابل دوربین عکاس نشسته‌اند.

عکس دوم گروه دیگری را به تصویر کشیده که حیوان خطرناک‌تری برای نمایش در اختیار داشتند!

عکس سوم صحنه‌ای از یک نمایش خیه‌شب‌بازی است که در دوران قاجار در دربار یا در خانه‌های اعیان و اشراف انجام می‌شد. یکی از موضوعات این نمایش‌ها، همانطور که از شکل و شمایل عروسک‌ها پیداست، رویدادهای طنزآمیز درون دربار بود.

عکس آخر دو شاهزادۀ نسبتا خردسال قاجاری را نشان می‌دهد که جمعی از مربیان و ندیمان با احترام پشت سر آن‌ها ایستاده‌اند. کودک سمت راست اعتماد السلطنه پسر محمد علی شاه قاجار است و کودک سمت چپ نصرت‌السلطنه پسر مظفراالدین شاه. در واقع نصرت‌السلطنه عموی اعتمادالسلطنه بود.

۵۶

سفر به عصر قاجار؛ از ساختمان شهرداری تا الاغ‌های حمل زباله

منظرۀ خلوت و خاکی میدان توپخانه، یک مامور جمع‌آوری زباله در کنار الاغ‌هایش و یک سقّا با مَشک و سبو و کاسه‌اش؛ با این عکس‌ها شما را به تماشای صحنه‌هایی از زندگی مردم ایران در دوران قاجار می‌بریم.

• کد خبر :۱۸۱۰۶۳۲۶ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۰:۵۱

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس نخست امروز، تصویری از ضلع شمالی میدان توپخانه را در اواخر دورۀ قاجار و شاید اوایل دورۀ پهلوی به تصویر می‌کشد. در پس زمینۀ این عکس عمارت بلدیّه یا همان ساختمان شهرداری به چشم می‌خورد؛ ساختمان زیبایی که نیکلای مارکف (معمار گرجی مقیم ایران) آن را طراحی کرده بود و در دهۀ چهل شمسی تخریب شد.

عکس دوم آن‌طور که از نوشتۀ قدیمی زیر آن فهمیده می‌شود، متصدیان نظافت شهر و الاغ‌هایی که برای حمله خاکروبه استفاده می‌کردند را نشان می‌دهد.

عکس آخر نیز تصویر جالبی از یک سقّا است که ظاهرا آب را در وسایل و ظرف‌های مختلفی همراه خود حمل می‌کرده است.

«نوروز» عصر قاجار؛ کشتی‌گیرها، درباری‌ها، دلقک‌ها

در اینجا عکس‌هایی از مراسم مختلف نوروزی در زمان ناصرالدین‌شاه را ملاحظه می‌کنید.

کد خبر :۱۸۱۲۵۷۲۷ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۱:۴۷

فرادید| در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

به گزارش فرادید؛ عکس‌های امروز همگی مربوط به مراسم مختلفی هستند که در زمان ناصرالدین‌شاه و در ایام نوروز برگزار می‌شدند. عکس اول مراسم سلام نوروزی را نشان می‌دهد؛ مراسمی که در حیاط کاخ برگزار می‌شد و همۀ درباریان از سران کشوری و لشکری در آن حضور داشتند. این عکس دورنمایی کلی از مراسم را نشان می‌دهد که در آن، درباریان در مقابل محل نشستن شاه صف کشیده‌اند و برخی از آن‌ها به ترتیب برای عرض ارادت و تبریک به حضور شاه می‌روند.

عکس دوم نمای نزدیک‌تری از مراسم را نشان می‌دهد که در آن می‌توان شخص شاه را هم دید، در حالی که بر تخت نشسته و از پشت عینک به حاضران نگاه می‌کند. در این عکس یکی از درباریان در مقابل شاه ایستاده و مشغول عرض تبریک است.

عکس‌های بعدی مربوط به یک جشن نوروزی هستند که در میدان ارگ برگزار می‌شد. در این مراسم انواع نمایش‌ها اجرا می‌شد، از نمایش‌های خنده‌داری که دلقک‌ها با لباس‌های خاص اجرا می‌کردند تا نمایش‌های حیوانات و همینطور برگزاری مسابقات کشتی.

در اولین عکس زیر اجرای یک نمایش خنده‌دار را شاهد هستیم؛ در عکس دوم برگزاری یک مسابقۀ کشتی را در همان محل می‌بینیم و در عکس سوم کشتی‌گیرها را ملاحظه می‌کنیم که در حال انجام حرکات نمایشی زورخانه‌ای هستند. در همۀ عکس‌ها یک فیل هم در حاشیۀ جمعیت دیده می‌شود که ظاهرا قرار است بخشی از این نمایش نوروزی باشد.

قبل از ورزش غذا بخوریم یا بعد از ورزش؟=از فرارو

قبل از ورزش غذا بخوریم یا بعد از ورزش؟

ورزش کردن پیش از غذا و به اصلاح با شکم خالی، در هنگام صبح می‌تواند مفید و سبب کاهش وزن شود، اما اگر در ساعات دیگر روز و با اهداف دیگری ورزش می‌کنید بهتر است به فاصله ۲ تا ۳ ساعت قبل از ورزش، یک وعده غذایی سبک را مصرف کنید.

فرارو- اغلب افراد وقتی ورزش کردن را با هر هدفی شروع می‌کنند، خود را در برابر این سوال مهم می‌بینند که آیا باید قبل از غذا خوردن ورزش خود را به انجام برسانند یا برعکس، ورزش خود را به بعد از صرف یک وعده غذایی موکول کنند؟ در واقع همه ما و به ویژه افرادی که ورزش کردن را آغاز می‌کنند به اهمیت جایگاه تغذیه در کنار ورزش آگاه هستند و می‌دانند که این دو مقوله باید در کنار یکدیگر باشند تا کارآیی لازم حاصل شود. اما گاه دنبال کردن اهداف متفاوت در ورزش همچون کاهش وزن و یا تلاش برای عضله سازی، سبب می‌شود تا افراد نسبت موضوع تغذیه در کنار ورزش سردرگم شوند و ندانند که پیش از غذا خوردن ورزش کنند و یا پس از آن. اگر شما هم جزو این دسته از افراد هستید که نمی‌دانید پیش از غذا خوردن باید ورزش کنید و پس از آن، با ما همراه شوید تا اطلاعات مناسبی را در این زمینه در اختیار شما قرار دهیم.

بدن ما به چه مواد غذایی نیاز دارد؟

پیش از این بحث غذا خوردن پیش یا پس از ورزش را شروع کنیم بهتر است کمی در مورد مواد غذایی که بدن ما به آن‌ها احتیاج دارد، سخن بگوییم. تمام افرادی که ورزش کردن را شروع می‌کنند معمولاً اهداف خاصی را دنبال می‌کنند؛ برخی می‌خواهند وزن خود را کاهش دهند، برخی برعکس به دنبال افزایش وزن هستند، دیگری با هدف قهرمانی ورزش را آغاز می‌کند و بسیاری نیز هستند که ورزش کردن را به عنوان یک تفریح در نظر می‌گیرند، اما به هر دلیلی که ورزش را انتخاب کرده باشید احتمالاً با جایگاه مهم تغذیه در کنار آن هم تا حدودی آشنا شده اید. در واقع به هر دلیلی که ورزش را انتخاب کرده اید، باید بدانید که تغذیه نقش مهم و مکملی در کنار ورزش ایفا می‌کند و ندانستن این موضوع و جزئیات آن، شما را از رسیدن به هداف ورزشی تان باز می‌دارد.

پس ورزش و تغذیه دو رکن مکمل یکدیگر هستند و افرادی که ورزش را آغاز کرده اند باید بدانند که بدون تغذیه مناسب و صحیح، نباید انتظار داشته باشند که نتایج دلخواه را از ورزش مورد نظر خود بگیرند. با این مقدمه کوتاه، حال به مواد غذایی که بدن ما بدان نیاز دارد خواهیم پرداخت. بدن ما برای رشد و پیشرفت در ورزش، علاوه بر آب، نیاز به ۳ ماده غذایی اصلی دارد؛ این سه ماده عبارتند از کربوهیدرات ها، پروتئین‌ها و چربی‌ها هستند که برای تغذیه در کنار ورزش باید آن‌ها را بشناسیم.

۱. کربوهیدارت ها: کربوهیدرات‌ها سوخت اصلی عضلات بدن هستند. مخصوصا به دلیل زود هضمی و زود جذب شدن آن ها، به سرعت سوخت مورد نیاز فعالیت عضله توسط آن‌ها تامین می‌شود. حدود ۵۰-۶۰% سوختی که در طی فعالیت با شدت متوسط و شدید مصرف می‌شود از کربوهیدرات‌ها تامین می‌شود. منابع کربوهیدراتی شامل نان، برنج، ماکارونی، سیب زمینی، میوه‌ها و… هستند.

۲. پروتئین ها: پروتئین‌ها در رشد توده عضلانی نقش به سزایی دارند و اهمیت آن‌ها در ساخت عضله بسیار پر رنگ می‌باشد. گوشت، مرغ، ماهی، شیر، سویا، حبوبات، تخم مرغ و .. منبع غنی پروتئین هستند.

۳. چربی ها: چربی‌ها نیز از جمله موادی هستند که برای ورزشکاران نقش حیاتی دارند، اما در وعده‌های پیرامون تمرین میزان مصرف آن‌ها محدود می‌شود. اما در طول روز حتما باید از چربی‌های مفید و غیر اشباع به میزان نیاز بدن هر شخصی مصرف شود. چربی‌ها پیش ساز هورمون‌های بدن می‌باشند و برخی ویتامین‌های بدن نیز در چربی‌ها حل می‌شوند و در صورت کاهش افراطی چربی‌ها شخص دچار مشکلاتی خواهد شد. هر چند میزان مصرف به اندازه چربی‌ها باید به تشخیص متخصص و پزشک باشد و از منابع مفیدی مانند ماهی و آجیل‌ها استفاده کرد.

قبل از ورزش غذا بخوریم یا بعد از ورزش؟

واقعیت این است که پاسخ دادن به این سوال به شرایط مختلفی بستگی دارد. یکی از این شرایط زمانی است که شما ورزش کردن را آغاز می‌کنید. به عبارت دیگر شما ممکن است علاقمند به ورزش صبحگاهی باشید در حالی که افرادی دیگر ترجیح می‌دهند بعداز ظهر به ورزش بپردازند. اما این امر چه تأثیری در اصل ماجرا دارد؟ تحقیقات مشترک چند دانشگاه بریتانیایی نشان می‌دهد که افرادی که عادت به انجام ورزش صبحگاهی برای حفظ وزن مناسب بدن را دارند، اگر بدون صبحانه (به صورت ناشتا) ورزش بکنند، در زمینه کاهش وزن موفق‌تر بوده اند، با این حال زودتر از افرادی که صبحانه می‌خورند انرزی خود را از دست می‌دهند. این امر بدان صورت است که وقتی با معده خالی فعالیت می‌کنید بدن به مواد مغذی موجود در غذا برای صرف انرژی دسترسی ندارد بنابراین از منابع دیگر مانند چربی‌های ذخیره شده در بدن استفاده می‌کند. این امر سبب می‌شود تا چربی‌ها سوزانده شده و کاهش وزن اتفاق بیفتد. علاوه بر این ورزش در حالت ناشتا سطح انسولین را پایین نگه می‌دارد و به بدن اجازه می‌دهد تا هورمون رشد بیشتری تولید کرده و چربی‌ها سوزانده شوند. هنگامی که سطح انسولین بالا رود همانند زمانی که غذا می‌خورید، بدن به جای سوزاندن چربی‌ها تمایل به ذخیره آن‌ها دارد و بنابراین حتی اگر به شدت ورزش کنید تا زمانی که سطح انسولین کاهش نیابد نمی‌توانید چربی بسوزانید و معمولا این امر ممکن است تا ۲-۳ ساعت طول بکشد. البته باید توجه داشته باشید که همین تحقیقات نیز نشان می‌دهد که افرادی که صبحانه خورده اند، در ابتدای فعالیت خود کربوهیدرات بیشتری را سوزانده و متابولیسم خود را برای روز بعد افزایش داده اند. اما برای ورزش در ساعاتی بجز ساعات صبح باید بدانید که تحقیقات نشان داده خوردن غذای سبک قبل از ورزش کردن سبب می‌شود شما بهتر وزن کم کنید، زیرا بدن کالری بیشتری می‌سوزاند.

آیا ورزش کردن بعد از غذا ضرر دارد؟

همیشه تصور می‌شود که ورزش کردن پس از خوردن غذا موجب دل پیچه و حتی سکته قلبی می‌شود، اما جالب است بدانید، اکثر افراد در اثر ورزش کردن پس از غذا دچار دل درد نمی‌شوند مگر اینکه زیاد غذا خورده باشند یا ورزش شدیدی انجام دهند. معده یک کیسه عضلانی است. پس از خوردن غذا دریچه پایینی معده محکم بسته شده و اجازه عبور غذا را نمی‌دهد. غذای موجود در معده موجب انقباض دیواره و در نتیجه مخلوط شدن غذا با شیره‌های گوارشی می‌شود. تا زمانی که عضلات این دریچه، اکسیژن کافی دریافت کنند عمل خود را به درستی انجام می‌دهند، اما زمانی که ورزش‌های خیلی سنگن انجام شود یا غذا زیادی خورده شده باشد، ممکن است قلب توانایی نداشته باشد که همزمان خون کافی به عضلات اسکلتی و عضلات دریچه معده برساند و در اثر خون رسانی کمتر، عضلات اکسیژن مورد نیاز را دریافت نکرده، منقبض شوند که این مسئله در فرد ایجاد ناراحتی می‌کند. غذا خوردن پیش از ورزش، باعث می‌شود شما سریع‌تر وزن کم کنید، زیرا در این حالت کالری بیشتری سوزانده می‌شود. پس از غذا، بدن تا حدود ۴ ساعت کالری بیشتری مصرف می‌کند. پس چنانچه بعد از غذا، ورزش کنید بدن شما نسبت به زمانی که غذا خوردن و ورزش را با فاصله انجام می‌دهید، انرژی بیشتری می‌سوزاند. پس اگر عادت دارید قبل از ورزش غذا بخورید توصیه می‌شود، ۳ تا ۴ ساعت قبل از شروع هرنوع فعالیت ورزشی غذای خود را میل کرده باشید.

چند ساعت بعد از ورزش کردن غذا بخوریم؟

پس از یک فعالیت ورزشی استاندارد، به طور معمول بدن شما انرژی زیادی را مصرف کرده و تاحدودی نیازمند جبران برخی از مواد غذایی از دست رفته است. یک تا ۲ ساعت بعد از هر بار تمرین ورزشی، یک وعده غذایی که حاوی کربوهیدرات، پروتئین و مایعات فراوان است را مصرف کنید. وعده غذایی بعد از تمرین، مواد مغذی لازم برای ترمیم و بازیافت عضلات بدن ورزشکار را تامین می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهد یک تا ۲ ساعت بعد از تمرین، بدن آماده دریافت مواد غذایی است. در این زمان باید مایعات، کربوهیدرات و پروتئین کافی به بدن فرد برسد تا ذخایر گلیکوژنی عضلات پر شود و فرآیند سنتز پروتئین برای ساخت عضلات شروع شود.

در حین ورزش هم می‌توان تغذیه داشت؟

در حین ورزش مهم‌ترین تغذیه برای بدن مصرف آب است. بدن شما در حین فعالیت به میزان آب بیشتری نیاز دارد، برای فعالیت‌های حیاتی، تعادل دمایی، رشد عضلات و حتی چربی سوزی. پس سعی کنید هر ۱۵-۲۰ دقیقه یک لیوان آب مصرف کنید البته به شرطی که موجب سنگینی و ناراحتی شما نشود. در مورد نوشیدنی ورزشی و سوخت رسانی به عضلات در حین تمرین نیز ۶-۸% نوشیدنی می‌تواند حاوی کربوهیدرات باشد، به خصوص اگر هدف افزایش حجم عضلانی باشد. کربوهیدرات مصرفی در حین تمرین به دلیل اینکه باید فوری در اختیار سلول‌ها قرار گیرند ترجیحا کربوهیدرات ساده مانند شکر باشد. نوشیدنی ورزشی بخصوص پس از یک ساعت از تمرین اهمیت زیادی پیدا می‌کند. می‌توانید مقداری نمک و شکر (میزان به دستور متخصص یا مربی بر اساس شرایط شخص تعیین می‌شود) را به عنوان نوشیدنی ورزشی مصرف کنید و از آبلیمو برای طعم دهی استفاده کنید.

طرز تهیه انواع حلوا از مناطق و فرهنگ های مختلف ایرانیان =از سایت فرارو

حلوا خشک گردویی، یک شیرینی خوشمزه برای عید نوروز و ماه رمضان

حلوا خشک گردویی یکی از انواع حلواهای خوشمزه و اصیل شمالی است که از ترکیب آرد نخودچی و آرد گندم و گردو تهیه می‌شود و بسیار مقوی است.

فراروـ همانطور که می‌دانید امسال عید نوروز با ماه رمضان مصادف شده است. این همزمانی زیبا موجب شده است تا اقوام و فامیل برای وعده افطار و همزمان دید و بازدید عید به دیدن همدیگر بروند. در این میان خوردن ترکیبی از شیرینی‌های عید، زولبیا و بامیه و آجیل در کنار یکدیگر صفای خاص خودش را دارد. اما شما می‌توانید با داشتن برخی شیرینی‌ها و خوراکی‌ها که برای هر دو مناسبت مناسب هستند، از مهمان‌ها پذیرایی کنید. حلوای خشک گردویی یکی از همین شیرینی‌ها است که هم برای پذیرایی عید نوروز و هم برای سفره افطار بسیار مناسب است. حلوای خشک گردویی نوعی حلوای مخصوص شمالی و اصالتا متعلق به شهر آمل است که می‌توانید با روشی ساده آن را در منزل تهیه کنید، پس در ادامه این مطلب با ما همراه باشید.

مواد لازم

آرد نخودچی: ۱ لیوان
آرد گندم: ۱ لیوان
پودر قند: نصف لیوان
روغن نباتی: نصف لیوان
کره: ۱۰۰ گرم
پودر هل: نصف قاشق غذاخوری
گردوی خرد شده: نصف لیوان

طرز تهیه

برای درست کردن این حلوا و شیرینی خوشمزه ابتدا آرد گندم را داخل یک ماهی‌تابه یا قابلمه مناسب بریزید و روی حرارت متوسط اجاق گاز بگذارید. آرد را مدام هم بزنید تا نسوزد. حدود ۴۵ دقیقه آرد را تفت بدهید، سپس آرد نخود را اضافه کنید و ۱۵ دقیقه دیگر هر دو آرد را تفت بدهید. حالا آرد را الک کنید و دوباره داخل قابلمه برگردانید. در این مرحله روغن جامد و کره را اضافه کنید و اجازه بدهید کره آب شود و آرد کاملا با کره و روغن نباتی مخلوط شود. بعد از اینکه ۲۰ دقیقه دیگر آرد و روغن را با هم تفت دادید، پودر قند، گردوی خرد شده و پودر هل را اضافه کنید و مواد را خوب هم بزنید تا پودر قند به خورد حلوا برود. ۱۰ دقیقه بعد اجاق گاز را خاموش کنید.

کف یک قالب مستطیلی دیواره‌دار کاغذ روغنی پهن کنید، سپس حلوا را داخل قالب بریزید و با دست خوب سطح حلوا را صاف کنید تا یکدست شود. مقداری گردوی خرد شده و پودر پسته روی سطح حلوا بپاشید. قالب را در دمای محیط بگذارید و اجازه بدهید ۳ تا ۴ ساعت بماند تا خنک و سفت شود. بعد از این مدت زمان با یک چاقوی تیز حلوا را به صورت لوزی برش بزنید و با نوک چاقو به آرامی برش‌ها را از داخل قالب خارج کنید و توی ظرف سرو بچینید. حلوای خشک خوشمزه شما در این مرحله آماده سرو است، نوش جان.

نکات مهم
۱ ـ میزات تفت دادن آرد به سلیقه شما بستگی دارد. اگر دوست دارید درنهایت شیرینی تیره‌تری داشته باشید، آرد را بیشتر از زمان گفته شده تفت بدهید. اما توجه داشته باشید که آرد نخود نباید بیشتر از ۱۵ دقیقه تفت بخورد، ورگرنه می‌سوزد.

۲ ـ در اضافه کردن روغن دقت کنید، چون ممکن است حلوا بیش از حد شل شود و قابل برش زدن نباشد، بنابراین روغن و کره را کم کم اضافه کنید، چون آبخور آرد‌های مختلف با هم فرق دارد.

۳ ـ اگر بعد از اضافه کردن پودر قند حلوای شما خیلی خشک و گلوله گوله شد، می‌توانید مقدار کمی روغن اضافه کنید تا یکدست شود. پودر قند باید حتماً از قند تهیه شده باشد؛ یعنی قند را پودر کرده باشد. اگر شکر را آسیاب کنید، هرگز به نرمی قند آسیاب شده نخواهد بود. پودر قند مرغوب پودر قندی است که به نرمی آرد باشد. توجه داشته باشید که پودر قند بعد از مدتی که داخل کیسه یا ظرف بماند، ممکن است سفت شود؛ بنابراین قبل از اینکه آن را به مواد شیرینی اضافه کنید، حتماً با گوشت‌کوب بکوبید و سپس الک کنید.

۴ ـ برای تهیه شیرینی و حلوا بهتر است حتماً از پودر هل سبز استفاده کنید؛ زیرا نسبت به هل سفید عطر بیشتری دارد و برای تهیه دسر و شیرینی مناسب‌تر است.

۵ ـ برای تهیه هر نوع حلوا بهتر است به صورت مساوی از ترکیب روغن جامد و کره استفاده کنید تا حلوای شما درنهایت طعم بهتری داشته باشد.

طرز تهیه حلوای برنجی با شیره انگور، خوشمزه و مقوی برای افطار

حلوا برنجی با شیره انگور یکی از انواع حلواهای خوشمزه و مقوی است که دستور پخت متفاوتی با سایر حلواها دارد و برای سفره افطار بسیار مناسب است.

فراروـ حلوا یکی از خوراکی‌هایی شیرین و سنتی ایران است و در نقاط مختلف دنیا نیز به روش‌های گوناگون پخته می‌شود. ایرانیان معمولاً حلوا را برای مراسم ختم و مناسبت‌های مذهبی مثل عزاداری‌های ماه محرم و شب‌های قدر و سفره افطار تهیه می‌کنند. حلوا علاوه‌بر این‌که به صورت یک دسر شیرین سرو می‌شود، یک غذای کامل و مقوی نیز محسوب می‌شود. با نزدیک شدن به ماه رمضان درست کردن حلوا در منزل برای سفره افطار و پذیرایی از روزه داران هم رونق می‌گیرد. حلوا برنجی با شیره انگور نوعی حلوای غلیظ است که به دلیل داشتن شیره انگور و آرد برنج بسیار مقوی است و برای افطار گزینه مناسبی است. این حلوا دستور پخت بسیار آسان و متفاوتی با سایر حلوا‌های مرسوم دارد. اگر دوست دارید این حلوای خوشمزه و آسان را در منزل تهیه کنید، در ادامه این مطلب با ما همراه باشید.

مواد لازم

آرد برنج: ۱ پیمانه
شیره انگور: ۱ پیمانه
شکر: نصف پیمانه
گلاب: یک چهارم پیمانه
زعفران دم کرده غلیظ: ۲ قاشق غذاخوری
پودر هل: نصف قاشق چای‌خوری
روغن مایع: ۱ پیمانه

طرز تهیه

برای درست کردن این حلوای خوشمزه ابتدا شکر و شیره انگور را همراه با ۲ لیوان آب سرد داخل یک قابلمه مناسب بریزید و روی حرارت متوسط اجاق گاز بگذارید. مواد را هم بزنید تا با هم مخلوط شوند، سپس آرد برنج را با ۱ پیمانه آب سرد مخلوط کنید و وقتی آرد کاملا با آب حل شد، به مخلوط آب و شکر و شیره روی اجاق گاز اضافه کنید. زعفران دم کرده، گلاب و پودر هل را هم داخل قابلمه بریزید. حالا مواد را با حرارت متوسط مدام هم بزنید تا کم کم به غلظت فرنی برسد. وقتی حسابی به غلظت رسید، روغن مایع را کم کم و طی سه مرحله به حلوا اضافه کنید و مدام هم بزنید تا روغن کاملا به خورد حلوا برود. ۱۰ دقیقه بعد اجاق گاز را خاموش کنید و حلوای برنجی خوشمزه را داخل ظرف سرو بکشید و روی حلوا را با خلال پسته و گل محمدی تزیین کنید، نوش جان.

نکات مهم
۱ ـ برای درست کردن این حلوا می‌توانید به جای شیره انگور از شیره خرما یا توت هم استفاده کنید. همچنین می‌توانید به جای روغن مایع از نصف پیمانه کره آب شده استفاده کنید. میزان روغن به جنس آرد شما بستگی دارد و ممکن است نیاز باشد مقدار بیشتر یا کمتری روغن به حلوا اضافه کنید، پس بهتر است روغن را کم کم داخل حلوا بریزید.

۲ ـ همیشه سعی کنید از زعفران دم کرده غلیظ استفاده کنید؛ چون هرقدر زعفران را با آب بیش‌تری دم کنید، کم‌رنگ‌تر می‌شود و مجبور می‌شوید برای به دست آوردن رنگ دلخواه‌تان از زعفران بیشتری استفاده کنید؛ بنابراین نحوه دم کردن زعفران بسیار مهم است. برای دم کردن زعفران ابتدا زعفران را بدون اضافه کردن شکر یا قند کاملاً پودر کنید. بعد به ازای ۱ قاشق چای‌خوری زعفران ۲ قاشق سوپ‌خوری آب جوش و ۲ تکه یخ به آن اضافه کنید. افزودن یخ باعث می‌شود به زعفران شوک وارد شود و رنگ بیش‌تری پس بدهد. زعفران را در ظرف دردار در فریزر نگهداری کنید و موقع استفاده اجازه بدهید در دمای محیط یخ زدایی شود. پس از هر بار استفاده دوباره زعفران باقی مانده را داخل فریزر قرار دهید. حواستان باشد زعفرانی که استفاده می‌کنید، تقلبی نباشد. برای اینکه بفهمید زعفران تقلبی یا خالص است. زعفران را بین انگشتتان بگذارید و فشار بدهید. اگر روغن پس نداد؛ یعنی خالص است. زعفران‌های تقلبی معمولاً براق هستند.

۳ ـ همانطور که می‌دانیم گلاب عصاره خوشبوی گل محمدی است که مرغوب‌ترین نوع آن در شهر‌های کاشان و میمند فارس تهیه می‌شود. امروز در همه فروشگاه‌ها و سوپر مارکت‌ها شیشه‌های گلاب را در اشکال و با نام‌های تجاری گوناگون می‌بینیم که بسیاری از آن‌ها خالص نیستند و عطر و بوی گلاب اصیل را ندارند. گلاب اصل بوی گل محمدی می‌دهد و شما بوی ترشیدگی از آن استشمام نمی‌کنید. رنگ گلاب اصل شفاف، روشن و بدون رسوب است. گلاب اصل همچنین طعمی سنگین و مایل به تلخی دارد؛ پس هنگام خرید گلاب به این نکات توجه داشته باشید.

۴ ـ برای تهیه شیرینی حتماً از پودر هل سبز استفاده کنید؛ زیرا نسبت به هل سفید عطر بیش‌تری دارد و برای تهیه دسر و شیرینی مناسب‌تر است.

مرمکه، دسر خوشمزه و اصیل مازندارنی برای افطار

مرمکه نوعی حلوای مازندارنی است که اصالت آن به شهر آمل می‌رسید و به دلیل داشتن گردو بسیار خوشمزه و برای افطار مقوی است.

فراروـ همانطور که می‌دانیم در ماه مبارک رمضان تغذیه اهمیت بسیاری دارد. توصیه پزشکان و مشاوران تغذیه به روزه داران این است که در وعده افطار بیشتر غذا‌های کم حجم، مقوی و سبک‌تر را مصرف کنند. در این میان دسر‌های شیرین برای وعده افطار و جبران قند از دست رفته بدن در زمان روزه داری بسیار مناسب هستند. امسال با توجه به همزمانی ماه مبارک رمضان با ایام عید نوروز می‌توانید با درست کردن شیرینی‌ها و دسر‌هایی که برای هر دو مناسبت مناسب هستند، از مهمانان پذیرایی کنید. شیرینی مرمکه نوعی دسر خوشمزه و اصیل مازندارنی است که اصالت آن به شهر آمل برمی‌گردد. به شما اطمینان می‌دهیم اگر این دسر خوشمزه را یکبار درست کنید، عاشقش خواهید شد. در ادامه این مطلب با آموزش مرمکه خوشمزه با ما همراه باشید.

مواد لازم

برنج ایرانی: ۲ لیوان
روغن جامد یا کره: ۱ لیوان
شکر: یک و نیم لیوان
گلاب: ۱ لیوان
گردوی خرد شده: یک و نیم لیوان
پودر هل: ۱ قاشق مرباخوری
پودر گردو: ۱ لیوان
زعفران دم کرده غلیظ: نصف فنجان
آب سرد: ۳ لیوان

طرز تهیه

برای درست کردن این دسر خوشمزه ابتدا برنج را که از شب قبل خیس داده‌اید، آبکش کنید تا آب اضافه‌اش کشیده شود. کره یا روغن را داخل یک قابلمه مناسب بریزید و روی حرارت اجاق گاز بگذارید تا داغ شود، سپس برنج را به آن اضافه کنید. به مدت ۱۵ دقیقه برنج را با روغن و حرارت متوسط تفت بدهید تا رنگ برنج کمی قهوه‌ای یا طلایی شود. نصف گردو را اضافه کنید و آب سرد را داخل قابلمه بریزید. اجازه بدهید برنج بپزد و آب داخل قابلمه کشیده شود. بعد از این مرحله گلاب و زعفران دم کرده را داخل قابلمه بریزید و هل و باقی مانده گردو را اضافه کنید و مواد را هم بزنید.

حالا شکر را اضافه کنید و هم بزنید تا شکر آب شود و درب قابلمه را بگذارید. ۱۵ تا ۲۰ دقیقه زمان بدهید تا دسر بپزد و جا بیفتد. کف یک سنی گود را چرب کنید و مرمکه آماده را داخل سینی بریزید و روی سطح دسر را با قاشق صاف کنید. مقداری گردوی خرد شده روی دسر بپاشید و حدود ۱ تا ۲ ساعت زمان بدهید تا دسر خودش را بگیرد و خنک شود. در آخر با یک چاقوی نوک تیز دسر را برش بزنید و داخل ظرف سرو بچینید. دسر مرمکه خوشمزه شما آماده است، نوش جان.

نکات مهم
۱ ـ برای تهیه این دسر بهتر است حتما از برنج ایرانی معطر استفاده کنید.

۲ ـ همانطور که می‌دانیم گلاب عصاره خوشبوی گل محمدی است که مرغوب‌ترین نوع آن در شهر‌های کاشان و میمند فارس تهیه می‌شود. امروز در همه فروشگاه‌ها و سوپر مارکت‌ها شیشه‌های گلاب را در اشکال و با نام‌های تجاری گوناگون می‌بینیم که بسیاری از آن‌ها خالص نیستند و عطر و بوی گلاب اصیل را ندارند. گلاب اصل بوی گل محمدی می‌دهد و شما بوی ترشیدگی از آن استشمام نمی‌کنید. رنگ گلاب اصل شفاف، روشن و بدون رسوب است. گلاب اصل همچنین طعمی سنگین و مایل به تلخی دارد؛ پس هنگام خرید گلاب به این نکات توجه داشته باشید.

۳ ـ همیشه سعی کنید از زعفران دم کرده غلیظ استفاده کنید؛ چون هرقدر زعفران را با آب بیش‌تری دم کنید، کم‌رنگ‌تر می‌شود و مجبور می‌شوید برای به دست آوردن رنگ دلخواه‌تان از زعفران بیشتری استفاده کنید؛ بنابراین نحوه دم کردن زعفران بسیار مهم است. برای دم کردن زعفران ابتدا زعفران را بدون اضافه کردن شکر یا قند کاملاً پودر کنید. بعد به ازای ۱ قاشق چای‌خوری زعفران ۲ قاشق سوپ‌خوری آب جوش و ۲ تکه یخ به آن اضافه کنید. افزودن یخ باعث می‌شود به زعفران شوک وارد شود و رنگ بیش‌تری پس بدهد.

طرز تهیه حلوا خرما به روش جنوبی‌ها؛ مرحله به مرحله با نکات ریز

آیا به دنبال یک دسر خوشمزه و مقوی هستید که عطر و طعمی بی‌نظیر داشته باشد؟ اگر پاسخ شما مثبت است، پیشنهادما به شما حلوای خرما است.

حلوای خرما یکی از انواع حلوا‌های سنتی ایرانی است که علاوه بر طعم لذیذ سرشار از مواد مغذی است.بنابراین، حلوای خرما یک گزینه عالی برای افرادی است که به دنبال یک میان وعده یا دسر مقوی و سالم هستند.

مواد لازم جهت تهیه حلوای خرما: خرما یا رطب ۲۰۰ گرم
آب جوش ½ لیوان
آرد ۱۰۰ گرم یا ¾ لیوان
روغن مایع یا کره ۸۰ گرم یا ½ لیوان سرخالی
پودر دارچین ¼ قاشق چای‌خوری
پودر هل ¼ قاشق چای‌خوری
گلاب ۱ قاشق غذاخوری
کنجد (اختیاری) ۲ قاشق غذاخوری
مراحل تهیه حلوای خرما

درست کردن حلوای خرما مانند هر حلوای دیگری نیازمند صبر و حوصله است تا نتیجه مطلوبی حاصل شود. در ادامه، مراحل تهیه این حلوای لذیذ و مقوی را به صورت گام به گام شرح خواهیم داد.

مرحله اول: آماده‌سازی خرما

اولین مرحله در تهیه حلوای خرما، آماده‌سازی خرما است. برای این کار باید پوست و هسته خرما‌ها یا رطب‌ها را جدا کنید. برای جدا کردن هسته می‌توانید از یک چاقو یا هسته‌گیر استفاده کنید. در پایان این مرحله شما باید ۲۰۰ گرم خرمای بدون هسته داشته باشید.

مرحله دوم: پوره کردن خرما

پس از آماده‌سازی خرماها، نوبت به پوره کردن آن‌ها می‌رسد. برای این کار، خرما‌ها را درون یک کاسه یا قابلمه‌ی بزرگ ریخته و مقداری آب جوش به آن اضافه کنید تا سطح خرما‌ها را بپوشاند. سپس، درب ظرف را بگذارید و اجازه دهید خرما‌ها به مدت چند دقیقه در آب جوش بمانند تا نرم شوند.

پس از اینکه خرما‌ها نرم شدند، آن‌ها را با گوشت‌کوب بکوبید تا کاملا له شده و به حالت پوره دربیایند. اگر می‌خواهید پوره خرمای شما یکدست‌تر باشد، می‌توانید از میکسر استفاده کنید.

مرحله سوم: تفت دادن آرد

قبل از تفت دادن آرد باید آن را الک کنید. برای این کار آرد را درون یک تابه با اندازه مناسب الک کنید تا گلوله‌های آرد از بین بروند. سپس، تابه را روی حرارت ملایم قرار دهید و آرد را با یک قاشق چوبی به طور مداوم هم بزنید تا نسوزد. تفت دادن آرد را به مدت ۳۰ دقیقه ادامه دهید تا خامی آن به طور کامل گرفته شود.

مرحله چهارم: اضافه کردن روغن مایع، پودر دارچین و پودر هل به تابه

پس از اینکه آرد در تابه تفت داده شد و رنگ آن کمی تغییر یافت، آن را از تابه خارج کرده و دوباره الک کنید. با این کار، آرد تفت داده شده کاملا یکدست شده و ذرات درشت آن جدا می‌شوند. سپس روغن مایع یا کره، پودر دارچین و پودر هل را به آرد اضافه کرده و با قاشق به خوبی مخلوط کنید. هم زدن را تا زمانی ادامه دهید که مواد کاملا یکدست شده و خمیری نرم و لطیف حاصل شود.

مرحله پنجم: اضافه کردن پوره خرما و کنجد به تابه

پس از اینکه مواد درون تابه را با هم ترکیب کردید، پوره خرما و کنجد را به آن اضافه کنید. در ادامه، با استفاده از قاشق چوبی مواد را به خوبی هم بزنید تا پوره خرما و کنجد به طور کامل با سایر مواد ترکیب شوند. در نهایت، زمانی که حلوا درون تابه جمع شد آن را از روی حرارت بردارید.

مرحله ششم: اضافه کردن گلاب

پس از برداشتن تابه از روی حرارت، گلاب را به آن اضافه کرده و هم بزنید تا کاملا با مواد ترکیب شود. سپس تابه را دوباره روی حرارت ملایم قرار داده و هم زدن را ادامه دهید. با این کار، حلوا به تدریج نرم و لطیف شده و به شکل گهواره‌ای در وسط تابه جمع می‌شود.

مرحله آخر: تزئین و سرو حلوای خرما

پس از اینکه حلوای خرما غلظت مناسبی پیدا کرد و به شکل گهواره‌ای در وسط تابه جمع شد، نشانه آن است که آماده است. در این مرحله، حلوا را از روی حرارت برداشته و در ظرف مورد نظر بریزید و با پشت قاشق روی آن را صاف کنید. سپس آن را با مغز‌های دلخواه مانند خلال پسته و بادام تزئین و سرو کنید.

حلوای خرمای خوشمزه و مقوی شما آماده است. پیشنهاد می‌کنیم برای برای لذت بردن بیشتر از این حلوا، آن را به همراه یک نوشیدنی داغ میل کنید. نوش جانتان!

چند فوت و فن کوزه‌گری در تهیه حلوای خرما

برای این که حلوای خرما طعم دلپذیرتری داشته باشد، می‌توان در اواخر پخت مقداری کره به آن اضافه کرد. کره باعث می‌شود که حلوا خوشمزه‌تر و لذیذتر شود.

الک کردن آرد در تهیه حلوای خرما اهمیت زیادی دارد. آرد الک شده باعث می‌شود که حلوای خرما بافتی لطیف و یکدست داشته باشد.

در تهیه حلوای خرما استفاده از مقدار روغن مناسب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. روغن کم باعث خشکی و ترک خوردن حلوا می‌شود. به همین دلیل حتما از مقدار روغن گفته شده در طرز تهیه استفاده کنید.

حلوای خرما یکی از دسر‌های سنتی و محبوب ایرانی است که به دلیل طعم دلپذیر و ارزش غذایی بالای خود از جایگاه ویژه‌ای در میان مردم برخوردار است.

اگر از طرفداران خرما و حلوا هستید، حتما باید یک بار حلوای خرما را امتحان کنید. این حلوا ترکیبی بی‌نظیر از طعم شیرین و دلچسب خرما و بافت نرم و لطیف حلوا است که می‌تواند هر کسی را به وجد آورد.

دستور تهیه حلوای بگل؛ خوراکی خوشمزه کردی

حلوا خرما بگل کالری بسیار بالایی دارد و بسیار مقوی است، به همین دلیل تبدیل به خوراکی همراه به خصوص برای کوهنوردان شده است، برای کوهنوردی و حرکت در مسافت‌های طولانی بدون این که نیاز باشد فضای زیادی صرف حمل خوراکی کنید با یک لقمه از این حلوا می‌تواند تا مدت زیادی انرژی لازم بدن را تامین نمایید.

حلوای بگل یا شاتیه که در کردی "به گل " گفته می‌شود یکی از تنقلات خوشمزه کردی و از سوغاتی‌های سنتی استان ایلام است. این حلوا از غذا‌های مقوی استان ایلام است که طرز تهیه ساده‌ای دارد و بسیار خوشمزه است. این غذا سرشار از کلسیم است و برای رشد کودکان و تقویت عضلات ورزشکاران مفید است.

حلوا خرما بگل کالری بسیار بالایی دارد و بسیار مقوی است، به همین دلیل تبدیل به خوراکی همراه به خصوص برای کوهنوردان شده است، برای کوهنوردی و حرکت در مسافت‌های طولانی بدون این که نیاز باشد فضای زیادی صرف حمل خوراکی کنید با یک لقمه از این حلوا می‌تواند تا مدت زیادی انرژی لازم بدن را تامین نمایید. مصرف این خوراکی در هوای سرد به گرم شدن بدن کمک می‌کند.

در ترکیب این حلوا از خرما و بگل (کشک پودر شده)، روغن حیوانی و کنجد سفید استفاده می‌شود.

حلوای بگل

مواد لازم

طرز تهیه

خرما را روی حرارت ملایم در روغن حیوانی گرم کنید و هم بزنید تا نرم شود. مخلوط زعفران و کشک را که در کردی بگل می‌گویند به خرما اضافه کنید و مواد را با گوشت کوب له کنید تا خرما و بگل یکدست شوند.

تابه را از روی حرارت بردارید و بکوبید تا خمیری یکدست داشته باشید. نسبت خرما و بگل در این حلوا کاملا متناسب با ذائقه خودتان است، ولی به طور کلی اگر پر روغن و پر بگل باشد خوشمزه‌تر خواهد شد.

در روش دوم برای تهیه حلوا خرما بگل می‌توانید از بگل خیس خورده استفاده کنید. بعد از نرم شدن خرما روی حرارت، بگل خیس خورده را اضافه کرده و با پشت ملاقه مواد را به خورد هم بدهید و سپس حلوا را در دیس کشیده صاف کنید و رویش را با بگل خشک و دانه‌های کنجد تزئین نمایید.

طرز تهیه حلوای رولی با موز؛ شیک و مجلسی

حلوای رولی با موز یکی از انواع حلوا‌های مجلسی است که ظاهر بسیار زیبایی دارد و برای پذیرایی مناسب است؛ همچنین به دلیل داشتن موز بسیار مقوی است و طعم دلچسبی دارد.حلوای رولی با موز یکی از انواع حلوا‌های مجلسی است.

به گزارش برترین‌ها، حلوا یکی از خوراکی‌هایی شیرین و سنتی ایران است و در نقاط مختلف دنیا به روش‌های گوناگون پخته می‌شود. ایرانیان معمولاً حلوا را برای مراسم ختم و مناسبت‌های مذهبی مثل عزاداری‌های ماه محرم و شب‌های قدر و سفره افطار تهیه می‌کنند.

حلوا علاوه‌بر اینکه به صورت یک دسر شیرین سرو می‌شود، یک غذای کامل و مقوی نیز محسوب می‌شود.

حلوای رولی با موز یکی از انواع حلوا‌های مجلسی است که ظاهر بسیار زیبایی دارد و برای پذیرایی مناسب است؛ همچنین به دلیل داشتن موز بسیار مقوی است و طعم دلچسبی دارد. در ادامه این مطلب طرز تهیه حلوای رولی با موز همراه با نکات مهم و فوت و فن‌های مربوط به تهیه حلوا تقدیم به شما کاربران گرامی خواهد شد.

مواد لازم برای تهیه حلوای رولی با موز

آرد سبوس‌دار: ۲ پیمانه

روغن جامد: ۱۲۰ گرم

شکر: یک و نیم پیمانه

زعفران دم کرده: نصف پیمانه

گلاب: نصف پیمانه

هل کوبیده: نصف قاشق چای‌خوری

موز: ۱ عدد

آب: یک و نیم لیوان

نکات مربوط به آرد

برای تهیه حلوا بهتر است از آرد سبوس‌دار استفاده کنید. بهترین آرد برای تهیه حلوا آرد نان سنگک است؛ زیرا میزان سبوس داخل آن از بقیه نوع آرد‌ها بیشتر باشد؛ بنابراین حلوای شما خوشرنگ‌تر و خوشمزه‌تر خواهد بود.

نکات مربوط به زعفران

همیشه سعی کنید از زعفران دم کرده غلیظ استفاده کنید؛ چون هرقدر زعفران را با آب بیش‌تری دم کنید، کم‌رنگ‌تر می‌شود و مجبور می‌شوید برای به دست آوردن رنگ دلخواه‌تان از زعفران بیشتری استفاده کنید؛ بنابراین نحوه دم کردن زعفران بسیار مهم است.

برای دم کردن زعفران ابتدا زعفران را بدون اضافه کردن شکر یا قند کاملاً پودر کنید. بعد به ازای ۱ قاشق چای‌خوری زعفران ۲ قاشق سوپ‌خوری آب جوش و ۲ تکه یخ به آن اضافه کنید. افزودن یخ باعث می‌شود به زعفران شوک وارد شود و رنگ بیش‌تری پس بدهد.

زعفران را در ظرف دردار در فریزر نگهداری کنید و موقع استفاده اجازه بدهید در دمای محیط یخ زدایی شود. پس از هر بار استفاده دوباره زعفران باقی مانده را داخل فریزر قرار دهید. حواستان باشد زعفرانی که استفاده می‌کنید، تقلبی نباشد. برای اینکه بفهمید زعفران تقلبی یا خالص است. زعفران را بین انگشتتان بگذارید و فشار بدهید. اگر روغن پس نداد؛ یعنی خالص است. زعفران‌های تقلبی معمولاً براق هستند.

نکات مربوط به گلاب

همانطور که می‌دانیم گلاب عصاره خوشبوی گل محمدی است که مرغوب‌ترین نوع آن در شهر‌های کاشان و میمند فارس تهیه می‌شود. امروز در همه فروشگاه‌ها و سوپر مارکت‌ها شیشه‌های گلاب را در اشکال و با نام‌های تجاری گوناگون می‌بینیم که بسیاری از آن‌ها خالص نیستند و عطر و بوی گلاب اصیل را ندارند.

گلاب اصل بوی گل محمدی می‌دهد و شما بوی ترشیدگی از آن استشمام نمی‌کنید. رنگ گلاب اصل شفاف، روشن و بدون رسوب است. گلاب اصل همچنین طعمی سنگین و مایل به تلخی دارد؛ پس هنگام خرید گلاب به این نکات توجه داشته باشید.

طرز تهیه حلوای رولی با موز

۱ ـ برای شروع کار ابتدا آب، شکر و زعفران دم کرده را با هم داخل یک قابلمه بریزید و آن را روی حرارت ملایم اجاق گاز بگذارید تا شکر حل شود. وقتی شربت یک دقیقه جوشید، اجاق گاز را خاموش کنید و صبر کنید از حرارت بیفتد؛ سپس گلاب را اضافه کنید.

۲ ـ آرد را داخل یک ماهی تابه تفلون بریزید و روی حرارت ملایم اجاق گاز بگذارید. سعی کنید به صورت مرتب آرد را هم بزنید تا بوی خامی آن از بین برود و کم کم تغییر رنگ بدهد.

۳ ـ وقتی آرد به رنگ دلخواه‌تان رسید، آن را الک کنید و دوباره داخل ماهی تابه برگردانید؛ سپس روغن را اضافه کنید و هم بزنید تا آرد با روغن کاملا مخلوط شود. سعی کنید حدود بیست دقیقه مخلوط آرد و روغن را با حرارت کم تفت بدهید.

۴ ـ پودر هل را به ترکیب آرد و روغن اضافه کنید؛ سپس شربت را به آن اضافه کنید و خیلی فوری هم بزنید تا آرد کم کم جمع شود و به شکل حلوا در بیاید. وقتی حلوا از دیواره‌های ماهی تابه جدا شد؛ یعنی آماده است.

۵ ـ در این مرحله اجاق گاز را خاموش کنید. یک کیسه نایلونی را باز کنید و روی کابینت یا میز کار پهن کنید. حلوای داغ را روی نایلون بگذارید و به کمک وردنه آن را به ضخامت یک و نیم سانت باز کنید. موز را پوست کنید و به صورت درسته وسط حلوا بگذارید؛ سپس لبه نایلون را بلند کنید و با کمک آن حلوا را همراه با موز رول کنید.

۶ ـ رول حلوا را به مدت ۲ تا ۳ ساعت داخل یخچال بگذارید؛ سپس آن را از یخچال خارج کنید و نایلون دور آن را باز کنید. حلوا را با کمک یک چاقوی تیز به صورت رولتی برش بزنید و داخل ظرف سرو بچینید. نوش جان

نکات مهم و فوت و فن‌های پخت حلوا

ـ همیشه وقتی شربت حلوا از حرارت افتاد و رو به سردی بود، گلاب را اضافه کنید؛ زیرا داغی شربت عطر گلاب را از بین می‌برد.

ـ تفت دادن آرد زمان دقیقی ندارد. این امر کاملاً سلیقه‌ای است. بعضی‌ها طرفدار حلوی تیره و بعضی دیگر حلوای روشن را دوست دارند؛ بنابراین هر زمان که رنگ آرد شما به رنگ دلخواه‌تان رسید، روغن را اضافه کنید و دست از تفت دادن بردارید.

ـ روغن حلوا باید به اندازه‌ای باشد که بعد از مخلوط شدن با آرد روی آن را بپوشاند.

ـ حتماً بعد از اتمام تفت دادن آرد آن را الک کنید و بعد روغن را اضافه کنید. در غیر این صورت ممکن است در حلوای شما گلوله‌های آردی شکل بگیرد که برای هیچکس خوشایند نیست.

ـ زمانی که شربت را اضافه می‌کنید، هم زدن اهمیت زیادی دارد. هرقدر خوب و به اندازه هم بزنید، حلوای شما بافت نرم‌تر و مطبوع‌تری خواهد شد.

ـ در صورت تمایل می‌توانید مقداری از روغن را کم کنید و به جای آن کره اضافه کنید.

دستور تهیه رقایب حلوا؛ حلوای سنتی گیلان

امروزه اغلب برای تهیه حلوا از آرد سفید استفاده می‌شود تا حلوا رنگ و روی زیباتری داشته باشد. حلوای تخم گشنیز را می‌توانید به سلیقه خودتان با خلال پادام و پودر پسته تزئین نمایید. یکی از روش‌های سنتی برای سرو حلوا رقایب، بعد از خاموش کردن حرارت، اضافه کردن خلال بادام به حلوا و ورز دادن آن است.

رقایب حلوا یا حلوای تخم گشنیز یکی از حلوا‌های سنتی رشت و استان گیلان است که طعمی متفاوت و دلپذیر دارد.

رقایب حلوا یا حلوای رقایب به نام حلوای تخم گشنیز هم شناخته می‌شود، حلوا رقایب، یکی از حلوا‌های سنتی استان گیلان به خصوص شهر رشت است. برای تهیه حلوا بهتر است از آرد سنگک استفاده نمایید که کمی تیره و زبر است، ولی آرد سفید را هم می‌توانید به جای آن استفاده کنید.

البته امروزه اغلب برای تهیه حلوا از آرد سفید استفاده می‌شود تا حلوا رنگ و روی زیباتری داشته باشد. حلوای تخم گشنیز را می‌توانید به سلیقه خودتان با خلال پادام و پودر پسته تزئین نمایید. یکی از روش‌های سنتی برای سرو حلوا رقایب، بعد از خاموش کردن حرارت، اضافه کردن خلال بادام به حلوا و ورز دادن آن است.

دستور تهیه رقایب حلوا؛ حلوای سنتی گیلان

مواد لازم:

طرز تهیه رقایب حلوا گیلانی

برای تهیه شیره حلوا، شکر، آب، گلاب، زعفران و هل را در قابلمه روی حرارت ملایم قرار دهید و ۵ دقیقه بجوشانید. روغن را در کاسه‌ای بریزید و روی حرارت بگذارید تا گرم شود. آرد را ۲ بار الک کنید و در قابلمه‌ای روی حرارت مرتب هم بزنید و تفت دهید تا کرم رنگ شود.

روغن داغ را به آرد اضافه نموده مخلوط کنید تا آرد طلایی رنگ شود. تخم گشنیز را هم به آرد اضافه کرده و مخلوط نمایید. حرارت را کم کنید و شیره داغ را به آن اضافه نمایید و هم بزنید یکدست شود. کره را اضافه کنید و هم بزنید تا حلوا خودش را بگیرد و وسط ظرف جمع شود و روغن بیندازد.

طرز تهیه حلوا سوهانیِ خوشمزه ویژه

همانطور که از اسمش پیداست طعم آن به سوهان شباهت دارد. حلوا سوهانی را می‌گویم! یک دسر خوشمزه و جذاب که اگر یک بار درست کنید حتما عاشقش خواهید شد!حلوا سوهانی در شهر‌های مختلف کشورمان تهیه می‌شود. مانند تمام دستورغذا‌ها و دسر‌ها و کیک‌های دیگر، تفاوت‌هایی در طرز تهیه آن‌ها وجود دارد. این دستور را به دقت بخوانید و اجرا کنید. یک عصر پاییزی حلوا سوهانی با چای یا قهوه انتظار شما را می‌کشد!

طرز تهیه:

گام اول:

درابتدا شهد را درست کنید و کنار بگذارید تا خیالتان راحت باشد. شیر و شکر را داخل یک قابلمه یا شیرجوش بریزید و روی گاز بگذارید تا شکر کاملا در شیر حل شود. بعد از حل شدن شکر، زعفران دم کرده، پودر هل و گلاب را اضافه کنید و تا مرز جوشیدن روی گاز بگذارید. شهد نباید بجوشد. پس تا دلش خواست قل بزند زیر گاز را خاموش کنید! شهد را از صافی رد کنید و دیگر به آن کاری نداشته باشید!

گام دوم:

آرد را الک کنید و داخل یک تابه نچسب بریزید. شیر و روغن مایع را به آرد اضافه کنید و مرتب با همزن دستی هم بزنید تا آرد گلوله گلوله نشود. حرارت گاز باید خیلی ملایم باشد. شیر و روغن را به تدریج اضافه کنید که بتوانید مدیریت هم زدن را به خوبی برعهده بگیرید! اصل کار اینجاست! برخلاف بقیه حلوا‌ها که اول آرد تفت می‌خورد و بعد شهد اضافه می‌شود تفاوت در این است که حالا باید آرد و شیر و روغن خوب با هم سرخ بشوند این مواد را به مدت ۴۵ دقیقه تا یک ساعت مرتب روی گاز هم بزنید تا هم رنگ سوهان بشود!

گام سوم:

وقت قدرت نمایی شهد رسیده است! اگر رنگ آرد شما به سوهان نزدیک شد شهد را داخل آن بریزید و تندتند هم بزنید و مانند حلوای معمولی حرکت گهواره‌ای را هم انجام بدهید.

گام چهارم:

گام دیگری نمانده است! حلوا که خنکتر شد در ظرف سرو بریزید و با عشق و علاقه زیاد نوش جان کنید!

اگر تمایل دارید حلوا را قالب بزنید یا با ماسوره طرح بیندازید باید کمی خنک بشود و سپس این کار را انجام بدهید.

حلوای عمانی، خوشمزه‌ترین حلوایی که تابه‌حال خورده‌اید

حلوای عمانی یکی ازا نواع حلواهای عربی است که بدون آرد تهیه می‌شود و به دلیل داشتن شیر عسلی و خامه بسیار خوشمزه و مقوی است.

فراروـ حلوا یکی از خوراکی‌هایی شیرین و سنتی ایران است و در نقاط مختلف دنیا به روش‌های گوناگون پخته می‌شود. ایرانیان معمولاً حلوا را برای مراسم ختم و مناسبت‌های مذهبی مثل عزاداری‌های ماه محرم و شب‌های قدر و سفره افطار تهیه می‌کنند. حلوا علاوه‌بر اینکه به صورت یک دسر شیرین سرو می‌شود، یک غذای کامل و مقوی نیز محسوب می‌شود. حلوا‌های عربی همیشه متفاوت با حلوا‌های ایرانی هستند و برای تهیه آن‌ها معمولا از ترکیب شیر خشک قنادی، نشاسته ذرت و یا شیر عسلی استفاده می‌شود. تفاوتی که حلوا‌های عربی با سایر انواع حلوا دارد، این است که حلوای عربی حالتی کش‌دار دارد و کمی شل‌تر از حلوا‌های معمولی است. حلوای عربی تقریبا طعمی شبیه به سوهان و یا کارامل دارد که بسیار دلچسب است و مزه‌ای متفاوت و لذیذ دارد. حلوای عمانی یکی از همین حلوا‌های عربی است که شیرعسلی ماده اصلی آن است. این حلوا بسیار کشدار و خوشمزه و مقوی است و همراه با یک فنجان چای داغ در این هوای سرد حسابی می‌چسبد. اگر دوست دارید این حلوای متفاوت و خوشمزه را همراه با ما در منزل تهیه کنید، در ادامه این مطلب با ما همراه باشید.

مواد لازم

کره: ۱۰۰ گرم
شکر: ۲ قاشق غذاخوری
شیر عسلی: ۳۷۰ گرم
خامه صبحانه: ۱۷۰ گرم
گلاب: ۲ قاشق غذاخوری
زعفران دم کرده غلیظ: نصف فنجان
پودر هل سبز: ۱ قاشق چای‌خوری
نمک: نوک قاشق چای‌خوری
خلال پسته برای تزیین: به میزان لازم

طرز تهیه

برای درست کردن این حلوای خوشمزه ابتدا شکر را داخل یک ماهی تابه گود بریزید و روی حرارت ملایم اجاق گاز بگذارید. اصلا نباید آب به شکر اضافه کنید. اجازه بدهید شکر کم کم با حرارت کم آب شود و حالت کاراملی پیدا کند. بدون اینکه شکر را هم بزنید، ماهی تابه را روی اجاق گاز دور بدهید تا شکر کم کم آب شود. وقتی شکر کاراملی شد و به رنگ قهوه‌ای درآمد، کره را به آن اضافه کنید و اجازه بدهید کره آب شود. حالا شیر عسلی را همراه با نمک اضافه کنید و هم بزنید تا با کره مخلوط شود. در مرحله بعد خامه صبحانه را اضافه کنید و از اینجا به بعد مدام مواد را هم بزنید تا آب حلوا خشک شود و حلوا کم کم به غلظت برسد. وقتی حلوا از دیواره‌های ماهی تابه جدا شد، مخلوط زعفران دم کرده با هل و گلاب را به حلوا اضافه کنید و دوباره به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه حلوا را هم بزنید. وقتی حلوا حسابی غلیظ و کشدار شد، ماهی تابه را از روی حرارت بردارید و حلوا را داخل ظرف سرو بکشید. روی حلوا را با خلال پسته و غنچه گل محمدی تزیین کنید. نوش جان.

نکات مهم

۱ ـ شیر عسلی یا شیر غلیظ همان شیر گاو است که مقداری از آب آن گرفته می‌شود و به آن شکر اضافه می‌کنند. شیر عسلی ماده‌ای غلیظ و شیرین است که به صورت کنسروی در بازار موجود است و ماندگاری بالایی دارد. از این شیر برای تهیه انواع دسرها، بستنی‌ها و کیک و شیرینی استفاده می‌شود.

طرز تهیه شیر عسلی در منزل
دو پیمانه شیر را همراه با دو سوم پیمانه شکر داخل یک ماهی تابه گود و نچسب بریزید و روی حرارت ملایم اجاق گاز بگذارید و مدام هم بزنید تا شکر کاملا در شیر حل شود. بعد از اینکه شکر حل شد، دیگر هم نزنید و صبر کنید تا شیر جوش بیاید. وقتی شیر جوش آمد، حرارت اجاق گاز را روی کمترین حالت تنظیم کنید و هر چند دقیقه یک‌بار شیر را هم بزنید تا ته نگیرد و به غلظت برسد. توجه داشته باشید که حرارت باید آنقدر کم باشد که شیر قل نزند، در غیر این صورت شیرعسلی شما ته می‌گیرد. تقریبا ۴۰ دقیقه زمان میبرد تا شیر عسلی شما به غلظت برسد و آماده مصرف شود. بعد از اینکه شیر عسلی آماده شد، آن را کنار بگذارید تا کاملا خنک شود؛ سپس داخل شیشه خشک و تمیز بریزید و در یخچال نگهداری کنید.

۲ ـ همیشه سعی کنید از زعفران دم کرده غلیظ استفاده کنید؛ چون هرقدر زعفران را با آب بیش‌تری دم کنید، کم‌رنگ‌تر می‌شود و مجبور می‌شوید برای به دست آوردن رنگ دلخواه‌تان از زعفران بیشتری استفاده کنید؛ بنابراین نحوه دم کردن زعفران بسیار مهم است. برای دم کردن زعفران ابتدا زعفران را بدون اضافه کردن شکر یا قند کاملاً پودر کنید. بعد به ازای ۱ قاشق چای‌خوری زعفران ۲ قاشق سوپ‌خوری آب جوش و ۲ تکه یخ به آن اضافه کنید. افزودن یخ باعث می‌شود به زعفران شوک وارد شود و رنگ بیش‌تری پس بدهد. زعفران را در ظرف دردار در فریزر نگهداری کنید و موقع استفاده اجازه بدهید در دمای محیط یخ زدایی شود. پس از هر بار استفاده دوباره زعفران باقی مانده را داخل فریزر قرار دهید. حواستان باشد زعفرانی که استفاده می‌کنید، تقلبی نباشد. برای اینکه بفهمید زعفران تقلبی یا خالص است. زعفران را بین انگشتتان بگذارید و فشار بدهید. اگر روغن پس نداد؛ یعنی خالص است. زعفران‌های تقلبی معمولاً براق هستند.

۳ ـ همانطور که می‌دانیم گلاب عصاره خوشبوی گل محمدی است که مرغوب‌ترین نوع آن در شهر‌های کاشان و میمند فارس تهیه می‌شود. امروز در همه فروشگاه‌ها و سوپر مارکت‌ها شیشه‌های گلاب را در اشکال و با نام‌های تجاری گوناگون می‌بینیم که بسیاری از آن‌ها خالص نیستند و عطر و بوی گلاب اصیل را ندارند. گلاب اصل بوی گل محمدی می‌دهد و شما بوی ترشیدگی از آن استشمام نمی‌کنید. رنگ گلاب اصل شفاف، روشن و بدون رسوب است. گلاب اصل همچنین طعمی سنگین و مایل به تلخی دارد؛ پس هنگام خرید گلاب به این نکات توجه داشته باشید.

معرفی هنر گلدوزی و مراحل انجام آن با دست=از ساعد نیوز

معرفی هنر گلدوزی و مراحل انجام آن با دست

پنجشنبه، 19 فروردین 1400 زمان مطالعه 9 دقیقه

گلدوزی هنری بسیار ظریف و زیبا است،که همانطور که از اسمش هم پیداست از گل‌های زیبای طبیعت الهام می‌گیرد، و با نخ‌هایی همچون نخ ابریشمی، نخ اکریلیک یا نخ‌های معمولی بر روی پارچه نقش‌هایی برجسته و زیبا خلق می‌کند.

گلدوزی چیست؟

این هنر دست ساز روی پارچه یا اجناس شبیه آن به وسیله نخ های ابریشمی، نخ های گلابتون و یا نخ های معمولی طرح های برجسته ایجاد میکنند.این طرح ها در ابتدا بیشتر شکل های گوناگون گل ها را در بر می گرفت ولی با پیشرفت هنر کم کم طرح های مختلف هم وارد این هنر شد.

تاریخچه گلدوزی

شاید برای شما هم جالب باشد که کلمه ی embroidery به معنای گلدوزی، از واژه ی فرانسوی broderie معنای آراستن یا تزیین گرفته شده است. امروزه هنر گلدوزی در سرتاسر جهان، هنرمندان و علاقمندان زیادی دارد، اما اعتقاد بر این است که خاستگاه آن چین و خاور نزدیک بوده است. اولین زمان پیدایش گلدوزی به قرن نهم و دهم در سوئد بر می گردد. دورانی که عصر وایکینگ نام گرفته است. اما دو قرن بعد، حدود سال ۱۰۰۰ میلادی بود که هنر گلدوزی در اروپا فراگیر شد. در این دوران، کلیسای مسیحی به شدت رشد کرده بود و بر بسیاری از کشورها تسلط داشت. آن ها برای نشان دادن شکوه و قدرت و ثروت شان، پارچه های تزیین شده را از دیوار می آویختند یا به عنوان رومیزی بر روی میز پهن می کردند. پرده ی نقش دار Bayeux، که یادآور دوره ی تسلط نورمن انگلستان در سال ۱۰۶۶ است یکی از معروف ترین آثار گلدوزی جهان و محصول همان دوره است. اندازه ی این پرده، حدود ۷۰ متر در ۵۰ سانتیمتر بوده و بر روی پارچه ی کتانی با الیاف پشمیِ رنگیِ آن، حدود پنجاه صحنه ی مختلف گلدوزی شده است.

وسایل مورد نیاز برای گلدوزی

• نخ عمامه و یا نخ دِمسه (dmc) که در رنگ های متنوع می توانید تهیه کنید.
• پارچه های مخصوص گلدوزی که این گونه پارچه ها می توانند از جنس کتان و یا هر جنسی که حالت کشسانی ندارند باشند ولی در ابتدای کار توصیه می شود از پارچه های مخصوص گلدوزی با کانت بالا استفاده شود.
• کارگاه که در رنگ ها و اندازه های مختلف در بازار وجود دارد و برای نگه داشتن و فیکس کردن پارچه استفاده می شود.
• سوزن که از سوزن های بلند و مخصوص گلدوزی استفاده می شود.
• قیچی و کاربن و ماژیک و یا خودکار مخصوص پارچه که با استفاده از حرارت به راحتی طرحی که با خودکار کشیده اید پاک می شود.
• لایه حریر که در مواقعی که بافت پارچه به صورتی باشد که دوختن بر روی آن به سختی امکان پذیر باشد استفاده می شود و می توانید لایه حریر را از طرفی که زبر تر است بر روی پارچه قرار دهید و به وسیله ی حرارت اتو لایه ی حریر را به پارچه بچسبانید تا دوختن راحت تر انجام شود.

کاربرد های گلدوزی با دست

گلدوزی به دو صورت انجام میشه گلدوزی کامپیوتری که با چرخ خیاطی ها انجام میشه و گلدوزی با دست که با سوزن انجام میشه هر دو گلدوزی هم کاربرد های زیادی داره گلدوزی با دست روی مانتو ، گلدوزی برزیلی روی مانتو ، گلدوزی با دست روی لباس ، گلدوزی روی شال ، گلدوزی روی لباس مجلسی و غیره همچنین می تونی با گل دوزی یک تابلو گلدوزی زیبا بسازید این تابلو رو می تونید قاب کنید و یا با همون کارگاه گلدوزی نصبش کنید هم چنین می تونیئ رومیزی گلدوزی شده بسازید در کل نر گلدوزی یه هنر تزیینی هست و می تونید گلدوزی دستی روی پارچه انجام بدید و بعد اون رو به شکل مانتو ، لباس ، شال و غیره بدوزید.

گلدوزی با چرخ

چرخ های خیاطی که برای گلدوزی استفاده می شود، هم کاربرد خانگی دارد و هم کاربرد صنعتی. کاربرد خانگی آن برای هنرمندانی که در خانه به کار با آن می پردازند، مهم تر می باشد. البته خوب است که بدانید چرخ خیاطی های منحصر به فرد، دارای برنامه های از پیش تعیین شده است. لذا شما می توانید با توجه به قسمت کامپیوتری که برای این چرخ خیاطی ها در نظر گرفته شده طرح را اعمال نمایید.

لذا این چرخ خیاطی ها دقیقاً طرح شما را بر روی پارچه اجرا می نمایند. پس می بینید که کارایی این چرخ خیاطی ها بسیار مهم و پیچیده می باشد. جالب است که بدانید دقت این چرخ خیاطی ها بسیار بالا است. همین موضوع سبب می شود تا افراد به راحتی بتوانند نسبت به تولید آثار زیبا اقدام نمایند. شما می توانید چندین نخ با رنگ های مختلف را در این چرخ خیاطی ها قرار دهید. لذا تعداد دوک هایی که این چرخ خیاطی ها می گیرند بر اساس نوع کارایی که برای آنها طراحی شده و برندی که دارند متفاوت است.

انواع طرح گلدوزی

انواع طرح های گلدوزی، جدید و جذاب هستند. تقریباً هر طرحی را که در نظر داشته باشید می توانید در این هنر روی پارچه اجرا کنید. به ویژه طرح هایی که از طبیعت هستند، گل ها و برگ ها یا پرندگان را به نمایش می گذارند، جزو محبوب ترین طرح های گلدوزی دسته بندی می شوند. برای طرح گل ها و درختان می توان تکنیک گل دوزی برجسته را اجرا کرد. به این ترتیب نمای گل ها، زیباتر و با جلوه بصری بهتری دیده می شود.برای گلدوزی کردن روی لباس کودکان و نوزادان می توان طرح های فانتزی و کارتونی را اجرا کرد. طرح پروانه، حیوانات کوچک نظیر جوجه، مرغابی، خرس یا گل های ریز رنگارنگ همگی برای لباس کودکان مناسب هستند.

از هنر گلدوزی با طرح و نقش های شاخه های انواع گل ها نظیر گل آفتابگردان، گل داوودی، گل میخک، گل رز می توان برای تهیه و دوخت سرویس آشپزخانه و جهیزیه عروس استفاده کرد. طرح و نقش هایی که در هنر گل دوزی می توان به کار برد هم می تواند طبق یک الگوی خاص باشد یا می تواند انتزاعی و به طور کامل برگرفته از تخیلات فرد باشد. آنچه اهمیت دارد این است که هنرمند با مهارت هر چه تمام تر بتواند این نقش ها را روی پارچه پیاده کند.برای اینکه نقش گلدوزی شده کاملاً متقارن و یکنواخت روی پارچه ایجاد شود معمولاً می توان از شابلون های مخصوص که برای این کار وجود دارد استفاده کرد. کافیست نقش مورد نظر را با مداد روی پارچه منعکس کنید و سپس مرحله دوخت را آغاز نمایید.

ایده های گلدوزی در تزیینات مختلف

ایده ۱ : یکی از راحت ترین کارها استفاده از گلدوزی برای تزئین دیوار هاست؛ اثر هنری تون رو با همون حلقه ی گلدوزی بزنید به دیوار.

ایده ۲ : جاسوزنی های خوشگل و رنگی درست کنید.

ایده ۳ : با گلدوزی کاری کنین که کیف های ساده خوشگل تر به نظر برسن.

ایده ۴ : از این هنر برای خوشگلسازی بالشت ها هم میشه کمک گرفت.

مراحل گام به گام گلدوزی با دست به چه صورت می باشد؟

گام اول

خرید ابزار های مناسب گلدوزی است

گام دوم

در مرحله باید طرح مورد نظر خود برای گلدوزی را انتخاب کنید. شما می توانید از هر چیزی در اطرافتان و یا در طبیعت ایده بگیرید. علاوه بر این طرح های بسیار زیاد و متنوعی در اینترنت موجود است و شما قادرید با توجه به سلیقه ی خود به راحتی یکی از آن ها را انتخاب کنید. میتوانید از این مقاله طرح های خام را پرینت بگیرید و از آن ها استفاده کنید.

گام سوم

بعد انتخاب طرح شما باید، بتوانید طرح مربوطه را بر روی پارچه منتقل کنید. طرح هایی که انتخاب کرده اید باید روی یک پارچه ی مناسب و با استفاده از یکی از روش های دوخت، گلدوزی شوند. در این گام شما باید یک پارچه مناسب پیدا کرده و طرح انتخابی را روی پارچه بکشید. برای این کار می توانید از خودکار حرارتی، ماژیک پاک شونده با آب، ماژیک محو شونده، مداد و کاربن خیاطی استفاده کنید. برای راحتی کار می توانید از طرح مورد نظر پرینت گرفته و با کاربن آن را روی پارچه پیاده سازی نمایید.

گام چهارم

بعد از انتخاب طرح و انتقال آن، شما باید انواع مختلف دوخت ها در گلدوزی را یاد بگیرید و با توجه به نیاز خود یکی را انتخاب کنید. انواع مختلفی از دوخت ها وجود دارند که برخی از آن ها عبارتند از: دوخت بخیه ساده، دوخت شلال، دوخت ساقه دوزی، دوخت زنجیره ای، دوخت فرانسوی و …گل هایی که کوک می زنید یا به صورت ساده گلدوزی می شوند و یا به صورت برجسته؛ معمولا به گلدوزی برجسته گلدوزی برزیلی هم گفته می شود.

گام پنجم

سومین گام شروع گلدوزی نخ کردن سوزن می باشد! این کار ممکن است برای کسانی که در خیاطی یا هنرهای مشابه تجربه دارند ، راحت باشد. با اینکه چشم سوزن گلدوزی بزرگتر از سوزن های عادی است، اما نباید نخ را دو لایه کنید. با این کار حتی اگر نخ از سوزن رد شود، دوخت شما زیبا و مرتب دیده نمی شود.

توجه داشته باشید که بیشتر نخ های گلدوزی 6 رشته ای هستند و زمانی که طرح انتخابی شما دارای جزئیات و ظریف کاری است باید این رشته ها را از هم جدا کنید. جدا کردن رشته های نخ از هم بسیار ساده است و به راحتی با استفاده از ناخن می توانید این کار را انجام دهید .

گام ششم

قبل از شروع دوخت باید پارچه را درون کارگاه قرار دهید. برای استفاده از کارگاه، ابتدا باید پارچه مورد نظر را کمی بزرگ تر از سایز کارگاه به صورت مربعی برش بزنید. سپس باید پیچ کارگاه را شل کنید و پارچه را روی حلقه میانی قرار دهید. سپس حلقه بیرونی را روی پارچه قرار داده و پارچه را از فضای بین دو حلقه بکشید تا حدی که سطح پارچه کاملا صاف شود. در آخر نیز برای اینکه پارچه به همین شکل ثابت بماند باید پیچ کارگاه را سفت ببندید.

گام هفتم

در این مرحله باید تمام لوازم مورد نیاز مثل نخ و قیچی و … را در دسترس قرار دهید. همچنین بر طبق توضیحات، پارچه ی طراحی شده هم درون کارگاه آماده شده باشد. حال شما می توانید از روی طرح هایی که کشیدید شروع به گلدوزی نمایید. اینکه شما از کجای کار شروع به دوخت کنید هیچ تفاوتی نمی کند و کاملا به راحتی شما بستگی دارد.

توجه کنید برای شروع گلدوزی باید سوزن را از زیر پارچه وارد کنید و در اخر هم گره نهایی را محکم بزنید تا دوخت های شما باز نشوند. منظور از گره نهایی این است که چندین بار سوزن را در یک محل از پارچه عبور دهید تا کار محکم شود.

جغرافیای جشن نوروز در جهان=از

جغرافیای جشن نوروز در جهان

میز نورزوز در تاجیکستان

اجرای موسیقی نوروز(موسیقی سنتی آذربایجان)

سوملک (سمنو پژی) در قرقیزستان

نوروز در آذربایجان

تمبر دولتی در جمهوری آذربایجان با مضمون نوروز

جشن نوروز درجمهوری آذربایجان

نوروز در زمان شاه عباس صفوی

نوروز در 1399 ایران

نوروز در دهلی نو هندوستان

نوروز در عصر صفویه

نوروز زرتشتیان

نوروز در تخت جمشید

در حال دعا و برپایی آیین نوروز در چین

نوروز در بلغارستان

نوروز در قزاقستان

نوروز در استانبول

نوروز در افغانستان -بزکشی

تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز=از سایت ویکی تابناک

کلیات

نوروز نخستین روز سال خورشیدی ایرانی برابر با یکم فروردین ماه، جشن آغاز سال نوی ایرانی و یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران ایران باستان است. خاستگاه نوروز در ایران باستان است و هنوز هم مردم مناطق گوناگون فلات ایران، نوروز را جشن می‌گیرند. زمان برگزاری نوروز، در آغاز فصل بهار است که امروزه به آن برابری بهاری گویند.

نوروز در ایران و افغانستان آغاز سال نو محسوب می‌شود و در برخی دیگر از کشورها یعنی تاجیکستان، روسیه، قرقیزستان، قزاقستان، سوریه، عراق، گرجستان، جمهوری آذربایجان، آلبانی، چین، ترکمنستان، هند، پاکستان و ازبکستان تعطیل رسمی است و مردمان آن جشن را برپا می‌کنند.

نوروز به عنوان یک جشن قدیمی و کهن از اقوام متعددی در منطقه به ارث رسیده‌است و با رنگ و انگ ویژه، شناسنامه ایرانی به خود گرفته و از آن به عنوان نماد پیوند دهنده افراد و اقوام ایرانی و ملت ایران یاد می‌شود. ایرانیان نوروز را آغازگر رستاخیز طبیعت، گاه رویش و زایش باغ و بوستان می‌دانند و بر این باور هستند که در نوروز، همزمان با طبیعت، باید روزگار نو و جدیدی را با روان و نگرش نو، در تن‌پوش تازه ای آغاز کنند.

نوروز، با عنوان رسمی «روز بین‌المللی نوروز»، توسط یونسکو به عنوان میراث فرهنگی و معنوی بشر به ثبت جهانی رسیده‌است. این روز همچنین یکی از روزهای مقدس و اعیاد مذهبی زرتشتیان و بهاییان نیز به‌شمار می‌رود.

زمان نوروز

جشن نوروز با تحویل سال یا لحظهٔ برابری اعتدال بهاری آغاز می‌شود؛ لحظه‌ای که خورشید در سیر ظاهری خود در ابتدای برج حمل، از استوای زمین گذشته و برابری روز و شب رخ می‌دهد. در گاه‌شماری هجری خورشیدی، لحظهٔ تحویل سال، تعیین‌کنندهٔ نخستین روز (هرمز روز یا اورمزد روز) از ماه فروردین است. چنانچه آغاز سال، قبل از ظهر و در نیمهٔ اول شبانه‌روز تحویل شود، همان‌روز نوروز است و اگر تحویل سال بعد از ظهر باشد، فردای آن روز، نوروز است. نوروز در تقویم میلادی در بیشتر سال‌ها با ۲۱ و گاه ۲۰ و به‌ندرت ۲۲ مارس مطابقت دارد.

در کشورهایی مانند ایران و افغانستان که گاه‌شماری هجری خورشیدی به کار برده می‌شود، نوروز، روز آغاز سال نو است. اما در کشورهای آسیای میانه و قفقاز، تقویم میلادی متداول است و نوروز به عنوان آغاز فصل بهار جشن گرفته می‌شود و روز آغاز سال به شمار نمی‌رود.

پیشینه

منشأ و زمان پیدایش نوروز، به درستی معلوم نیست. برخی از روایت‌های تاریخی، آغاز نوروز را به بابلیان نسبت می‌دهد. بر طبق این روایت‌ها، رواج نوروز در ایران به سال ۵۳۸ (قبل از میلاد) یعنی زمان حمله کوروش بزرگ به بابل بازمی‌گردد.

مردم بابل روز اول سال (عموماً در اعتدال بهاری برابر با ۲۱ مارس) را جشن می‌گرفتند. این زمان برابر با بیداری طبیعت است. از لوحه‌ها چنین بر می‌آید که این جشن تقریباً از ۲۳۴۰ سال، پیش از میلاد، شناخته شده بود.

مری بویس معتقد است که ایرانیان از دیرباز، بر اساس آیین میتراییسم، جشن‌های بزرگی چون جشن‌های بهاره و پاییز(مهرگان) را برگزار می‌کرده‌اند ولی شکوه جشن بهاره بابلیان، ممکن است موجب رهنمود ایرانیان به برگزاری جشن سال نو در این ایام شده باشد.

عید آغاز سال در بین‌النهرین (بابل و آشور) و همچنین در عیلام در اصل بازگشت ایزدِ شهیدشونده، دُموزی بود که معتقدان نظر داشتند او هر ساله می‌میرد و بار دیگر به حیات برمی‌گردد. مرگ او مرگ جهان گیاهان و حیات دوبارهٔ او حیات دوبارهٔ جهان گیاهی بود. سپس در پی عزاداری‌هایی که برای ایزدِ شهیدشونده به عنوان مظهر برکت و زندگی و مرگ جهان گیاهی انجام می‌شد، اشک‌های بسیاری ریخته‌می‌شد که این اشک‌های ریخته‌شده نماد باران و نوعی جادوی باران‌آوری و آب بودند. در پی این عزاداری و اشک ریختن‌ها بود که ایزدِ به شهادت رفته بار دیگر در روز نوروز زنده می‌شد و زندگی از سر می‌گرفت.

فینیقی‌ها در آغاز بهار مراسمی داشتند به نام مراسمِ آدونیس بود. آدونیس یک روح گیاهی است که مرگ و بازگشت او به زندگی، معرف خواب طبیعت در زمستان و احیای آن در بهار است. آدونیس از درختی به دنیا آمد و مردم روغن آن درخت را در جشن مربوط به روز سال که اول اعتدال ربیعی بوده به کار می‌بردند. از مشخصات جشن کاشت بذرهای سبز در ظرف‌های گلدان بود. این رسم هنوز در بین مسیحیان قبرسی معمول است. مردم، این ظرف‌های سبز را باغ‌های آدونیس می‌نامیدند. سپس بعد از چند روز سوگواری، این سبزه‌ها را به دریاها یا آب‌های روان می‌انداختند. غرض اصلی از این تشریفات تحریک باروری زمین و رشد نباتات بوده‌است و مقصود از به آب انداختن سبزی‌ها تأمین باران بوده‌است. همچنین در برخی از روایت‌ها، از زرتشت به‌عنوان بنیان‌گذار نوروز نام برده شده‌است.

در اسطوره‌ها

سنگ‌نگارهای در تخت جمشید که نمادی از نوروز زرتشتیان را نشان می‌دهد. در اعتدال بهاری در روز نخست نوروز، نیرو و توان شیر و گاو در حال نبرد برابر است. شیر نماد خورشید و گاو نماد زمین است.

در برخی از متن‌های کهن ایران از جمله شاهنامه فردوسی و تاریخ طبری، جمشید و در برخی دیگر از متن‌ها، کیومرث به عنوان پایه‌گذار نوروز معرفی شده‌است.

پدیدآوری نوروز در شاهنامه، بدین گونه روایت شده‌است که: جم(یما) در حال گذشتن از آذربایجان، بر روی تخت جمشید ارگ جمشید در آنجا فرود آمد و با تاجی زرین بر روی تخت نشست با رسیدن نور خورشید به تاج زرین او، جهان نورانی شد و مردم شادمانی کردند و آن روز را روز نو و جم را جمشید نامیدند.

مهم‌ترین چهره‌های اسطوره‌ای مانند جمشید، سیاوش و کیخسرو پیوندی نزدیک با نوروز دارند. نوروز روز پیروزی بزرگ جمشید بر دیوان است که نماد پلیدی‌هایی چون سرما، تاریکی، جهالت و خشونت بودند. عروج جمشید و عروج کیخسرو در این روز اتفاق افتاد که تفاسیر گوناگونی را به همراه دارد. در این روز جمشید جهان غیب را در جام جهان‌نما مشاهده کرد. همان جامی که در آن کیخسرو جای بیژن را مشاهده کرد و رستم را به دنبال او فرستاد. اما حکایت دگردیسی و بازآفرینی سیاوش، حکایتی ویژه است که با روایت‌هایی مانند آدونیس، پرسفون، ازیریس یا تمرز قابل مقایسه است.

در زمان سلسله هخامنشیان

در سنگ‌نوشته‌های به‌جا مانده از دوران هخامنشیان، به‌طور مستقیم اشاره‌ای به برگزاری نوروز نشده‌است. اما بررسی‌ها بر روی این سنگ‌نوشته‌ها نشان می‌دهد که هخامنشیان با جشن‌های نوروز آشنا بودند.

برخی گمان دارند که کوروش بزرگ، نوروز را در سال ۵۳۸ (پیش از میلاد)، جشن ملی اعلام کرد و در این روز برنامه‌هایی برای ترفیع سربازان، پاکسازی مکان‌های همگانی و خانه‌های شخصی و بخشش محکومان اجرا می‌نمود. با این گمان، این آیین‌ها در زمان دیگر پادشاهان هخامنشی نیز در بازهٔ زمانی میان ۲۱ اسفند تا ۱۹ اردیبهشت برگزار می‌شده. گفته می‌شود که در زمان داریوش یکم، مراسم نوروز باشکوهانه در تخت جمشید برگزار می‌شده. داریوش اول هخامنشی سکه‌ای از جنس طلا ضرب نمود که در یک سوی آن سربازی در حال تیراندازی نشان داده شده‌است و گمان می‌رود که به مناسبت نوروز سال ۴۱۶ (قبل از میلاد) بوده باشد.

برخی از پژوهشگران (هرتسفلد، کرفتر، اردمن، گیرشمن و پرادا) مدعی هستند که تخت جمشید برای انجام مراسم نوروز ساخته شده‌است؛ در حالی دیگر پژوهشگران (نیلاندر، کامایر، موسوی) هرگونه مدرکی برای جشن گرفتن نوروز در دوره هخامنشی را انکار می‌کنند.

در زمان اشکانیان و ساسانیان

āmad nōg rōz ud nōg *šādī. āmad nōg rōz, awar-ā nōg *šādīh. āhār winnār ī zīndagān purr šādī

به فارسی نوین:

آمد نوروز و نوشادی/آمد نوروز، بیا نوشادی/خوراک آرای که زندگان پُرشادی

در زمان اشکانیان و ساسانیان نیز نوروز گرامی داشته می‌شد. در این دوران، جشن‌های متعددی در طول یک سال برگزار می‌شد که مهم‌ترین آن‌ها نوروز و مهرگان بود. برگزاری جشن نوروز در دوران ساسانیان، چند روز (دست کم شش روز) طول می‌کشید و به دو دوره نوروز کوچک و نوروز بزرگ تقسیم می‌شد. نوروز کوچک یا نوروز عامه به مدت پنج روز، از یکم تا پنجم فروردین گرامی داشته می‌شد و روز ششم فروردین (خرداد روز)، جشن نوروز بزرگ یا نوروز خاصه برپا می‌شد.

ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه تمایز نوروز کوچک و نوروز بزرگ را در عدم احتساب کبیسه می‌داند. شواهدی وجود دارد که در دوران ساسانی سال‌های کبیسه رعایت نمی‌شده‌است. روز برگزاری مراسم نوروز در هر دوره ۴ ساله، یک روز از موعد اصلی خود (آغاز برج حمل) عقب می‌ماند و در نتیجه زمان نوروز در این دوران همواره ثابت نبود و در فصل‌های گوناگون سال جاری بود.

در هر یک از روزهای نوروز عامه، طبقه‌ای از طبقات مردم (دهقانان، روحانیان، سپاهیان، پیشه‌وران و اشراف) به دیدار شاه می‌آمدند و شاه به سخنان آن‌ها گوش می‌داد و برای حل مشکلات آن‌ها دستور صادر می‌کرد. در روز ششم، شاه حق طبقات گوناگون مردم را ادا کرده بود و در این روز، تنها نزدیکان شاه به حضور وی می‌آمدند.

اردشیر بابکان، بنیان‌گذار سلسله ساسانیان، در سال ۲۳۰ میلادی از دولت روم که از وی شکست خورده بود، خواست که نوروز را در این کشور به رسمیت بشناسند. این درخواست مورد پذیرش سنای روم قرار گرفت و نوروز در قلمرو روم به Lupercal معروف شد.

در دوران ساسانیان، ۲۵ روز پیش از آغاز بهار، در دوازده ستون که از خشت خام برپا می‌کردند، انواع حبوبات و غلات (برنج، گندم، جو، نخود، ارزن، و لوبیا) را می‌کاشتند و تا روز شانزدهم فروردین آن‌ها را پابرجا نگه می‌داشتند. هر کدام از این گیاهان که بارورتر شود، در آن سال محصول بهتری خواهد داد. در این دوران، همچنین متداول بود که در بامداد نوروز، مردم به یکدیگر آب بپاشند. از زمان هرمز اول مرسوم شد که مردم در شب نوروز آتش روشن نمایند. همچنین از زمان هرمز دوم، رسم دادن سکه در نوروز به‌عنوان عیدی متداول شد.

پس از اسلام

در میان همهٔ جشن‌هایی که پس از اسلام در ایران به دلیل بی‌توجهی فرمانروایان و مخالفت اسلام‌گرایان به فراموشی سپرده شدند، نوروز توانست جایگاه خود را به عنوان جشنی ملی در ایران حفظ کند. دلیل پایدار ماندن نوروز در فرهنگ ایرانی را می‌توان پیوند عمیق آن با آیین‌های ایرانی، تاریخ این کشور، و حافظه فرهنگی ایرانیان دانست.

گفته می‌شود که عرب‌های فاتح ایران، پایتخت شاهنشاهی ساسانی را در روز نوروز تسخیر کردند. پس از آن، آن‌ها مالیات سنگینی بر برگزاری دو جشن نوروز و مهرگان وضع کردند. خلفای دو پادشاهی امویه و عباسی نیز این رویه را ادامه دادند، اگرچه بعدها خود آنها، در جشن نوروز شرکت کردند و آن را گرامی داشتند. از برگزاری آیین‌های نوروز در زمان امویان نشانه‌ای در دست نیست. در دوره عباسیان، به گفتهٔ تاریخ طبری، معتضد، مردم بغداد را از برافروختن آتش در روز نوروز و پاشیدن آب بر روی عابران بر حذر داشت ولی پس از نگرانی از احتمال آشوب مردم، فرمان خود را پس گرفت. خلیفه‌های فاطمی نیز چندین‌بار برافروختن آتش و آب‌پاشی در نوروز را ممنوع اعلام کردند. از نوشته‌های باقی‌مانده از سدهٔ چهارم هجری در بغداد، می‌توان پی برد که مردم در روزهای نوروز، لباس نو بر تن می‌کرده‌اند، به هم سیب هدیه می‌دادند، غذاهای ویژه می‌پختند و زنان نیز عطرهای ویژهٔ نوروزی خریداری می‌کردند. مسلمانان در این هنگام در کنار نامسلمانان شیره می‌نوشیدند و بر یکدیگر آب می‌پاشیدند.

عباسیان گاهی برای پذیرش هدایای مردمی، از نوروز استقبال می‌کرده‌اند. با روی کار آمدن سلسله‌های طاهریان، سامانیان و آل بویه، جشن نوروز با گستردگی بیشتری برگزار شد. در این دوره‌ها، با فرارسیدن نوروز، شاعران دربار در ستایش آن شعر می‌سرودند و به شاه، فرارسیدن نوروز را شادباش می‌گفتند. بیهقی از شکوه مراسم نوروز در دربار غزنویان نوشته‌است و تعدادی از زیباترین آثار شعری از شاعران درباری‌ای چون فرخی، منوچهری، و سعد سلمان در ستایش نوروز سروده شده‌اند.

نگاهی به تاریخ هند نشان می‌دهد که نوروز ریشه طولانی در فرهنگ این منطقه دارد، اما تنها از آغاز سلطنت حاکمان اسلامی در هند (زمان حکومت مغول‌ها) بر این سرزمین، نوروز شکوه جشنی ملی را داشته‌است. ابوالفتح جلال الدین محمد اکبر(۱۶۰۵–۱۵۴۲م) نقش مهمی در اشاعه فرهنگ ایرانی در سرزمین هند داشت. او در سال ۹۹۲ هجری (۱۵۸۴م)، تقویم اسلامی را منسوخ و تقویم خورشیدی ایرانیان را به جای آن رواج داد. اکبر بزرگ که زندگی‌نامه رسمی خود را به فارسی نوشته‌است، چنین توصیف می‌کند که با زنده کردن جشن‌های کهن که به مدت هزار سال از شیوع افتاده بود، شادی به خاطره‌های مکدر و غمگین بازگردانده شد. او در یادداشت‌های خود، دلیل این اقدام را ابتقای مرضیات الهی خوانده‌است. جشن‌های نوروز در سلطنت ۱۸ ساله جهانگیر، پسر اکبر شاه (۱۶۲۷–۱۶۰۵م) که بر هند و پاکستان حکومت می‌کرد، هر سال از ابتدای فروردین تا هجدهم جشن نوروز برپا می‌شد و روز نوزدهم با برگزاری «جشن شرف» پایان می‌یافت. بر اساس اسناد تاریخی موجود، نورجهان، ملکه ایرانی این دربار از منجمین می‌خواسته که رنگ مربوط به سال را به او بگویند تا دیوارها، پرده‌ها، فرش‌ها، لباس کنیزها و … را به همان رنگ تغییر دهد. در دربار پسر جهانگیر، یعنی شاه جهان، (۱۶۵۸–۱۶۲۸) که سازنده تاج محل است هم برگزاری نوروز ادامه یافت، اما نوروز در زمان محی الدین اورنگ زیب (جانشین شاه جهان)، که مسلمانی متعصب و مقتصد بود، متوقف شد.

در دوران سلجوقیان، به دستور جلال‌الدین ملک‌شاه سلجوقی، تعدادی از ستاره شناسان ایرانی از جمله خیام برای بهسازی گاهشمار ایرانی گرد هم آمدند. این گروه، نوروز را در یکم بهار (ورود آفتاب به برج حمل) قرار دادند و جایگاه آن را ثابت نمودند. بر اساس این گاهشماری که به تقویم جلالی معروف شد، برای ثابت ماندن نوروز در آغاز بهار، مقرر شد که حدوداً هر چهار سال یک‌بار (گاهی هر پنج سال یک بار)، تعداد روزهای سال را به‌جای ۳۶۵ روز، ۳۶۶ روز در نظر بگیرند. این گاهشمار از سال ۳۹۲ هجری آغاز شد.

نوروز در دوران صفویان نیز برگزار می‌شد. در سال ۱۵۹۷ میلادی، شاه عباس صفوی، مراسم نوروز را در عمارت نقش جهان اصفهان برگزار نمود و این شهر را پایتخت همیشگی ایران اعلام نمود.

در اسلام و به ویژهٔ آیین تشیع، به نوروز به عنوان روزی خجسته نگاه شده‌است و بر گرامی داشتن آن تأکید شده‌است. از دیدگاه شیعه، نوروز روز ظهور امام زمان است.

نوروز در دوره صفویه

نوروز به‌طور مستمر در همه دوران تاریخی ایران کم و بیش برگزار می‌شده‌است اما در دوره بعد از اسلام در دوران صفویه به‌خصوص در دوران میانی صفویه این جشن نماد و سمبل ملی تر و درباری تری یافت. بعدها با نفوذ فقهای شیعی به دربار از اهمیت نمادهای ملی کاسته شد و فقاهت بر سمبل‌ها و نمادها چیره شد.

در دوران قاجار

دربار قاجار در آستانه عید نوروز تدارک ویژه ای برای برگزاری هرچه باشکوه تر مراسم عید نوروز می‌دید. مراسم اصلی «سلام نوروزی» بود که در سه بخش برگزار می‌شد. سلام عام تحویل، سلام عام تخت مرمر و سلام خاص سر در. یک روز پیش از عید از طرف رئیس تشریفات دربار علی‌خان ظهیرالدوله داماد شاه برای طبقات مختلف دعوتنامه فرستاده می‌شد و مدعوین بایستی یک ساعت قبل از تحویل حضور به هم رسانند. سلام عام نوروز در تخت مرمر واقع در کاخ گلستان اجرا می‌شد.

در کتاب سفرنامه پولاک در ایران دربارهٔ مراسم نوروز در دربار آمده‌است که نوروز در زیر آسمان شاد و زیبای ایران جشنی است برای شادی و شادکامی. نویسنده این کتاب در تشریح آئین‌های نوروزی به جشن «سلام نوروزی» در دربار می‌پردازد و می‌نویسد: بیست دقیقه پیش از تحویل سال شاه وارد می‌شود هنگام ورود به تالار یک خواجه و چند پیشخدمت به دنبال شاه هستند. او به طرف شاه نشینی که مخصوص او تهیه شده می‌رود. چهارزانو روی فرش ابریشمین می‌نشیند و راحت و آسوده به پشتی تکیه می‌دهد در هنگامی که تنها چند دقیقه به حلول سال نو باقی است، نظام العلما با محلول طلا بر کاسه‌ای چینی رقم سال نو و زیر آن آرزوی برکت را می‌نویسد، اکنون دیگر منجمین علامت می‌دهند و توپ شلیک می‌شود و منجم‌باشی رسماً به اطلاع شاه می‌رساند که سال نو آغاز شده‌است، بلافاصله روحانیون حاضر و صاحب‌منصبان بانگ مبارک باد برمی‌دارند. از طرف مستوفی‌الممالک کیسه‌های متعدد از سکه‌های جدید الضرب طلا و نقره تقدیم شاه می‌شود. شاه محتوی آن‌ها را روی یک سینی بزرگ نقره می‌ریزد آن‌ها را با هم مخلوط می‌کند و به هر یک از حاضران چندتایی از آن‌ها می‌دهد زیرا گرفتن سکه نو به هنگام تحویل سال میمنت دارد.

در دوران معاصر

تا قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تنها کشور جهان که نوروز را به عنوان جشن ملی در تقویم خود داشته‌است کشور ایران بود و البته افغانستان نیز به صورت متناوب این جشن را داشته‌است. اما با استقلال کشورهای آسیای میانه، ابتدا جمهوری قرقیزستان و آذربایجان و سپس سایر کشورها نوروز را جشن ملی خود اعلام کردند. نوروز به عنوان یک میراث فرهنگی و جشن ملی در دوران معاصر همواره مورد توجه مردم ایران قرار داشته و هر ساله برگزار می‌شود. البته برگزاری جشن نوروز به صورت آشکار در برخی از کشورها توسط برخی حکومت‌ها برای مدت زمانی ممنوع بوده‌است. حکومت شوروی برگزاری جشن نوروز را در برخی از کشورهای آسیای میانه مانند ترکمنستان، قرقیزستان و تاجیکستان ممنوع کرده بود و این ممنوعیت تا زمان میخائیل گورباچف ادامه داشت. با این وجود، مردم این مناطق نوروز را به‌گونهٔ پنهانی یا در روستاها جشن می‌گرفته‌اند. همچنین برخی از مردم این مناطق برای جلب موافقت مقامات محلی، نام دیگری بر روی نوروز می‌گذاشتند؛ به‌طور مثال در تاجیکستان، مردم با اطلاق «جشن لاله» یا جشن ۸ مارس سعی می‌کردند که آیین‌های نوروز را بدون مخالفت مقامات دولتی به جای آورند. همچنین در افغانستان، در دوران حکومت طالبان، برگزاری جشن نوروز ممنوع بود و این حکومت تنها تقویم هجری قمری را به رسمیت می‌شناخت. تا پیش از سال ۲۰۰۰ میلادی، نوروز در ترکیه (که توسط کردها برگزار می‌شود) ممنوع و غیرقانونی بود؛ در اغلب مواقع نوروز با بازداشت کردها توسط نیروهای امنیتی ترکیه‌ای همراه بود. در سال ۱۹۹۲ (میلادی)، دست کم ۷۰ کرد در درگیری با نیروهای امنیتی ترکیه کشته شدند. اگرچه امروزه دولت ترکیه نوروز را به عنوان جشن بهار ترکی (به ترکی استانبولی: Nevruz) جشن می‌گیرد، اما همچنان نوروز به مثابهٔ نمادی نیرومند از هویت کردهای ترکیه است. در سال‌های اخیر نوروز، به معنای واقعی کلمه، جهانگیر شده‌است. مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۱۰ با تصویب قطعنامه‌ای ۲۱ مارس برابر با اول فروردین را روز جهانی نوروز اعلام کرد.

جهانی شدن نوروز

بنا به پیشنهاد جمهوری آذربایجان، مجمع عمومی سازمان ملل روز نوروز، با ریشهٔ ایرانی را در تقویم خود جای داد.

در متن به تصویب رسیده ۴ اسفند ۱۳۸۸ (۲۳ فوریه ۲۰۱۰) توسط مجمع عمومی سازمان ملل، نوروز، ۲۱ ماه مارس جشنی با ریشه ایرانی که قدمتی بیش از ۳ هزار سال دارد و امروزه بیش از ۳۰۰میلیون نفر آن را جشن می‌گیرند توصیف شده‌است.

پیش از آن در تاریخ ۸ مهر ۱۳۸۸ خورشیدی، نوروز به پیشنهاد ازبکستان توسط سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد، به عنوان میراث معنوی، به ثبت جهانی رسیده‌بود. در ۷ فروردین ۱۳۸۹ نخستین دورهٔ جشن جهانی نوروز در تهران برگزار شد و این شهر به عنوان «دبیرخانهٔ نوروز» شناخته شد.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه‌ای روز ۲۱ مارس برابر با ۱ فروردین را در چارچوب ماده ۴۹ و تحت عنوان فرهنگ صلح به عنوان «روز جهانی نوروز» به تصویب رسانده و در تقویم خود جای داد، طی این اقدام که برای نخستین‌بار در تاریخ این سازمان صورت گرفت، نوروز ایرانی به‌عنوان یک مناسبت بین‌المللی به رسمیت شناخته شد.

نخستین بار، نوروز ۱۳۹۱ را در صحن عمومی سازمان ملل و یونسکو به میزبانی ایران جشن گرفتند. بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل نیز پیامی بدین مناسبت صادر کرد.

جغرافیای نوروز

منطقه‌ای که در آن جشن نوروز برگزار می‌شد، امروزه شامل چند کشور می‌شود و همچنان در این کشورها جشن گرفته می‌شود. برخی آیین‌های نوروز در این کشورها با هم متفاوتند. برای نمونه در افغانستان سفره هفت‌میوه می‌چینند؛ اما در ایران سفره هفت سین می‌اندازند. شباهت و نزدیکی آیین‌های نوروز در جمهوری آذربایجان به آیین‌های نورز ایران بیش از دیگر کشورهاست.

جغرافیای نوروز با نام نوروز یا مشابه آن، سراسر خاورمیانه، بالکان، قزاقستان، تاتارستان، در آسیای میانه چین غربی (ترکستان چین)، سودان، زنگبار، در آسیای کوچک سراسر قفقاز تا آستراخان و نیز آمریکای شمالی، هندوستان، پاکستان، بنگلادش، بوتان، نپال و تبت را شامل می‌شود.

کردها نیز این جشن را در فاصلهٔ میان ۱۸ تا ۲۱ مارس جشن می‌گیرند. بنظر کردها قیام کاوه آهنگر و پیروزی او بر ضحاک را جشن نوروز نامیده‌اند. در هنگام نوروز، کردها با گردهمایی در بیرونِ شهرها، به استقبال بهار می‌روند. در این گردهمایی‌های نوروزی، زنان کرد لباس‌های رنگین پوشیده و شال‌های پرزرق و برق بر سر می‌نهند؛ مردان جوان کرد نیز پرچم‌های سبز و زرد و سرخ را برافراشته و با رقص و پایکوبی گرد آتش، نوروز را پاس داشته و زنده نگاه می‌دارند. همچنین نوروز در میان اعراب جنوب عراق رایج است و در روز نوروز آن‌ها به سبزه زارها و مناطق سر سبز می‌روند. به‌خصوص دیدار از ایوان مداین در این روز از جمله برنامه‌های اعراب جنوب و شرق عراق است. در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۰۹ (۱۰ فروردین ۱۳۸۸)، پارلمان فدرال کانادا، اولین روز بهار هر سال را به عنوان نوروز (Nowruz Day)، عید ملی ایرانیان و بسیاری اقوام دیگر نامگذاری کرد.

در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۱۰، سازمان ملل متحد با تصویب یک قطعنامه در مقر سازمان ملل متحد، عید نوروز را به عنوان روز بین‌المللی نوروز و فرهنگ صلح در جهان به رسمیت شناخت.

نوروز در خارج از جغرافیای نوروز

ایرانیان بیرون از ایران به ویژه در اروپا و آمریکا و کانادا چند دهه است که جشن‌های نوروزی از جمله چهارشنبه‌سوری را به صورت گروهی برگزار می‌کنند.

از دوره بوش رؤسای جمهور آمریکا هر سال پیام نوروزی برای ایرانیان می‌فرستند. در روز چهارشنبه سوری ۱۳۹۳ برای اولین بار میشل اوباما در مراسم سفره نوروزی کاخ سفید سخنرانی کرد. و باراک اوباما در پیام خود گفت:

«با درود، نوروزتان مبارک و پیروز.
هفته پیش همسر من میشل کمک کرد تا در اینجا نوروز را جشن بگیریم.
این جشن بزرگداشتی بود برای فرهنگهای گوناگون، غذا، موسیقی و دوستی جوامع مهاجری که هر روزه خدمات فوق‌العاده‌ای در ایالات متحده ارائه می‌کنند در حالی که دور سفره هفت سین جمع می‌شوید، از تهران تا شیراز تا تبریز، از سواحل دریای کاسپین تا کرانه‌های خلیج فارس، برای برکت‌هایی که دارید شکرگزارید و به آینده می‌نگرید..»

جشن جهانی نوروز

در ۷ فروردین ۱۳۸۹ نخستین دورهٔ جشن جهانی نوروز در تهران برگزار شد و این شهر به عنوان «دبیرخانهٔ نوروز» شناخته شد. در این جشن، سران کشورهایی که نوروز را جشن می‌گیرند گردهم می‌آیند و این آیین باستانی را گرامی می‌دارند. هر ساله یکی از این کشورها، میزبان جشن جهانی نوروز است.

تعطیلی

در ایران ۴ روز نخست فروردین که مصادف با شروع نوروز است، تعطیل رسمی می‌باشد. این تعطیلات برای مدارس تا سیزده نوروز ادامه دارد.

بخشنامه ۱۳۴۷ خورشیدی

در بخشنامه ۱۰۱۶ مورخ اول آبان ۱۳۴۷ به کلیه وزارتخانه‌ها و موسسات و بنگاه‌ها و شرکت‌های دولتی و وابسته به دولت و بر طبق تصمیم جلسه مورخ ۱۶ اسفند ۱۳۴۶ هیئت وزیران، در فهرست تعطیلات رسمی در ایران؛ روز اول و دوم فروردین تعطیلات رسمی اعلام شده بود.

تعطیلات نوروز اصلی‌ترین و طولانی‌ترین تعطیلات در جمهوری آذربایجان است در این کشور تعطیلات نوروز ۷ روز است و از ۲۰ مارس (۲۹ اسفند) تا ۲۶ مارس (۶ فروردین) ادامه دارد.

آداب نوروز در سفرنامه شرق شناسان

• انگلبرت کمپفر که در دوره شاه سلیمان صفوی به ایران سفر کرده، در بخشی از سفرنامه خود دربارهٔ نوروز می‌نویسد: «نوروز از آداب و رسوم ایرانیان قدیم به جا مانده‌است و هنوز هم بزرگ‌ترین و درخشان‌ترین جشن ایرانیان به‌شمار می‌رود. همه در این روز لباس نو می‌پوشند. دوستان و آشنایان به دیدن یکدیگر می‌روند، مهمانی‌ها برپا می‌شود و به تفریح می‌پردازند.

• خانم کارلا سرنا، علت برگزار نشدن عید و سلام نوروزی را چنین بیان کرده :"

شاه در این مورد نیز خواسته یا ناخواسته نظر «منجم باشی» را خواسته بود و او به علت نزدیکی ستاره‌ها (قران کواکب) یا قمر در عقرب بودن روز دوم نوروز را برای برگزاری مراسم سلام مناسب تشخیص داده بود.

• جملی کرری می‌نویسد:"در نوروز بزرگان برای عرض تبریک به حضور شاه می‌رسند و نسبت به وسع و امکان خود سکه‌های زرین و هدایایی تقدیم می‌کنند. خان‌هایی که به علت دوری راه نتوانند به حضور شاه برسند، به وسیله چند تن از غلامان و کنیزان خود، که لباس فاخر بر تن می‌کنند، هدیه نوروزی خود را به پیشگاه شاه می‌فرستند. ایرانیان در این روز لباس نو می‌پوشند؛ زیرا معتقدند کسی که سال نو را با لباس کهنه آغاز کند، از خوشی‌های تازه سال جدید بی‌بهره خواهد ماند. از دیگر مراسم عید نوروز، یکی هم آماده کردن انواع غذاهای لذیذ در خانه‌ها و پذیرایی گرم از دوستان و آشنایان است.»

آئین‌ها

نوروز مجموعه‌ای از جشن‌ها و مناسبت‌ها است. جشن‌های سال نو یا جشن‌های نوروزی در ایران برنامه‌های متعددی دارد که ابتدا با چهارشنبه‌سوری شروع می‌شود. بعد از جشن چهارشنبه سوری آخرین پنجشنبه رفتن به مزار و آرامگاه تازه درگذشتگان است. سومین برنامه که بیشتر در خراسان جنوبی رایج است مراسم الفه است. این مراسم نیز در آرامگاه‌ها و قبرستان‌ها یا مساجد برگزار می‌شود و بیشتر برای تکریم و احترام به مردگان است در این مراسم شیرینی و کیک‌های محلی (قطاب- نان شیری - گعک) به همراه سبزه در سفره گذاشته می‌شود.

خانه‌تکانی

خانه‌تکانی یکی از آیین‌های نوروزی است که مردم برخی مناطقی که نوروز را جشن می‌گیرند به آن پایبندند. در این آیین، تمام خانه و وسایل آن در آستانه نوروز گردگیری، شستشو و تمیز می‌شوند. این آیین در کشورهای مختلف از جمله ایران، تاجیکستان و افغانستان برگزار می‌شود.

افروختن آتش

جشن نوروزی روستای پالنگان با چرخاندن مشعل‌ها و حرکت به بالای صخره‌های پشت روستای پالنگان توسط جوانان برگزار می‌شود. در این جشن مردم روستا با حضور بر بام خانه‌ها و با نواختن موسیقی‌های کردی و پوشیدن لباس‌های شاد و رنگارنگ به استقبال نوروز می‌روند.

رسم افروختن آتش، از زمان‌های کهن در برخی مناطق علاقه‌مند به نوروز متداول شده‌است. در ایران، جمهوری آذربایجان و بخش‌هایی از افغانستان، این رسم به‌صورت روشن کردن آتش در شب آخرین چهارشنبه سال متداول است. این مراسم چهارشنبه‌سوری نام دارد. در کردستان در روز نوروز مراسم آتش نوروزی (به کردی ئاگر نه‌وروزی Agir Newrozî) انجام می‌شود. پریدن از روی آتش در ایام نوروز در ترکمنستان نیز رایج است.

همچنین رسم افروختن آتش در بامداد نوروز بر پشت بام‌ها در میان برخی از زرتشتیان (از جمله در برخی از روستاهای یزد در ایران) مرسوم است.

سفره‌های نوروزی

سفره‌های نوروزی یکی از آیین‌های مشترک در مراسم نوروز در بین مردمی است که نوروز را جشن می‌گیرند.

سفره نوروزی که امروزه در ایران به آن سفره هفت سین هم می‌گویند دارای دو نوع مواد هستند

• الف: اجناسی که جنبه نمادین و سمبولیک دارد. مانند سیر و سکه
• ب: مواد و اشیایی که جنبه خوراکی و پذیرایی دارند. مانند انواع آجیل‌ها و شیرینی‌های سنتی یا جدید

در بسیاری از نقاط ایران، جمهوری آذربایجان و برخی از نقاط افغانستان، سفره هفت‌سین پهن می‌شود. در این سفره، هفت چیز قرار می‌گیرد که با حرف س آغاز شده باشد؛ مثل سیر، سنجد، سمنو، سیب و… به هفت‌سینی که چیده می‌شود معانی خاصی نسبت داده‌اند؛ مثلاً سیب را نماد زیبایی و تندرستی، سنجد را نماد عشق و محبت، و سکه را رزق و روزی گفته‌اند. سفره نوروز از زمان‌های کهن بوده اما به این صورت بوده‌است که سفره‌ای را پهن می‌کردند و در بشقاب‌های سفالی یا فلزی، انواع آجیل‌های خشک‌شده مانند توت خشک، برگه خشک شده زردآلو و هلو و پختیک (پخته شده و خشک شده لبو) و عسل و سرشیر خشک شده، کلوچه، قطاب و نان سرموکی و… می‌گذاشتند؛ تخم مرغ رنگ‌شده از اجزای اصلی این سفره‌ها بود. در این سفره، بعضی چیزها فقط جنبه زیبایی و نمادین داشت مانند تخم مرغ و آیینه؛ ولی سایر چیزها برای خوردن و پذیرایی میهمانان بوده‌است و هر زمان که تمام می‌شد بلافاصله صاحبخانه ظروف را دوباره برای میهمانان جدید پر می‌کرد.

اما اینکه هفت چیز با نام سین باشد، پدیده جدیدی است و مستندات تاریخی ندارد. البته سفره نوروزی همواره دارای سمبل و نمادها بوده‌است اما به نظر می‌رسد گذاشتن هفت جزء آغاز شونده با حرف سین در سفرهٔ نوروزی پدیده‌ای است که روایت‌های آن بیشتر از اواخر دوره قاجار رایج شده و پیشینهٔ تاریخی ندارد و توسط رسانه‌ها فراگیر شده‌است. یکی از ضروریات عید نوروز لباس نو و حمام رفتن بوده‌است، مردان و زنان قبل از فرارسیدن نوروز به حمام‌های زنانه یا مردانه می‌رفتند و شلوغ‌ترین روزهای گرمابه‌ها، همان چند روز سال نو بود. در گرمابه‌های قدیمی که معمولاً با چوب و هیزم در (گرخانه)Gor Khaneh یا (آتش خانه) آب داخل خزانه را که بر روی دیگ‌های بزرگ قرار داشتند گرم می‌کرد، حمامی‌ها لازم بوده که یک ذخیرهٔ ویژه چوب و هیزم را برای روزهای نوروز ذخیره کنند.

• در قرون گذشته بسیاری از خانواده‌ها سالی فقط یکبار می‌توانستند پلو بخورند و آن هم شب نوروز بود. شب نوروز، همه مردم یا اکثراً پلو یا چلو خورشت می‌خوردند. از این پلو نوروزی برای فقرا، سلمانی (آرایشگر) و حمامی (مسئول آتش حمام) و برای کدخدای و روحانی (معلم سنتی) محل پیشکش می‌بردند؛ و آن‌ها با حجم زیادی از پلو روبرو بودند و ناچار بودند آن‌ها را خشک کرده و در آینده استفاده کنند.

پهن کردن سفرهٔ نوروزی در ایران آداب و رسوم خاصی دارد و روی سفره اجزای دیگری به‌ویژه آینه، شمع، و آب نیز حضور دارند. از دیگر اجزای سفرهٔ امروزی می‌شود از ماهی و تخم مرغ رنگ‌شده یاد کرد.

در کابل و شهرهای شمالی افغانستان، سفره هفت میوه متداول است. در این سفره، هفت میوه قرار می‌گیرد، از جمله؛ کشمش سبز و سرخ، چارمغز، بادام، پسته، زردآلو و سنجد. چیدن سفره‌ای مشابه با استفاده از میوه خشک شده، در بین شیعیان پاکستان هم مرسوم است.

علاوه بر این، سفره هفت شین در میان زرتشتیان، و سفره هفت میم در برخی نقاط واقع در استان فارس در ایران متداول است. در جمهوری آذربایجان، عدد هفت اهمیتی ندارد و بر روی سفره‌های نوروزی خود، آجیل قرار می‌دهند.

تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز=از سایت قصران گشت

زمان تحویل سال 1403

ساعت 06 و 36 دقیقه بامداد

در روز چهارشنبه 1 فروردین 1403 هجری شمسی

تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز

عید نوروز در ایران اولین روز از سال نو و مصادف با یکم فروردین است. جشن نوروز ریشه در ایران باستان دارد و مراسمی است کهن با تاریخچه‌ی غنی که از دوران قدیم به یادگار برایمان باقی مانده است.

منشا پیدایش نوروز کجاست؟

نوروز یک جشن قدیمی و کهن از اقوام متعددی است که به ارث رسیده‌ است اما شناسنامه ایرانی به خود گرفته و از آن به عنوان نماد پیوند دهنده ی افراد و اقوام ایرانی ایران یاد می‌شود. نوروز، با عنوان رسمی «روز بین‌المللی نوروز»، توسط یونسکو به عنوان میراث فرهنگی و معنوی بشر به ثبت جهانی رسیده‌ و این روز یکی از روزهای مقدس و اعیاد مذهبی زرتشتیان و بهاییان نیز به‌ شمار می‌رود.

همچنین در شاهنامه درباره نوروز اینگونه نوشته شده است: جمشید در حال گذشتن از آذربایجان بوده است که دستور می دهد برایش تختی قرار دهند، سپس با تاجی پر زرق و برق روی آن تخت می نشیند و با تابش نور خورشید به آن تاج زرین، روشنایی و نور فراوانی دنیا را فرا میگیرد و به خاطر شادمانی مردم آن روز را نوروز می نامند.

زمان تحویل سال 1403

ساعت 06 و 36 دقیقه بامداد

در روز چهارشنبه 1 فروردین 1403 هجری شمسی

فروردین

ماه فروردین به فروهر ها یا فروشی ها تعلق دارد. جشن نوروز نیز در واقع نمادی از سالگرد بیداری طبیعت از خواب زمستانی است که به حیات منتهی می شود. فروهر یکی از نیروهای غیر مادی در وجود انسان است و در واقع نوعی همزاد آدمیان که پیش از آفرینش مادی مردمان در جهان مینوی به وجود می آید و بعد از مرگ آدمیان نیز دوباره به جای نخستین خویش باز می گردد.

در تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز نوشته شده است که ایرانیان باستان تنها قهرمان را فروهر می دانستند اما بعدها پرهیزگاران نیز از این نعمت برخوردار شدند. آن ها سالی یک بار برای دیدار بازماندگانشان در خانه های خویش فرود می آیند و اگر خانه را درخشان تمیز ببینند، ورود آن ها موجب خیر و برکت خواهد شد. اگر خانه را در هم و آشفته ببینند، برای آن ها طلب برکت نخواهند کرد.

عید نوروز چیست؟

تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز این روز در ایران و افغانستان نوید‌ دهنده سال جدید است. نوروز در کشورهایی مثل تاجیکستان، روسیه، ترکمنستان، هند، پاکستان، قرقیزستان، سوریه، عراق، گرجستان، جمهوری آذربایجان، آلبانی، چین و ازبکستان تعطیل رسمی است و مردم به جشن و پایکوبی می‌پردازند.

ما این جشن باستانی و کهن را از اقوام مختلفی در منطقه به ارث برده‌ایم. جشنی که با رنگ و بویی ویژه، هویتی ایرانی گرفته و نماد پیوند اقوام و مردمان ایران است. نوروز را شروع رستاخیر طبیعت، موعد رویش و تولد نباتات می‌دانیم و باورمان بر این است که همگام با طبیعت، ما نیز باید روزگار نو و تازه‌ای را با روح و روان تازه و پوشیدن لباس نو آغاز کنیم.

شروع جشن نوروز با اعتدال بهاری همزمان است. موعدی که خورشید در حرکت ظاهری‌اش در ابتدای برج حمل، استوای زمین را قطع می‌کند و ساعات روز و شب با هم برابر می‌شود. در تقویم خورشیدی، لحظه تحویل سال، اولین روز (هرمز روز یا اورمزد روز) از ماه فروردین شمرده می‌شود.

ریشه‌یابی واژه نوروز

واژه نوروز از زبان فارسی میانه (nōgrōz) گرفته شده که ریشه در زبان اوستایی دارد. مورخان، معادل اوستایی آن را navaka raocah حدس زده‌اند.

امروزه در فارسی این واژه برای دو معنی استفاده می‌شود:

نوروز عام: روز آغاز اعتدال بهاری (برابری شب و روز) و آغاز سال نو

نوروز خاص: روز ششم فروردین با نام «روز خرداد»

ایرانیان باستان از نوروز به عنوان «ناوا سرِدا» یعنی سال نو یاد می‌کردند. مردمان ایرانی آسیای میانه در دوره‌های سغدیان و خوارزمشاهیان، نوروز را نوسارد و نوسارجی، به معنای سال نو می‌خواندند.

به عقیده احسان یارشاطر، بنیان‌گذار دانشنامه ایرانیکا، با توجه به قواعد آواشناسی، نگارش این واژه در الفبای لاتین به صورت Nowruz توصیه می‌شود (وی در این رابطه تلفظ فارسی را مبنا قرار داده است). امروزه در نوشته‌های یونسکو و بسیاری از متون سیاسی این شکل از املا استفاده می‌شود.

نوروز سمبل پیروزی

در تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز آمده است که نوروز سمبل پیروزی خوبی بر بدی است به این دلیل رسم دعای رپیثون در نوروز انجام می شود. (رپیثون) غلبه ی گرمای نیمروز و ماه های تابستان است با حمله غول زمستان به زمین ریپثون به زیر زمین می رود تا آبهای زیرزمینی را گرم نگه دارد و با اینکار گیاهان و ریشه درختان را از مرگ نجات دهد گرما در بهار نمادی است از پیروزی خوبی بر بدی به همین علت جشن دعای مخصوص در مراسم نوروز به ریپثون تعلق می گیرد.

در دوره سلجوقیان ، به دستور شاه سلجوقی تعدادی از ستاره شناسان از جمله خیام برای بهبود تقویم ایرانی دعوت شدند، در آن زمان نوروز را اول بهار زمان وارد شدن آفتاب به ماه فروردین و آنرا اول سال نامیدند. این گاهشمار که به تقویم جلالی معروف شد، برای تثبیت نوروز در آغاز بهار، این طور وضع شد که هر چهار سال یک‌بار و یا هر پنج سال یک بار تعداد روزهای سال بجای ۳۶۵ روز ۳۶۶ روز در نظر گرفته شود . آغاز این تقویم از سال ۳۹۲ هجری بود.

روز جهانی عید نوروز

مجمع عمومی سازمان ملل، نوروز را که ریشه ایرانی دارد در تقویم خود ثبت کرده است. در تاریخ ۸ مهر ۱۳۸۸، سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو)، نوروز را به عنوان میراث جهانی به ثبت رساند.

آداب و رسوم عید نوروز در ایران

مراسم نوروز از مجموعه‌ای از جشن‌ها و مناسب‌ها تشکیل شده است. جشن نوروز ابتدا با آداب و رسوم چهارشبنه سوری شروع می‌شود. سپس نوبت به آخرین پنجشنبه سال و رفتن به مزار درگذشتگان می‌رسد.

سومین برنامه که بیشتر در خراسان برگزار می‌شود مراسم الفه است این مراسم که در آرامگاه‌ها، قبرستان‌ها و مساجد بر پا می‌شود برای تکریم و احترام به گذشتگان است. طی این مراسم، شیرینی و کیک محلی (نان شیری، قطاب، گمک) در کنار سبزه بر سر سفره گذارده می‌شود.

خانه‌تکانی

از دیگر آداب و رسوم عید نوروز در ایران می‌توان به خانه‌تکانی اشاره کرد. اقوام و مردمی که نوروز را جشن می‌گیرند به این مناسبت نیز پایبند هستند.

در تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز نظافت وسایل خانه و اسباب و اثاثیه گردگیری، شستشو و تمیز می‌شود. همچنین مردم کشورهایی مثل افغانستان و تاجیکستان هم پیرو این رسم هستند.

از دوران کهن، در برخی مناطق رسم آتش افروختن نیز متداول بوده است. این رسم در ایران، آذربایجان و بخش‌هایی از افغانستان در قالب روشن کردن آتش در آخرین چهارشنبه سال (همان چهارشنبه سوری) مرسوم بوده است.

در تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز پهن کردن سفره عید نوروز نیز آورده شده است. عناصر این سفره که در ایران سفره هفت سین نام دارد به دو نوع تقسیم می‌شوند:

عناصری که جنبه نمادین دارند: مثل سیر، سکه، سمنو، سبزه، قرآن و …
عناصری که جنبه خوراکی و پذیرایی از مهمان را دارند: مثل انواع و اقسام آجیل، شیرینی سنتی یا امروزی
در قرن‌های گذشته، اکثر مردم فقط سالی یکبار می‌توانستند پلو بخوردند که آن هم شب نوروز بود. در این شب، همه یا اکثر مردم پلو می‌پختند و از این پلوی نوروزی برای فقرا، سلمانی‌ها، حمامی‌ها، کدخدا و روحانی محل پیشکشی می‌بردند.

انداختن سفره نوروزی که در تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز هم به آن اشاره شده است آداب و رسومی خاصی دارد و روی سفره وسایل دیگری از قبیل آیینه، شمع و آب نیز قرار میدهند. ماهی و تخم‌مرغ رنگی نیز در تاریخچه و آداب و رسوم عید نوروز دیده می‌شوند.

شرح معنای نمادین هفت اقلام سفره‌ی هفت‌سین

سبزه: از کاشت گندم حاصل می‌شود و نماد تولد دوباره‌ی طبیعت است.

سمنو: خوراکی شیرین شبیه پودینگ که جوانه‌های گندم تهیه می‌شود و نماد لحظات شیرین زندگی است.

سیب: سیب سرخ نماد زیبایی است.

سنجد: میوه‌ای شیرین به اندازه توت سفید است و نماد عشق می‌باشد.

سیر: نماد سلامت است.

سماق: ادویه ایرانی که نماد رنگ سپیده‌دم قبل از طلوع خورشید و پیروزی نور بر تاریکی است.

سرکه: نماد صبر و کهن‌سالی است.

“سال نو مبارک”

تاریخچه چهارشنبه سوری (چارشنبه سوری) در ایران

تاریخچه چهارشنبه سوری

در فرهنگ ایرانیان باستان تاکنون

یکی از آئین های سالانه و دیرینه ی ایرانیان جشن سوری ، چهارشنبه سوری یا به عبارتی دیگر چارشنبه سوری است. ایرانیان آخرین سه شنبه سال خورشیدی را با بر افروختن آتش و پریدن از روی آن به استقبال نوروز می روند. چهارشنبه سوری، یک جشن بهاری است که پیش از رسیدن نوروز برگزار می شود.

مردم در این روز برای دفع شر و بلا و برآورده شدن آرزوهایشان مراسمی را برگزار می کنند که ریشه اش به قرن ها پیش باز می گردد که مراسم ویژه آن در شب چهارشنبه صورت می گیرد برای مراسم در گوشه و کنار کوی و برزن نیز بچه ها آتش های بزرگ می افروزند و از روی آن می پرند و ترانه (سرخی تو از من ، زردی من از تو ) می خوانند. ظاهرا مراسم چهارشنبه سوری برگرفته از آئینهای کهن ایرانیان است که همچنان در میان آنها و با اشکال دیگر در میان باقی بازماندگان اقوام آریائی رواج دارد و “سور” در زبان و ادبیات فارسی و برخی گویش های ایرانی به معنای “جشن”،”مهمانی“و “سرخ” آمده است.

جشن سور از زمان های بسیار دور در ایران مرسوم بوده است. قبل از ورود اسلام به ایران هر سال ۱۲ ماه، و هر ماه به ۳۰ روز بوده که هر کدام از این ۳۰ روز اسمی مشخص داشته است که بعد از ورود اسلام به ایران تقسیمات هفته نیز به آن اضافه شد. در ایران باستان در پایان هر ماه جشن و پای کوبی با نام سور مرسوم بوده است. مختار برای کشتن یزید که در شهر کوفه که اکثر آنان ایرانی بوده اند از این فرصت استفاده کرده و در زمان همین جشن که مصادف با چهارشنبه بود یزید را قصاص نمود. بعد از گذشت چند سال بعد از ورود اسلام به ایران به آرامی جشن سور در ایران کم رنگ و به آخرین چهارشنبه سال محدود شد. جشن سور از مراسم اصیل ایرانی است و منشا خارجی ندارد. آتش از عناصر چهارگانه است و تنها عنصری است که آلوده نمی شود به همین منظور از گذشته های بسیار کهن تاکنون این آداب مرسوم بوده است.

با امید به چهارشنبه سوری زیبا، فرهنگ ساز و بدور از هر گونه خطر احتمالی

و با آرزوی عیدی سرشار از سرور، همراه با جشنی پر از نشاط و شادمانی

تاریخچه کامل و دقیق و آداب و رسوم در دیگر شهر های کشور را در لینک زیر بخوانید

مراسم چهارشنبه سوری

آخرین سه شنبه ی آخر سال را شب چهار شنبه سوری می گویند. شبی است که امروزه فقط بوته افروزی آن مانده است. این کار را عصر سه شنبه ی آخر سال که آخرش چهارشنبه است انجام می دهند. بدین ترتیب که کوپه های هیزم را روی هم می گذارند خورشید که غروب کرد هیزم را در حیاط خانه یا در کوچه یا در میدان باز آتش می زنند.

ظهور آتش بازی :

آتش بازی در شب چهار شنبه سوری در زمان ناصرالدین شاه و به وسیله ی فرانسوی ها در ایران رواج پیدا کرد. در ابتدا فقط برای سرگرمی شاه این نمایش انجام می شد پس از آن مردم هم در این سرگرمی سهیم شدند و دستور نمایش آن در میدان توپ خانه صادر شد و مردم در آن جا به تماشای آتش بازی می ایستادند و کم کم به شکلی که امروزه اجرا می شود در آمد.

بوته افروزی :

در ایران رسم است که پیش از پریدن آفتاب، هر خانواده بوته های خار و گزنی را که از پیش فراهم کرده اند روی بام یا زمین حیاط خانه و یا در گذرگاه در سه یا پنج یا هفت “گله” کپه می کنند. با غروب آفتاب و نیم تاریک شدن آسمان، زن و مرد و پیر و جوان گرد هم جمع می شوند و بوته ها را آتش می زنند. در این هنگام از بزرگ تا کوچک هر کدام سه بار از روی بوته های افروخته می پرند، تا مگر ضعف و زردی ناشی از بیماری و غم و محنت را از خود بزدایند و سلامت و سرخی و شادی را به هستی خود ببخشند. مردم در حال پریدن از روی آتش ترانه هایی می خوانند :

زردی من از تو ، سرخی تو از من

غم برو شادی بیا ، محنت برو روزی بیا

ای شب چهارشنبه ، ای کلیه جاردنده ، بده مراد بنده

خاکستر چهارشنبه سوری، نحس است، زیرا مردم هنگام پریدن از روی آن، زردی و ییماری خود را، از راه جادوی سرایتی، به آتش می دهند و در عوض سرخی و شادابی آتش را به خود منتقل می کنند. سرود “زردی من از تو ، سرخی تو از من “

در هر خانه زنی خاکستر را در خاک انداز جمع می کند، و آن را از خانه بیرون می برد و در سر چهار راه، یا در آب روان می ریزد. در بازگشت به خانه، در خانه را می کوبد و به ساکنان خانه می گوید که از عروسی می آید و تندرستی و شادی برای خانواده آورده است.
در این هنگام اهالی خانه در را به رویش می گشایند. او بدین گونه همراه خود تندرستی و شادی را برای یک سال به درون خانه خود می برد. ایرانیان عقیده دارند که با افروختن آتش و سوزاندن بوته و خار فضای خانه را از موجودات زیانکار می پالایند و دیو پلیدی و ناپاکی را از محیط زیست دور و پاک می سازند. برای این که آتش آلوده نشود خاکستر آن را در سر چهارراه یا در آب روان می ریزند تا باد یا آب آن را با خود ببرد.

گرد آوردن بوته، آتش زدن و پریدن از روی آن و گفتن عبارت “زردی من از تو، سرخی تو از من” شاید مهمترین اصل شب چهارشنبه سوری است. هر چند که در سالهای اخیر متاسفانه این رسم شیرین جایش را به ترقه بازی و استفاده از مواد محترقه و منفجره خطرناک داده است. مراسم دیگری مانند کوزه شکنی، فال گوش نشینی، آش نذری پختن، آب پاشی، بخت گشائی دختران، دفع چشم زخمها، کندرو خوشبو، قاشق زنی، فال گرفتن هم در این شب جزو مراسمات جالب و جذاب می باشد.

مراسم کوزه شکنی :

مردم پس از آتش افروزی مقداری زغال به نشانه سیاه بختی، کمی نمک به علامت شور چشمی، و یکی سکه به نشانه تنگدستی در کوزه ای سفالین می اندازند و هر یک از افراد خانواده یک بار کوزه را دور سر خود می چرخاند و آخرین نفر، کوزه را بر سر بام خانه می برد و آن را به کوچه پرتاب می کند و می گوید: “درد و بلای خانه را ریختم به توی کوچه” و باور دارند که با دور افکندن کوزه، تیره بختی، شور بختی و تنگدستی را از خانه و خانواده دور می کنند.

فال گوش نشینی :

در شب چهار شنبه سوری فال گوش ایستادن و گوش کردن به حرف های رهگذران یک رسم است که سرنوشت ما در این شب تشکیل می شود البته می توانیم بگوییم که این یک اعتقاد است زیرا فال گوش َایستادن کار خوبی نیست. زنان و دخترانی که شوق شوهر کردن دارند، یا آرزوی زیارت و مسافرت، غروب شب چهارشنبه نیت می کنند و از خانه بیرون می روند و در سر گذر یا سر چهارسو می ایستند و گوش به صحبت رهگذران می سپارند و به نیک و بد گفتن و تلخ و شیرین صحبت کردن رهگذران تفال می زنند. اگر سخنان دلنشین و شاد از رهگذران بشنوند، برآمدن حاجت و آرزوی خود را برآورده می پندارند. ولی اگر سخنان تلخ و اندوه زا بشنوند، رسیدن به مراد و آرزو را در سال نو ممکن نخواهند دانست.

قاشق زنی :

از کارهای شب چهار شنبه سوری قاشق زنی بود که زنان و مردان این کار را انجام می دادند. زنان و دختران آرزومند و حاجت دار، قاشقی با کاسه ای مسین برمی دارند و شب هنگام در کوچه و گذر راه می افتند و در برابر هفت خانه می ایستند و بی آنکه حرفی بزنند پی در پی قاشق را بر کاسه می زنند. صاحب خانه که می داند قاشق زنان نذر و حاجتی دارند، شیرینی یا آجیل، برنج یا بنشن و یا مبلغی پول در کاسه های آنان می گذارد. اگر قاشق زنان در قاشق زنی چیزی به دست نیاورند، از برآمدن آرزو و حاجت خود ناامید خواهند شد. گاه مردان به ویژه جوانان، چادری بر سر می اندازند و برای خوشمزگی و تمسخر به قاشق زنی در خانه های دوست و آشنا و نامزدان خود می روند.

آش چهارشنبه سوری :

خانواده هایی که بیمار در خانه داشتند یا اینکه حاجتی داشتند برای برآمدن حاجت و بهبود یافتن بیمارشان نذر می کردند و در شب چهارشنبه آخر سال “آش ابودردا” یا “آش بیمار” می پختند و آن را اندکی به بیمار می خوراندند و بقیه را هم در میان فقرا پخش می کردند.

تقسیم آجیل چهارشنبه سوری :

زنانی که نذر و نیازی می کردند در شب چهارشنبه آخر سال، آجیل هفت مغز به نام “آجیل چهارشنبه سوری” از یک دکان رو به قبله می خریدند و پاک می کردند و میان خویش و آشنا پخش می کردند و می خورند. به هنگام پاک کردن آجیل، قصه مخصوص آجیل چهارشنبه، معروف به قصه خارکن را نقل می کردند. امروزه، آجیل چهارشنبه سوری جنبه نذرانه اش را از دست داده و از تنقلات شب چهارشنبه سوری شده است.

ریشه ی فرهنگی چهارشنبه سوری :

بطور کلی فرهنگ مردم را باید در درون زندگی مردم و از لابلای باورهای مردم جستجو کرد، از آنجا که چهارشنبه سوری از آئین های دیرینه ی ایرانیان است جدای اینکه امروزه آنچه درشهرهای بزرگ ایران، به خصوص تهران در این شب انجام می گیرد بیشتر به جنگ و نزاع شبیه است تا سور و شادی! ولی میتوان با بازگشت به زمانی حدود بیست و چند سال پیش، دریافت که شب چهارشنبه ی آخر سال مراسم متنوعی داشت که در استانهای مختلف ایران مراسمی با اشکال گوناگون و با سبک های سنتی صورت می پذیرفت که اکنون نیز برخی از آن رسوم در بعضی از استانهای ایران برگزار می شود که در اینجا به برخی از آنها اشاره می شود :

:: استان آذربایجان شرقی
تبریزی ها در شب چهارشنبه سوری به روی هم آب یا گلاب می پاشند و معتقدند آب پاشیدن، زندگی را با سعادت قرین می کند. از دیگر رسوم ضروری این شب، فرستادن خُنچه از منزل داماد به منزل عروس است. در این خنچه معمولاً میوه، شیرینی، گلدانهای پرگل، ماهی و خلعت (پارچه) برای خانواده ی عروس و خود عروس گذارده می شود. دختران دم بخت تبریزی هنگام پریدن از روی آتش می خوانند:
“بختم آچیل چهارشنبه” یعنی: چهارشنبه! بختم را بازکن.

:: استان آذربایجان غربی
خانواده های ارومیّه ای در این شب به خانه ی مسن ترین فرد فامیل می روند و به خوردن آجیل سرگرم می شوند. آجیل حتماً باید از هفت نوع خوراکی تهیه شود. این هفت نوع خوراکی می تواند از بین خوراکیهای زیر باشد:
انجیر، کشمش، مویز، خرما، توت خشک، فندق، بادام، گردو، سنجد، نخودچی، آب نبات، تخمه بدون نمک، باسلق، برنجک (برنج بوداده) برگه هلو، برگه زردآلو و گندم برشته. کسی که مرادی و حاجتی دارد، باید تقسیم آجیل را به عهده بگیرد تا مرادش برآورده شود.

:: استان اردبیل
در مغان، مردم پیش از طلوع آفتاب روز چهارشنبه، دسته جمعی به کنار رودخانه می  روند، آتشی بر می افروزند و جوانان در آنجا به سوارکاری می پردازند و هنگام بازگشت، زنان ظرف هایشان را از آب رودخانه پر می کنند و به خانه می آورند و آب آن را به دور و برخانه می پاشند که با این کار، سال جدید، سالی سرشار از روشنی و زلالی و پاکی خواهد بود.

:: استان بوشهر
بوشهری ها پس از آتش افروزی در خانه هایشان و پریدن از روی آن، با قایق از روی آب می گذرند و معتقدند با این کار نحسی این شب از بین می رود. در ضمن کوزه ی نویی را که تا آن زمان استفاده نکرده اند، به دیوار می زنند تا شکسته شود تا بلا و بدبختی، مثل کوزه شکسته شود.

:: استان خراسان
در خراسان مراسم کوزه شکستن به این طریق است که درون کوزه های کهنه مقدار نمک که علامت شور بختی است و مقداری ذغال که علامت سیاه بختی است و یک سکه کم ارزش پول می ریزند و تمام افراد خانواده آن را به دور سر می چرخانند و آخرین نفر کوزه را از پشت بام به کوچه پرت می کند و می گوید:
“درد و بلام توکوزه راه بیفته بره تو کوچه”
در بعضی از نقاط خراسان در این شب به جای آش، چهار نوع پلو می پزند. این پلوها عبارتند از: رشته پلو، عدس پلو، زرشک پلو و ماش پلو که معمولاً به فقرا، نزدیکان و همسایگان می دهند. در آجیل خراسانی ها مطلقاً نمک وجود ندارد، چون نمک را علامت شوربختی می دانند.

:: استان خوزستان
در اهواز، پس از پریدن از روی آتش، مراسم قاشق زنی انجام می گیرد که خانواده ها، خوراکی یا آجیل شور و شیرین در ظرف قاشقزنان می ریزند.

:: استان سیستان و بلوچستان
در سیستان مردم گونی، پتو و نمد کهنه را به صورت گلوله در می آورند و آن را در غروب آخرین چهارشنبه سال، آتش می زنند و معتقدند که نحوست این شب با این عمل از بین می رود.

:: استان فارس
در شیراز برای گشودن بخت دختران در شب چهارشنبه سوری به سعدیه می روند و از آب استخر سعدیه بر سر وروی دختران می  ریزند. زنان نیز با ریختن این آب به روی خود، معتقدند که مهرشان در دل شوهر بیشتر می شود. در این شب زنان برای برآورده شدن حاجاتشان زیر منبر مسجد جامع شهر دعا می خوانند و پس از دعا خواندن، حلوا و آش می پزند.

:: استان کردستان
مردم کردستان مخصوصاًروستائیان، دسته جمعی به صحرا و کنار چشمه سارها می روند و پس از مدتی که به شادی و پایکوبی و کشتی گرفتن گذراندند، هنگام مراجعت به خانه، هرکسی مقداری سنگریزه جمع می کند و بدون آنکه به پشت سرخود نگاه کند، سنگریزه را از روی شانه به عقب پرتاب می کند و بدین ترتیب بلا و آفت را از خود دور می سازد.
از دیگر مراسم این شب، شال اندازی است که عده ای از جوانان بالای پشت بام خانه ها و کنار درها و پنجره های همسایگان و ثروتمندان می روند و ضمن خواندن سرود و تصنیف، از دریچه ای، شال را آویزان می کنند. اهل خانه هدیه ای را به شال می بندند که معمولاً سکه، تخم مرغ، شاخه نبات، کله قند، جوراب یا نخودچی و کشمش است.

:: استان کرمان
در کرمان مقداری ذغال، نمک، سکه ی کم ارزش پول و کمی نان درکوزه خالی می ریزند و شب چهار شنبه سوری آن را از بالای بام به کوچه پرتاب می کنند تا بلا و کمبود از همه چیز مخصوصاً از آنچه در کوزه است دور شود.

:: استان گیلان
در روستاهای اطراف رشت، غروب شب چهارشنبه سوری، در پنج منطقه پوشال برنج را با فاصله کنار هم می چینند، سپس آنها را آتش می زنند و برای دفع چشم زخم، اسپند در آتش می ریزند و افراد هر خانواده از بزرگ به کوچک، سه مرتبه از روی آن می پرند و این ترانه را به گویش گیلکی می خوانند:
“گل گل چهارشنبه ، به حق پنجشنبه ، نکبت بی شه ، دولت بی یه ، زردی بی شه ، سرخی بی یه”
یعنی: آتش سرخ چهار شنبه! به حق پنجشنبه نکبت برود، دولت بیاید. زردی برود، سرخی بیاید.
پس از پریدن از روی آتش ترقه در می کنند به این معنی که از نحوست چهارشنبه در امان باشند. در این شب خورشت”ترشه تره” می پزند و آن را با کته، ماست و دوغ می خورند. صبح فردا (روز چهارشنبه) خاکستر برجای مانده از آتش شبانه را جمع می کنند و پای درختان میوه می ریزند به این نیّت که درختان بارورشوند و میوه ی بیشتری بدهند.

:: استان لرستان
در این شب در خرم آباد هیزم را به هفت دسته تقسیم می کنند و با فاصله های معینی در یک ردیف می چینند و آتش می زنند و با خواندن :
“زردی مه د تو، سرخی تو د مه”
یعنی: زردی من از تو و سرخی تو از من و از روی آن می پرند.

:: استان مازندران
در روستاهای مازندران در شب چهار شنبه سوری، علاوه بر کشتی گرفتن و اسپند دودکردن، انواع آشها پخته می شود از جمله “آش هفت ترشی” که از هفت نوع سبزی و هفت نوع ترشی و هفت نوع حبوبات در آن استفاده می شود و نیز “گزنه آش ” که یکی از سبزی های مصرفی در آن، گزنه است. اعتقاد براین است که خوردن این آش بسیاری از بیماریها و کسالتها را از بین می برد.

:: استان مرکزی
در این استان، علاوه بر مراسم آتش بازی، برای آمرزش اموات مقداری خرما یا شکر پنیر تهیه می کنند و یا حلوا درست می کنند و سرگذر می ایستند و به عابران تعارف می  کنند. هر رهگذر وظیفه دارد یک دانه بردارد و قبل از خوردن، برای آمرزش اموات خیرات دهنده، حمد و سوره ای بخواند و سپس خوراکی را بخورد.

تحریف آیین چهارشنبه سوری :

یافته های پزوهشی نشان می دهد که تمامی آیین ها و یادمان هایی که مردم ایران در هنگامه های گوناگون بر پا می داشتند و بخشی از آنها همچنان در فرهنگ این سرزمین پایدار شده است، با منش، اخلاق و خرد نیاکان ما در آمیخته بود و در همه آنها، اعتقاد به پروردگار، امید به زندگی، نبرد با اهریمنان و بدسگالان و مرگ پرستان، در قالب نمادها، نمایش ها و آیین های گوناگون نمایشی گنجانده شده بود. رفتار خشونت آمیز و مغایر با عرف و منش جامعه نطیر آنچه که امروزه تحت نام چهارشنبه سوری شاهد آن هستیم، در هیچکدام از این آیین ها دیده نمی شود. بهتر است بگوییم، کسانی که با منفجر کردن ترقه و پراکندن آتش سلامتی مردم را هدف می گیرند، با تن دادن به رفتاری آمیخته به هرج و مرج روحی، آیین چهارشنبه سوری را تحریف کرده اند. پس امیدوارم دوستان عزیز با خواندن این مطالب، قشنگی این رسم کهن ایرانی را با انجام کارهای خطرناک و استفاده از ترقه های غیر مجاز خراب نکنند …

با امید به چهارشنبه سوری زیبا، فرهنگ ساز و بدور از هر گونه خطر احتمالی

و با آرزوی عیدی سرشار از سرور، همراه با جشنی پر از نشاط و شادمانی

جشن سوری، فرا رسیدن بهار و آغاز سال جدید

بــر شمــا عــزیــزان خجــسته بــــــاد

مراسم و سنت چهارشنبه سور=از سایت فلایتیو

​چهارشنبه‌سوری؛ رسمی که نباید فراموش شود

فهرست مطالب

نمایش

چهارشنبه سوری از جشن‌های سنتی و اصیل ما ایرانیان است که در آخرین سه‌شنبه هر سال و پیش از فرارسیدن عید نوروز برگزار می‌شود. جشن چهارشنبه‌سوری دارای آداب و رسوم مخصوص است. آشنایی با آداب و رسوم قدیمی روز چهارشنبه سوری می‌تواند به ما در جشن گرفتن این مراسم قدیمی و سنتی کمک کند. گاهی بهتر است به سنت های پیشین خود بازگردیم. در این مطلب از تاریخچه، چگونگی جشن گرفتن، نمادها و غذاهای این جشن زیبا نوشته‌ایم. اگر قصد سفر در ایام عید را دارید می‌توانید بلیط هواپیما را از فلایتیو تهیه کنید.

چهارشنبه سوری ۱۴۰۲ چه روزی است؟

این یکی از پرسرچ‌ترین موضوعات درباره چهارشنبه‌سوری است! شاید به خاطر نام چهارشنبه روی این رسم، خیلی‌ها به غلط فکر می‌کنند که این رسم در روز چهارشنبه برگزار می‌شود اما در واقع سه‌شنبه شب زمان برگزاری رسم چهارشنبه‌سوری و آتش‌ ‌فروزی است. بر اساس تقویم سال ۱۴۰۲، مراسم چهارشنبه‌سوری در آخرین سه‌شنبه سال و شب آخرین چهارشنبه سال است، که مصادف با ۲۲ اسفند ماه خواهد بود. از آن‌جایی که یکم فروردین چهارشنبه است، شب ۲۹ اسفند چهارشنبه‌سوری حساب نمی‌شود، چون شب آخرین چهارشنبه سال نیست.

تاریخ دقیق چهارشنبه سوری ۱۴۰۲ به نقل از سایت Time.ir

چهارشنبه‌سوری به روایت تاریخ

در دوران باستان، ایرانیان برای استقبال از نوروز، جشن‌های باشکوهی برگزار می‌کردند. یکی از این جشن‌ها که از دیرباز تا به امروز جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ ایرانیان داشته، «سوری» نام دارد. «سوری» به معنای سرخی است و به آتشی که در این شب برپا می‌شود، اشاره دارد. در ایران باستان، هر سال ۳۶۰ روز بود و برای جبران ۵ روز کسری سال، ۵ روز به نام «بهیژک» یا «پنچه دزدیده» به آخر سال اضافه می‌شد. شب سوری همزمان با این ۵ روز برگزار می‌شد و مردم با روشن کردن آتش بر بام‌ها، به استقبال بهار می‌رفتند. در گاه‌شماری ایرانیان باستان، نام هر روز از ماه متفاوت بود و نام «چهارشنبه» از ادیان اسامی به فرهنگ ایرانیان راه یافت. اعراب که چهارشنبه را روز نحسی می‌دانستند، برای دور کردن شیاطین، در این روز شادمانی می‌کردند.

در آستانه‌ی نوروز، ایرانیان باستان ده روز پایانی سال را به جشن و سرور می‌پرداختند. این ده روز به «گاهنبار پنجه» یا «ده روز فروردیان» معروف بود، و هر کدام هم آداب و رسوم خاص خود را داشت. آخرین قدم از این آیین‌ها، “آتش‌افروزی بر بام خانه‌ها” بود. این رسم کهن، نمادی از پیروزی نور بر تاریکی و امید به آینده‌ای روشن بود. برگزاری چهارشنبه‌ سوری در گذشته مناسک طولانی‌تر از امروزه داشت و از چند روز قبل از خود جشن چهارشنبه‌‌سوری، زنان و مردانی هنرمند در کوی و برزن به آوازخوانی و دست‌افشانی می‌پرداختند که به آن‌ها «آتش‌افروزان» می‌گفتند، آتش‌افروزان در این آوازها و نغمه‌ها به مردم نوید رسیدن بهار، پیروزی نور بر تاریکی و رسیدن صبح امید را می‌دادند و این مراسم به شب چهارشنبه‌سوری ختم می‌شد.

برخلاف تصور برخی، چهارشنبه‌سوری تنها به آیین زرتشتیان محدود نمی‌شود. این جشن ریشه در فرهنگ و تاریخ ایران باستان داشته و به همه ایرانیان تعلق دارد. این آیین کهن در گذر زمان به «چهارشنبه‌سوری» تغییر نام پیدا کرد. ردپای چهارشنبه‌سوری را در کتب تاریخی هم می‌توان یافت. برای مثال در کتاب «تاریخ بخارا» هم به قدمت این جشن اشاره شده است: «چون امیر سدید منصور بن نوح به ملک نشست، هنوز سال تمام نشده بود که در شب سوری چنان‌که عادت قدیم است آتشی عظیم افروختند.»

مهم‌ترین نماد چهارشنبه‌سوری

چهارشنبه‌سوری جشنی بسیار نمادین است و هر کدام از آیین‌ها و مراسم آن نمادی از چیزی و باوری است که سال‌ها و نسل به نسل منتقل شده است و آتش مهم‌ترین نماد چهارشنبه‌سوری است. اما چرا آتش؟

آتش، نماد مهم جشن چهارشنبه‌سوری

آتش مهم‌ترین نماد چهارشنبه‌سوری است. اگر علاقه‌مند به تاریخ ایران و رسم و رسوم باستانی ایرانیان باشید، می‌دانید که آتش نقش بسیار مهمی در تاریخ و فرهنگ سرزمین ما دارد. آتش به عنوان یکی از بزرگترین و مهم‌ترین کشف‌های بشر توانست تاریخ تمدن را به طور کلی تغییر دهد و انسان امروزی را به راهی که می‌پیماید، راهنمایی کند. ایرانیان قدیم به این کشف بزرگ و به این عنصر مهم طبیعت بسیار احترام می‌گذاشتند و آن را منشاء بسیاری از نیکویی‌ها و خوبی‌ها می‌دانستند. در باور ایرانیان آتش نماد پیروزی خیر بر شر، نور بر تاریکی، سلامت، شفاء، حیات دوباره و منشاء حیات بود و هست. از این رو انتخاب آتش و آتش‌افروزی مهم‌ترین نماد چهارشنبه‌سوری است.

آداب و رسوم چهارشنبه‌سوری

جشن چهارشنبه‌‌سوری با آداب و رسوم خاصی برگزار می‌شود و هر شهری از ایران نیز آداب و رسوم مخصوص خودش را دارد. بسیاری از این رسوم از گذشته به ما رسیده‌اند و برخی نیز در دهه‌های اخیر وارد چهارشنبه‌سوری شده‌اند. در ادامه به مهم‌ترین آداب و رسوم چهارشنبه‌سوری نگاهی خواهیم داشت.

پریدن از روی آتش

همان‌طور که گفتیم آتش مهمترین نماد چهارشنبه‌سوری است و پریدن از آتش نیز مهم‌ترین رسم این جشن دیرینه است. در شب چهارشنبه‌سوری در گوشه‌گوشه و جای‌جای شهر و روستاهای ایران آتش‌های کوچکی برپا می‌شود و پیر و جوان و خرد و کلان را می‌بینیم که با نیت حال بهتر در سال جدید، دفع شر و ضرر، سلامت و شادی از روی آتش می‌پرند و این شعر را هم خطاب به آتش می‌خوانند:

زردی من از تو، سرخی تو از من

غم برو شادی بیا، محنت برو روزی بیا

ای شب چهارشنبه، ای کلیه جاردنده ، بده مراد بنده

شاهنامه‌خوانی در جشن چهارشنبه‌سوری

شاهنامه یکی از مهم‌ترین و غنی‌ترین میراث‌های مکتوب برای ایرانیان است و ارادت فارسی‌زبانان به این شاهکار سترگ فردوسی از مرزها هم فراتر رفته و اکنون بسیاری از مردم جهان با غنای شاهنامه و زیبایی‌های اسطوره‌ای آن آشنا هستند. خواندن بخش‌هایی از شاهنامه مثل «نبرد رستم و اسفندیار»، «هفت خوان رستم»، «رستم و سهراب» و «گذر سیاوش از آتش» از جمله رسوم چهارشنبه‌سوری است که عمدتا توسط افراد مسن خانواده و پیشکسوتان انجام می‌شود.

رسم و رسوم قاشق‌زنی

قاشق‌زنی یکی دیگر از رسوم جذاب و در حال فراموشی چهارشنبه‌سوری است که یادآور یکی از رسم‌های کریسمس هم هست. حتما دیده‌اید که در کشورهای اروپایی و آمریکا رسم است در شب کریسمس بچه‌ها با لباس‌های مخصوص در خانه همسایه‌ها می‌روند و از آنها شکلات، شیرینی و خوراکی میِ‌گیرند. قاشق‌زنی هم رسمی شبیه به همین است، با این تفاوت که جوان‌ترها و به خصوص جوان‌های دم بختی که حاجت ازدواج در سال جدید را داشتند به در خانه همسایگان و فامیل می‌رفتند و با خود کاسه و قاشقی را همراه می‌بردند؛ ضربه زدن به کاسه توسط قاشق به این معنا بود که از صاحب‌خانه تقاضای خوراکی، آجیل یا سکه‌ای می‌کردند و اگر صاحبان خانه به آن‌ها هدیه‌ای می‌دادند به این معنی بود که به حاجت خود می‌رسند.

شال‌اندازی در چهارشنبه‌سوری ایرانی

شال‌اندازی یکی از آداب و رسوم جذاب چهارشنبه‌سوری است که در گذشته در بسیاری از روستاها و شهرها رواج داشته و امروزه نیز در برخی نقاط مانند همدان، زنجان و دیگر مناطق ایران زنده نگه داشته شده است. در این رسم، جوانان با گره زدن چندین دستمال حریر و ابریشمی، طناب بلندی می‌سازند. سپس، شال را از روزنه دودکش به داخل منزل می‌فرستند. سرفه‌های بلند، علامتی برای صاحبخانه است تا خود را برای هدیه‌ی سوری آماده کند. صاحبخانه با دیدن شال رنگین، هدیه‌ای که از قبل آماده کرده را در گوشه شال می‌گذارد و گره می‌زند. سپس با تکان ملایمی، شال‌انداز را از رسیدن هدیه آگاه می‌کند. در نهایت، شال‌انداز با بالا کشیدن شال، هدیه‌ی سوری خود را دریافت می‌کند.

مراسم کوزه‌شکنی در شب چهارشنبه‌سوری

شکستن کوزه یا همان کوزه‌شکنی از جمله آیین‌های نسبتا فراموش‌شده چهارشنبه‌‌سوری است که امروزه با روشن کردن ترقه و فشفشه جایگزین شده است. در گذشته پس از برپا کردن آتش، هر خانواده‌ کوزه‌ای قدیمی می‌آورد و در آن نمک، زغال و یک سکه می‌انداخت. هر کدام از این‌ها نماد چیزی بودند؛ نمک برای شور چشمی، زغال برای سیاه‌بختی و سکه برای تنگ‌دستی در کوزه انداخته می‌شدند. سپس هر کدام از اعضای خانواده یک‌بار این کوزه را دور سر خود می‌چرخاندند و نفر آخر کوزه را به پشت بام خانه می‌برد و از آنجا به کوچه می‌انداخت تا کوزه بشکند. هنگام انداختن کوزه به کوچه هم شعری می‌خواند:

درد و بلای خانه را ریختم تو کوچه

که منظور از این کار دفع درد و بلا و بدی از خانه بود

گره‌گشایی در مراسم چهارشنبه‌سوری

در این رسم، افراد با نیت باز شدن گره‌های زندگی و مشکلات‌شان، پارچه‌ای را به نخی گره می‌زنند و آن را در مکانی عمومی مانند چهارراه، پل یا درخت می‌بندند. سپس با عبور اولین رهگذر از آن نقطه، گره توسط رهگذر باز می‌شود و به این ترتیب، فرد گره‌گشا، نیت و حاجت خود را بر زبان می‌آورد. گره‌گشایی در چهارشنبه‌سوری با همان نیت خیر و برکت و بیش‌تر گشوده شدن گره‌ها و طلب هموار شدن سختی زندگی دیگران انجام می‌شد. این رسم نشانگر اهمیت دادن ایرانیان به زندگی دیگران بود و داشتن نیت خیر و خوبی فقط محدود به خانواده شخص نمی‌شد. درچهارشنبه‌سوری گویی همه برای همدیگر طلب خیر، نیکی، رفع بلا، سلامتی، برکت و خوشی داشتند. رسمی قشنگ‌تر از این سراغ دارید؟

کندر سوزی از رسم‌های شب چهارشنبه‌سوری

کندر سوزی نیز یکی دیگر از رسم‌های چهارشنبه‌سوری است. کندر مانند اسفند گیاهی است که با سوزاندنش علاوه بر عطر و بویی خوش، خاصیت ضدعفونی‌کنندگی هوا را دارد. در این رسم، کندر دانه‌ای یا شاخه‌ای را بر روی آتش ذغال یا اسفند دود می‌کنند. دود حاصل از کندر سوزی، به فضا و دور تا دور خانه هدایت می‌شود تا محیط را از شر، بلا و بیماری پاک کند. در برخی از شهرها کندر و اسفند را با هم مخلوط می‌کنند و می‌سوزانند و معتقدند به آرامش اعصاب و پاکسازی محیط از عوامل میکروب‌زا کمک می‌کند.

فال گوش ایستادن در روز چهارشنبه‌سوری

رسم فالگوش ایستادن در طول زمان به فراموشی سپرده شده که به نظر می‌رسد به این دلیل باشد که در جهان امروزم مخفیانه به حرف دیگران گوش دادن کار پسندیده‌ای نیست. در گذشته اما و در شب چهارشنبه‌سوری دختران دم‌بخت و کسانی که حاجتی برای سال جدیدشان داشتند، سر چهار‌راه‌ها یا معابر می‌ایستادند و مخفیانه به حرف آدم‌های رهگذر گوش می‌دادند. اولین جملاتی را که می‌شنیدند به نیت حاجتشان می‌پنداشتند، یعنی اگر حرف و صحبت مثبتی بود، بنا را بر این می‌گذاشتند که حاجت‌شان را خواهند گرفت و اگر حرف رد و بدل شده سمت و سوی مثبتی نداشت، آن را نشانه برآورده نشدن حاجت‌شان می‌دانستند.

هوا فرستادن بالن آرزوها

آداب و رسوم چهارشنبه‌سوری اما به تاریخ و قدما منحصر نمی‌شود و اخیرا چند رسم جدید نیز به آن اضافه شده، از جمله به هوا فرستادن بالن آرزوها. بالن آرزوها (Sky lantern) یک نوع بالن هوایی کاغذی سبک است که با روشن کردن شعله‌ای در دهانش گرم شده و به هوا می‌رود. رسم بالن آرزوها از کشورهای شرق آسیا وارد چهارشنبه‌سوری شده و در سال‌های اخیر شاهد هستیم که آسمان بسیاری از شهرها در شب چهارشنبه‌سوری پر از نقاط رنگی و روشنی است که گویی آرزوهای هزاران تن را با خود به آسمان حمل می‌کنند تا برآورده شود.

آداب و رسوم چهارشنبه‌سوری در شهرهای ایران

علاوه‌بر رسوم معمول چهارشنبه‌سوری، برخی از شهرهای ایران آداب و رسوم مخصوص به خود را برای نکوداشت این رسم دارند یا برخی از رسم‌های فراموش‌شده را همچنان انجام می‌دهند.

چهارشنبه‌سوری در تبریز

در تبریز، شور و هیجان چهارشنبه‌سوری از صبح روز سه‌شنبه آغاز می‌شود. جوانان پیش از طلوع آفتاب، به کوچه‌ها می‌روند و هفت‌بار از روی جوی آب یا چشمه آب می‌پرند. در این حین، نغمه‌ی «آتیل ماتیل چهارشنبه، آینا تکین بختیم آچیل چهارشنبه» در فضای شهر طنین‌انداز می‌شود. گویی با هر پرش، به استقبال بهار و شادکامی می‌روند و تاریکی زمستان را پشت سر می‌گذارند. همچنین رسم است که عصر روز سه‌شنبه، خانواده‌ها راهی چهارشنبه‌بازار می‌شوند. شور و نشاط خرید، در همهمه بازار و چهره‌های خندان مردم موج می‌زند. آجیل و شیرینی، نماد خوشبختی و برکت، در سبد خرید خانواده‌ها جای می‌گیرد. «چهارشنبه یمیشی» با ترکیبی از مغز گردو، بادام، فندق، کشمش و نخود، رنگ و بویی عیدانه به خانه‌ها می‌بخشد.

خرید لباس نو برای کودکان، از دیگر رسوم دیرینه چهارشنبه‌سوری در تبریز است. «چهارشنبه بالالاری» یا «چهارشنبه بچه‌ها» نامی است که به این رسم زیبا داده‌اند. گویی در این روز، شادی و نشاط به اوج خود می‌رسد و کودکان در لباس‌های نو نغمه‌ی بهار را زمزمه می‌کنند. در شب چهارشنبه‌سوری، اعضای خانواده دور هم جمع می‌شوند و با آجیل و شیرینی، از یکدیگر پذیرایی می‌کنند، آتش روشن می‌کنند و با پریدن از روی آن، آرزوهای خود را به آسمان می‌فرستند. فالگوش، قاشق‌زنی، و خواندن شعرهای مخصوص، از دیگر رسومی است که در این شب، شور و نشاط را به خانه‌ها می‌آورد.

چهارشنبه‌سوری در اصفهان

در اصفهان، زمزمه‌های چهارشنبه‌سوری با نغمه‌ی شاد قاشق‌زنی آغاز می‌شد. کودکان و نوجوانان با قاشق‌هایی فلزی به در خانه‌ها می‌رفتند و با نواختن آهنگ شادی، شیرینی و تنقلات هدیه می‌گرفتند. اصفهانی‌ها در طول تاریخ، چهارشنبه‌سوری را با شکوهی خاص برگزار می‌کردند. علاوه‌بر رسوم مشترک ایرانیان، آداب و رسومی منحصربه‌فرد نیز در این شب اجرا می‌شد. شال‌اندازی، قاشق‌زنی، فال‌گوش، پریدن از آتش و بخت‌گشایی، از جمله این رسوم بودند. همچنان در برخی از شهرهای استان اصفهان چون نطنز و کاشان برخی از این رسوم رواج دارد.

چهارشنبه‌ سوری در کردستان

جشن چهارشنبه‌سوری در کردستان، با شور و اشتیاق فراوان و آداب و رسوم خاص خود برگزار می‌شود. این جشن که به «چهارشنبه‌ی سوور» یا «چهارشنبه‌ی سرخ» معروف است، از دیرباز در فرهنگ و تاریخ این سرزمین ریشه داشته است. کوسه نقله یکی از آداب مخصوص چهارشنبه‌سوری در شهرهای کردنشین و برخی دیگر از شهرهای غربی کشور و حتی اراک در استان مرکزی است. کوسه نقله یا کوسه ناقالی، رسمی است که در آن مردان لباس زنانه می‌پوشند و روی خود را می‌پوشانند و با خواندن شعرهایی مخصوص به در خانه‌های مردم می‌روند و از آنها خوراکی، شیرینی و آجیل چهارشنبه‌سوری هدیه می‌گیرند. از دیگر رسوم چهارشنبه‌سوری رایج در کردستان می‌توان به شال‌اندازی، کوزه‌شکنی و فالگوش اشاره کرد. در کردستان علاوه بر این رسم‌ها، غذاها و خوراکی‌های مخصوصی هم در شب چهارشنبه‌سوری پخته می‌شود که برخی از آنها شامل سمنو، آش ترخینه (آشی که با ترخینه، حبوبات و سبزیجات پخته می‌شود) و کله‌پاچه است.

چهارشنبه‌سوری در خراسان

مردم خراسان در برگزاری جشن‌های سنتی و کهن تبحر دارند و هنوز هم چهارشنبه‌سوری را با آداب و رسوم خاص خود برگزار می‌کنند. در غروب سه‌شنبه آخر سال، خراسانی‌ها ۳ یا ۷ بته آتش روشن می‌کنند و از روی آن می‌پرند. آن‌ها با گفتن جمله «زردی من از تو، سرخی تو از من» سلامتی خود را آرزو می‌کنند. مادران برای سلامتی فرزندانشان، آن‌ها را در آغوش گرفته و از روی آتش می‌پرند. خراسانی‌ها شعری با مضمون «آلا به در، بلا به در / دزد و هیز از دِها به در» می‌خوانند تا موجودات خبیث و دزدها را از زندگی خود دور کنند. آتش باید به طور کامل بسوزد و خاکستر آن پس از خاموش شدن از خانه بیرون برده می‌شود. در گذشته، پس از خاکستر بردن، زغال، نمک و یک سکه کم‌ارزش را در کوزه‌ای می‌انداختند و دور سر اعضای خانواده می‌چرخاندند. سپس کوزه را از پشت بام به کوچه می‌انداختند تا بشکند.

نمک نماد شوربختی، زغال نماد سیاه‌بختی و سکه کم‌ارزش نماد فقر بود. مردم با شکستن کوزه، این سه را از خانواده دور می‌کردند. پس از کوزه‌شکنی، آجیل‌خوری آغاز می‌شد. آجیل بی‌نمک یا آجیل زمستانه که شامل انجیر، کشمش، خرما، توت خشک، فندق و پسته می‌شد، در این شب خورده می‌شد.خراسانی‌ها معتقدند که آجیل بی‌نمک در چهارشنبه‌سوری شگون دارد. آنها همچنین چهار رنگ پلو شامل رشته پلو، زرشک پلو، عدس پلو و ماش پلو می‌پزند و مقداری از آن را بین اقوام خود تقسیم می‌کنند. در گذشته، زنان خراسانی در مراسمی برای گرفتن حاجت، بخت‌گشایی دختران و رفع درد و بلا، چادری بر سر می‌کردند و بدون اینکه کلامی بگویند، چهار مرتبه ملاقه‌ای را بر در خانه همسایه‌ها می‌کوبیدند. صاحب‌خانه ملاقه را از زن گرفته و مقداری خوراکی در آن می‌ریخت. این خوراکی‌ها به مریض داده می‌شد. اگر همسایه‌ها مریض یا سفری داشتند، با گفتن «مریض داریم» یا «سفری داریم» زن را از درِ خانه رد می‌کردند.

غذاهای شب چهارشنبه‌سوری

چهارشنبه‌سوری هم مثل هر رسم دیگری غذاها و خوراک‌های خوشمزه مخصوص خودش دارد که در جای‌جای ایران پخته و سرو می‌شود و هر شهری نیز بر اساس فرهنگ و جغرافیای خود غذا یا خوراکی مخصوص چهارشنبه‌ سوری دارد. در ادامه دستور ۳ آش سنتی چهارشنبه‌ سوری را می‌خوانیم.

آش ابودردا

آش ابودردا در بسیاری از شهرهای ایران، به خصوص در تهران، اصفهان و شیراز پخته می‌شود.

آش ترش

آش ترش در استان‌های شمالی ایران، به خصوص در مازندران و گیلان پخته می‌شود.

آش چهل گیاه

آش چهل گیاه در بسیاری از شهرهای ایران، به خصوص در خراسان و کرمان پخته می‌شود.

آجیل چهارشنبه‌سوری

خوردن آجیل چهارشنبه‌‌سوری یکی از رسم‌های رایج در اکثر شهرهای ایران در شب چهارشنبه‌سوری است که البته بسته به بضاعت هر خانواده و قیمت‌های عجیب آجیل در نزدیکی این شب، ممکن است کمی متفاوت باشد. آجیل چهارشنبه‌سوری عمدتا تشکیل شده از این مواد است: بادام، پسته، فندق، گردو، انجیر خشک، سنجد و کشمش. البته در شهرهای مختلف ترکیب آجیل چهارشنبه‌سوری متفاوت است و باسلوق‌، توت خشک و بادام منقا در ترکیب آجیل چهارشنبه‌سوری که به آن آجیل شیرین نیز می‌گویند وجود دارد. در خیلی از شهرها نیز خوردن برگه میوه‌های تابستانی مثل برگه آلو و زردآلو در شب چهارشنبه‌‌سوری رایج است که به دوران کشاورزی و ذخیره‌سازی میوه‌های به روش سنتی برمی‌گردد. در گذشته‌ها به‌خاطر نبود یخچال‌ها و انبارهای صنعتی، امکان نگهداری از بسیاری از میوه‌ها در فصل‌های سرد سال وجود نداشت؛ برای همین بسیاری از خانم‌های خانه در فصل تابستان به خشک کردن میوه‌های تابستانی در آفتاب می‌پرداختند و تا شب چهارشنبه‌‌سوری از این گنجینه خوشمزه‌شان حفظ و حراست می‌کردند و در آن شب سفره‌ای رنگین از میوه‌ها و برگه‌های خشک شده برای اعضای خانواده پهن می‌کردند.

بزرگداشت چهارشنبه‌سوری این رسم کهن

در مرور آداب و رسوم چهارشنبه‌ سوری بارها به نمادها و باورهای دیرینه ایرانیان در این جشن اشاره داشتیم. نیت برگزاری این رسم قشنگ، آرزوی روزگار نیک، سلامتی، بهروزی، حال خوش، برکت و طول عمر برای همه عزیزان و دوستان بوده است. پندار نیک یکی از پایه‌های اندیشه ایرانی است که انسان‌ها برای دیگران نیت خیر و خوشی داشته باشند و با حس و حالی خوب به استقبال فصل بهار و سال نو بروند. همه این‌ها مهم‌ترین دلیل برای حفظ این رسم‌ها و به خصوص چهارشنبه‌سوری و برای همین است که همه ما دوست داریم به بهترین شکل چهارشنبه‌سوری را زنده نگه داریم. برای سفرهایی که دارید می‌توانید رزرو هتل را از سایت فلایتیو انجام دهید.

مراسم چهارشنبه سوری در فرهنگ وسنت ایرانیان

تاریخچه تهران؛ از طهران قدیم تا تهران امروز=از وبلاگ املاک تاج/=سایت 15 خرداد 1342

تاریخچه تهران؛ از طهران قدیم تا تهران امروز

قبل از ورود به مطالعه تاریخچه تهران قدیم تا تهران جدید به مرور سرفصل‌های مقاله میپردازیم.

• تاریخچه تهران از دید جغرافیا
• تاریخچه تهران و پادشاهان ایرانی
• اماکن گردشگری و تاریخی تهران؛ تاریخچه تهران
• کاخ‌های سلطنتی و موزه‌های تهران
• پارک‌ها و بوستان‌های تهران

در این مقاله با عناوین اصلی زیر آشنا میشویم:

• تاریخچه تهران
  • تاریخچه تهران از دید جغرافیا
  • تاریخچه تهران و پادشاهان ایرانی
    • تاریخچه تهران و شاه طهماسب صفوی
    • تاریخ تهران در دوران شاه عباس
    • تهران و کریم خان زند دردوره ی زندیه
    • تاریخچه تهران؛ آغامحمدخان قاجار
    • تاریخچه تهران در زمان فتحعلی شاه قاجار
    • تاریخ تهران و ناصرالدین شاه قاجار
  • تاریخچه تهران در دوره ی پهلوی
  • تاریخچه شهرداری در تهران
• مرور تاریخچه تهران و پیشینه نام تهران
  • ادیان در تهران؛ تاریخچه تهران
• تهران امروزی
  • شهرداران تهران
  • تاریخچه حمل و نقل در تهران
• اماکن تاریخی و گردشگری تهران
  • کاخ تاریخی گلستان تهران
    • لوکیشن و محل قرارگیری کاخ گلستان
  • تاریخچه تهران و موزه ملی ایران (ایران باستان)
  • مجموعه ی کاخ سعدآباد از تاریخچه تهران
  • تاریخچه کاخ نیاوران در تهران
    • تاریخچه حرم امام زاده صالح(ع) در تجریش تهران
    • تاریخچه محله تاریخی و گردشگری دربند در شمال تهران و میدان تجریش
    • پل طبیعت تهران
  • برج میلاد نماد تهران جدید
    • برج آزادی تاریخچه تهران قبل از انقلاب
  • معرفی پارک‌های معروف تهران
    • پارک لاله یکی از عناصر تاریخچه تهران
    • تاریخچه پارک ساعی تهران
    • تاریخچه پارک جمشیدیه تهران
    • بوستان باغ ایرانی
    • پارک لاله؛ تاریخچه تهران

تاریخچه تهران

تهران، پایتخت کنونی ایران؛ یکی از بزرگترین و پرجمعیت ترین شهرهای جهان و همچین شهری با ارزش فرهنگی بالا است. تهران بیشتر شبیه به یک مکعب چندین بعدی است که هر بعد آن داستانی بی انتهاست. برای همین من تصمیم دارم باشما درباره ی هر ورق این کتاب، صحبتی کوتاه داشته باشم.

تاریخچه تهران از دید جغرافیا

این شهر در دامنه ی جنوبی کوه های البرز قرار دارد، درگذشته از روستاهای حومه ی شهر ری بوده. این شهر اقلیمی نیمه خشک دارد و بارش درآن کم است. در گذشته‌های دور، تهران یک روستای کوچک بوده تا اینکه با توجه مسئولین و پادشاهان در دوره های مختلف به تدریج صفحه نقشه‌ها را تغییر داده و سهم بیشتری از آن خود کرده است.

باگذشت زمان تهران توسط پادشاهانی مثل شاه طهماسب یعنی شاه دوم صفویان وشاه عباس صفوی؛ بعد دوره ی زندیه،کریم خان زند؛ آغامحمدخان قاجار در دوره ی قاجار و ناصرالدین شاه قاجار که تهران را بسیار فراتر از آنچه بود، برد و گسترش داد. این پادشاهان به همراه سایر پادشاهان ایرانی در دوره های مختلف زمانی باتوجه زیادی که به تهران داشتند، علاوه بر گسترش به آبادانی آن نیز پرداختند که در ادامه خواهیم گفت.

تاریخچه تهران و پادشاهان ایرانی

طهران قدیم بیشتر تفرجگاهی برای پادشاهان قدیم بود؛ اما در گذر زمان از تفرجگاه به پایتخت ایران تغییر کرد که در ادامه به بررسی تاریخچه آن می پردازیم.

تاریخچه تهران و شاه طهماسب صفوی

وقتی شاه طهماسب ازجنگ با ازبکان خسته بود وبه سمت پایتخت یعنی قزوین می رفت، با تعریفاتی که ازتهران شنیده بود، سری هم به آنجا زد. علت علاقه اش به این شهر، وجود آرامگاه “سیدهمزه” جدصفویان در شهر ری، بود. حملات مداوم راهزنان به آنجا…باعث شد که شاه طهماسب دستور دهد که حصاری با ۴ دروازه به نام های

• دروازه عبدالعظیم
• دروازه شمیران
• دروازه قزوین
• دروازه دولاب

بسازند که تا زمان ناصرالدین شاه دوام پیدا کرد. اقدام دیگر شاه طهماسب، ساخت بازار تهران بوده که تااکنون مرکز خرید تهران محسوب می شود.

تاریخ تهران در دوران شاه عباس

به دستور شاه عباس چنارهایی در تهران تحت عنوان “چهارباغ” کاشته شد به طوری که لقب “چنارستان” را به تهران دادند.

تهران و کریم خان زند دردوره ی زندیه

تهران در دوره زندیه خیلی مورد توجه نبود اما کریم خان، تهران را مرکز سپاه خود قرار داد برای مقابله با محمدحسن خان قاجار و تصمیم داشت آنجا را پایتخت خود کند؛ اما به دلایلی صرف نظرکرد.

تاریخچه تهران؛ آغامحمدخان قاجار

تهران درسال ۱۱۶۴شمسی (۱۲۰۰قمری) به عنوان پایتخت قاجار انتخاب شد؛ اما چون این دوره بیشتر به جنگ گذشت، اقدام مهمی درپایتخت رخ نداد بجز ساخت چندعمارت، کاروانسرا و ارگ شاهی.

تاریخچه تهران در زمان فتحعلی شاه قاجار

در زمان فتحعلی شاه، فرستادگان ناپلئون به ایران آمدند و توصیفاتی از این سفر ارائه دادند: مثلا درباره جمعیت، گفته اند که حدود سی هزار نفر بوده. آنها به “مسجدشاه” توجه خاصی داشته اند. ازجمله بناهایی که در زمان فتحعلی شاه ساخته شد عبارت است از: قصر لاله زار، برج نوش، اغشاه و کلیسای تاتووس که درجنوب ماکو، است.

تاریخ تهران و ناصرالدین شاه قاجار

بناهای فراوانی در این دوره ساخته شد و به علت وجود افرادی مثل امیرکبیر و تاسیس مدرسه “دارالفنون” و “شفاخانه ی دولتی” و کاخ صاحب قرانیه، پیشرفت عظیمی حاصل شد. همچنین خیابان لاله زار و ناصریه در این دوره ساخته شده است. از بناهای مهم این دوره، “شمس المعاره” اولین آسمان خراش تهران است! همچنین نهاد بلدیه برای تشکلات اداری شهر اولین بار در این دوره تشکیل شد.

البته باید به این نکته ظریف اشاره کنیم که بعداز سقوط صفویه، تهران به مدت پنج سال به دست افغان ها افتاده بود که خود مانعی بزرگ برسر پیشرفت فزاینده ی آن است.

تاریخچه تهران در دوره ی پهلوی

دردوره اول توسعه تهران همچنان ادامه داشت و با دستور رضاخان، دروازه هایی که در دوره شاه طهماسب ساخته شده بود، تخریب شد و تهران از نظر جغرافیایی گسترش پیداکرد و وسعت یافت. همچنین دانشگاه تهران و خیابان معروف ولیعصر درمرکز تهران کنونی نیز در زمان رضاخان ساخته شد. در این دوره به تدریج شرایطی فراهم شد تا مردم از سرتاسر ایران به تهران مهاجرت کنند و جمعیت به شکل عجیبی گسترش پیداکرد.

تاریخچه شهرداری در تهران

درباره این موضوع، اطلاعات دقیقی در دست نیست؛ اما آنچه از تاریخ برآمده چنین است که ازهمان ابتدا، افرادی تحت عنوان “احتسابیه” مشغول به فعالیت بودند از جمله:

• کنت دمونت فرت
• محمدحسن اعتمادالسلطنه
• میرزا آقا اصفهانی

شهرداری در ابتدا عنوان”بلدیه”را داشت و اولین بلدیه در تهران در سال۱۲۸۶ بنیان نهاده شد.

مرور تاریخچه تهران و پیشینه نام تهران

هر چه در متون تاریخی به دنبال نام تاریخی و تاریخچه تهران ، جستجو کردم؛ صادقانه بگویم که علت نام گذاری این شهر بطوردقیق معلوم نیست!

یکی از فرضیه ها این است که گروهی ازخاندان طاهریان به دلیل کمبود جا از خراسان به کوهپایه‌های جنوبی البرز آمدند و در ابتدا نام آن را “طاهران” گذاشتند که به مرور تغییرکرد و شد”طهران”.

فرضیه ی دوم این است که گفته می شود “ته ران”به معنی پایین دامنه ی کوه بوده. این ترکیب باگذشت زمان به هم متصل شد و شد “تهران” کنونی که با حمله ی اعراب مسلمان به ایران این نام معرب گشت و شد”طهران”. درباره ی ریشه ی این کلمه آمده که ریشه ی آن فارسی است و آن را به تیر یا همان عطارد نسبت می دهند. کسی که تهران را آباد کرده نامش “تیرداد” بوده ونام این منطقه را “تیران” گذاشته که بعدها به تهران تغییر پیدا کرده است.

ادیان در تهران؛ تاریخچه تهران

تاریخچه تهران با تاریخ ادیان در این شهر ممزوج است. تهران به عنوان یکی از بزرگترین و پرجمعیت ترین شهرهای ایران، قوم و گروه های متنوعی ازمردم را در خود اسکان داده ؛ و از آنجا که ایران کشوری شیعه مذهب است،عمده ی جمعیت تهران هم شیعه هستند و بقیه ی ادیان اقلیت محسوب می شوند. ازجمله:

• یهودی
• مسیحی
• زرتشتی
• بهائی
• اهل تسنن
• شیعه جعفری

آنچه اهمیت دارد، پذیرش این تنوع و زندگی ادیان مختلف درکنار هم است که بسیار جالب توجه است. همچنین وجود کلیساهایی از جمله:

• کلیسای شرق آشوری مارگیورگیس
• کلیسای شرق آشوری حضرت مریم
• کلیسای ارتدکس یونان
• کلیسای انجیلی حضرت پطرس
• , …. در کل بیش ازسی کلیسا در تهران وجود دارد!

درمورد زرتشتیان(زردشتیان) نیز باید شمارا با “نیایشگاه آدریان” درخیابان جمهوری یکی از اماکن مقدس زرتشتیان در تهران است آشنا کنم که در دوره ی پهلویان ساخته شده. همچنین آتشکده تخت رستم در شهریار از جمله نیایشگاه ها و آتشکده های تهران و اطراف آن است.

کنیسه یوسف آباد، محل عبادت یهودیان یکی از بزرگترین کنیسه های تهران است. یهودیان ایران بزرگترین جامعه ی یهودی را درکل خاورمیانه دارند که البته پراکنده هستند. همچنین

• کنیسه ی کورش
• کنیسه ی ملاحنینا
• کنیسه ی حکیم

از جمله کنیسه های فعال درتهران است.

تهران امروزی

بعد از مرور تاریخچه تهران، نوبت به تهران ۱۴۰۰ رسید؛ تهران امروزی وسعتی به مساحت۶۱۵کیلومتر مربع دارد و بیست وهفتمین شهر بزرگ جهان به حساب می آید. جمعیت تهران طبق آخرین سرشماری که درسال ۱۳۹۵ صورت گرفت، بیش ۱۳میلیون نفر است. البته جمعیت تهران در صبح با شب متفاوت است. در ساعات اداری جمعیتی حدود ۷ میلیون در محل اشتغال خویش حضور پیدا می‌کنند و عصر به شهرها، شهرک‌ها و شهرهای جدید اطراف بازمی‌گردند.

شهرهای اطراف تهران شامل مازندران، قم، سمنان و البرز می شود. تهران کنونی دارای شانزده شهرستان و چهل وپنج شهر است و به ۲۲ منطقه تقسیم شده. بافعالیت صنعتی گسترده در تهران، از این شهر به عنوان کانون اقتصادی ایران یاد می شود.

شهرداران تهران

شهردار کنونی تهران، آقای “علیرضازاکانی”است. ایشان متولد اسفند سال۱۳۴۶ و عضوهیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران است که با روی کارآمدن رئیس جمهور “رئیسی” ایشان هم به منصب شهردار انتقال یافت. ساختمان کنونی شهرداری تهران در خیابان بهشت در نزدیکی پارک لاله است. شخصیت‌های سیاسی مهمی در طول دوره پس از انقلاب شهردار تهران بوده اند مانند : غلامحسین کرباسچی، محسن هاشمی، محمود احمدی نژاد، سردار قالیباف.

به دلیل مرکزیت و اهمیت سیاسی، اقتصادی ،پیشرفت زیادی در این شهر صورت گرفته و مدام در حال به روزرسانی است. به طوری که باگشتی کوتاه در سطح شهر متوجه آسمان خراش ها، پاساژها و مراکز خرید بزرگ و مدرن، رستوران های زنجیره ای و شعبات برندهای مطرح…خواهید شد. علاوه این به دلیل قدمت تقریبا طولانی و مهم آن، حتی گذشته ی این شهر نیز شما را جذب خواهد کرد. همانطور که در ادامه ی مبحث باگوشه ای از دنیای تاریخی و تاریخچه تهران آشنا خواهیم شد.

تاریخچه حمل و نقل در تهران

با مرور تاریخچه تهران قدیم، در تهران نیز مانند سایر شهرها از چهارپایان و کالسکه برای رفت و آمد در تهران استفاده می‌شد؛ اما اولین وسیله به اصطلاح ساخته دست بشر که وارد ایران شد، قطاری بود که در بین عوام به ماشین دودی شناخته می‌شد. ماشین دودی در زمان ناصرالدین شاه توسط یک شرکت بلژیکی در ایران ساخته شد و حرم شاه عبدالعظیم حسنی(شهر ری امروزی) را به دروازه خراسان متصل می‌کرد. این وسیله در ایران طرفداری پیدا نکرد و به سرعت از تهران خارج شد؛

بر خلاف ماشین دودی با ورود اولین اتومبیل به تهران، اقبال عمومی برای آن شکل گرفت و خودروهای متنوعی وارد بازار شد که بیشتر مورد استفاده شاهزادگان، درباریان، تجار و افراد متمول جامعه قرار گرفت.

امروزه بیش از ۱۹میلیون سفردرون شهری در سطح تهران صورت می گیرد!به دلیل افزایش پرسرعت و غیرقابل کنترل جمعیت ،این شهر بامسائلی از جمله آلودگی دست و پنجه نرم می کند که برای کنترل آن هم اکنون برنامه هایی در دست اجرا است.

یکی از این برنامه ها، “تهران من” است. بااستفاده از این برنامه،تهرانی ها می توانند از اخبار شهر از جمله:تغییرساعت طرح ترافیک،نحوه ی پرداخت عوارض ومالیات، مشاهده تصاویری که توسط دوربین های مدار بسته ثبت شده، سامانه ی ملاقات مردمی و ثبت درخواست های مردمی، سامانه ی حمل ونقل باروکالا، سامانه ی پلاک ایمن و از این قبیل مسائل شهروندی خواهند شد. برای استفاده از این برنامه هم می توان به درگاه اینترنتی و یا اپلیکشین آن مراجعه کرد.

اماکن تاریخی و گردشگری تهران

با توجه به تاریخچه تهران و حکمرانی سلسله‌های مختلف در ایران اماکن تاریخی و موزه‌های مختلفی در تهران وجود دارد که به معرفی آن‌ها می‌پردازیم:

کاخ تاریخی گلستان تهران

در ادامه مرور تاریخچه تهران نوبت به معرفی کاخ گلستان رسید. این کاخ در دوره شاه عباس صفوی ساخته شده و بعد آغامحمدخان قاجار با تاج گذاری در آنجا و تعیین تهران به عنوان پایتخت، اهمیت آن را بیشتر کرد. بعد از سفر ناصرالدین شاه به اروپا، تغییراتی در معماری کاخ گلستان به شیوه ی اروپایی انجام شد.

دیوارهای این کاخ آینه کاری شده و کاشی کاری شده با موضوعات مختلف هستند که یکی از بهترین مکان ها برای دیدن هنرایرانی محسوب میشود. کاخ شمس العماره نیز درون این محوطه در پنج طبقه احداث شده.

لوکیشن و محل قرارگیری کاخ گلستان

کاخ گلستان واقع در خیابان پانزده خرداد است و دسترسی سهل و آسانی دارد باتوجه به وجود ایستگاه مترو و اتوبوس در آن محدوده. بازدید از این محل در نیمه ی اول سال، هرروز ۹ونیم صبح تا ۶ونیم عصر؛ و در نیمه ی دوم سال، ۹صبح تا ۵عصر است. توجه داشته باشید که برای تهیه بلیط باید زودتر اقدام کنید.

تاریخچه تهران و موزه ملی ایران (ایران باستان)

اولین موزه ی ایران که عنوان موزه ی مادر را نیز به خود داده! این اتفاق درسال ۱۲۹۵ هجری شمسی، زمان حکومت احمدشاه قاجار، توسط مرتضی خان ممتازالممالک ساخته شد. ایشان به گردآوری و نگهداری از اشیا دریکی ازاتاق های دارالفنون می کردند تااینکه دردوره ی پهلوی، درسال ۱۳۰۴ به تالار آیینه عمارت مسعودیه منتقل شد.

امروزه این موزه شامل دو بخش موزه ملی، و موزه دوران اسلامی است. دراین موزه آثار دوره ی پیش از تاریخ تادوره ی ایران اسلامی را در برگرفته. این موزه واقع در خیابان امام خمینی، نبش خیابان رولن و سی تیر است. بازدید از این محل در نیمه ی اول سال، همه روزهای هفته، ۹صبح تا۷شب و در نیمه ی دوم سال از۸ونیم صبح تا۵عصر است.

مجموعه ی کاخ سعدآباد از تاریخچه تهران

پادشاه آخرین شاهنشاهی ها در دوره ی قاجار و بعد پهلوی در این کاخ و عمارت زندگی کرده اند! این بنای وسیع در دوره ی قاجار ایجاد شد و ۱۱۰ هکتار طول دارد! وقتی رضاخان پهلوی روی کار آمد به نوسازی این بنا پرداخت و آنجا را برای محل اقامت خود وخانواده اش محیا کرد؛ درواقع برای هریک از اعضای خانواده اش، عمارتی در آنجا ساخت! البته بعداز انقلاب، این محیط به مکانی برای بازدید عموم تبدیل شد. ساعت بازیدی ازکاخ سعدآباد همه ی روزهای هفته از۹ صبح تا ۷ شب است. البته در نیمه ی دوم سال به دلیل تاریکی زودهنگام، زودتر بسته می شود.

تاریخچه کاخ نیاوران در تهران

کاخ نیاوران آخرین محل سکونت خانواده ی پهلوی، واقع در میدان نیاوران به مساحت یازده هکتار است. محوطه ی این کاخ حیاطی بزرگ و همیشه سرسبز است. این کاخ معماری ترکیبی ایرانی و اروپایی دارد. درسال۱۳۶۵ هجری شمسی و بعد از انقلاب این محل به فضایی برای بازدید عموم، یعنی موزه تبدیل شد. بازدید از این موزه، همه ی روزهای هفته، ۹صبح تا۵ عصر می باشد.

تاریخچه حرم امام زاده صالح(ع) در تجریش تهران

امام زاده صالح(ع) فرزند امام موسی کاظم و برادر امام رضا علیهما سلام میباشد که در ری تهران ساکن بوده و در تجریش به شهادت رسیدند. واقع در ضلع جنوب شرقی تجریش، محل گردشگری برای بسیاری از کسانی است که برای اولین بار به تهران می آیند. کاشی کاری و معماری زیبای آن برای همه بسیار جذاب است. در صحن این حرم، مقبره الشهدای کوچکی است که سرشار از انرژی مثبت است. همچنین حوض زیبایی در وسط صحن خودنمایی می کند. شما به راحتی می توانید با مترو یا بی آرتی و یا حتی ماشین شخصی از اینجا دیدن کنید.

تاریخچه محله تاریخی و گردشگری دربند در شمال تهران و میدان تجریش

ازمحله‌های قدیمی شمال تهران در میان سنگ‌ها صخره‌ها به حساب می آید. شما میتوانید برای کوهنوردی در منطقه‌ای امن با امکانات کافی به اینجا سفری کوتاه داشته باشید. به دلیل آب وهوای عالی، محیط دلپذیر و سرشار از حال خوب، دربند تبدیل به خانه ی دوم تهرانی های ثروتمند شده است. به طوری که با نگاهی به دور واطرافتان متوجه تعداد زیاد خانه های ویلایی می شوید.

برای رفتن به دربند و گردش در آن و استفاده از طبیعت، تمام فصول مناسب هستند! درفصول سرد از وجود برف لذت خواهید برد و فصول گرم از آب و هوای خنک و زمینی پوشیده از سبزه. اگر از تهران میخواهید به دربند بروید، اول باید به وسیله ی مترو تجریش، بی آرتی، یا ماشین شخصی خود را به تجریش برسانید و بعد از آنجا به میدان سربند بروید و دقیقا همانجا، مجسمه کوهنورد ایرانی”حسن وجدان خوش” را خواهید دید.

در دربند شما میتوانید به پیاده روی، کوهنوردی، گشت وگذار در بازار رنگی آن، تلستیژ و خوردن یک وعده غذایی در رستوران های آنجا، دیدن آبشار دوقلوی آن بپردازید.

پل طبیعت تهران

این پل سه طبقه به طول سیصد متر، در محله ی عباس آباد تهران، پارک آب وآتش را به پارک طالقانی متصل کرده است. جالب است بدانید این پل توسط یک خانم توانا به “لیلا عراقیان” معماری و ساخته شده. ساخت این پل ازسال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۳به طول انجامیده اما نتیجه ی آن شگفت انگیز است.

درساخت این پل از معماری ایرانی الهام گرفته شده و مقاومت بالایی حتی در برابر ۷ ریشتر زلزله دارد! از بالای این پل حداقل نیمی از تهران در منظر دید شماست. شما توانید برج پرچم، پارک طالقانی، گنبدمینا را ببینید. رفتن به این پل رایگان است و گشت وگذار در آن حدود ۴۵ دقیقه از وقت شما را به خود اختصاص می دهد.

برج میلاد نماد تهران جدید

بلندترین برج ایران و ششمین برج بلندمخابراطی جهان است، به ارتفاع ۴۳۵ متر! این برج در شمال غربی تهران واقع شده. این برج توسط محمدرضاحافظی معماری شده و اکنون تحت مدیریت “شرکت یادمان سازه” است. ساخت آن در سال۱۳۷۶شروع شد و یازده سال به طول انجامید!تااینکه درمهر۱۳۸۷ افتتاح شد.

داخل سازه برج میلاد رستوران، موزه هدایا و دست نوشته‌های شهرداری تهران، موزه سکه،موزه مشاهیر، سکوی دید باز وسکوی دید بسته، گنبدآسمان، مجموعه ی دلفیناریوم و…برای بازدید کنندگان تعبیه شده است. همچنین سالن‌های برگزاری همایش و اجرای کنسرت در ایران زبانزد خاص و عام است.

بازدید ازاین پل در نیمه ی اول سال هرروز ازساعت ۱۰ صبح تا۱۱شب است. باتوجه به اینکه ازکدام قسمت های برج میخواهید دیدن کنید،دو نوع بلیت وجود دارد و شما به صورت اینترنتی و حضوری میتوانید بلیت راتهیه کنید.

برج آزادی تاریخچه تهران قبل از انقلاب

این برج در سال۱۳۴۹ شمسی توسط معمار”حسن امانت”بامهندسی “محمدپورفتحی” ساخته شد. قبل از انقلاب به آن برج “شهیاد” گفته می شد. معماری این برج ترکیبی از معماری دوره ی هخامنشی، ساسانی و اسلامی است. همچنین از این برج به عنوان اولین نماد تهران یاد میشود. در محوطه ی آن نیز تالار هایی از جمله نگارخانه،سالن ایران شناسی، کتابخانه و…احداث شده.برج آزادی در وسط میدان آزادی است که ازآنجا به غرب، شرق و جنوب تهران، دسترسی دارد.

معرفی پارک‌های معروف تهران

در تهران پارک‌ها، بوستان‌ها و فضای سبز در تمام شهر وجود دارد . مانند پارک جنگلی لویزان در شمال شرق، پارک آب و آتش، پارک طالقانی، پارک چیتگر، بوستان جوانمردان، بوستان الهام و در غرب تهران و…. که در ادامه به معرفی و تاریخچه پارک‌های معروف تهران می‌پردازیم.

• پارک ملت
• پارک ساعی
• پارک جمشیدیه
• بوستان باغ ایرانی
• پارک لاله

اگر در تهران به دنبال تفریح و استراحت هستید، میتوانید به پارک های بزرگ و معروف تهران هم سری بزنید؛ که در قبل با برخی آشنا شدیم.

پارک لاله یکی از عناصر تاریخچه تهران

یکی از این پارک‌ها که اکنون ظاهری شبیه به یک جنگل کوچک دارد…پارک ملت است. این پارک واقع در خیابان ولیعصر است که در دوره ی پهلوی دوک در سال ۱۳۴۵ ساخته شد. وسعت این پارک به سی وچهار هکتار می رسد و درون پارک تفرجگاه های مثل باغ وحش، سردیس مشاهیر، سازه های تعاملی، آب نما، دریاچه ی مصنوعی، پردیس سینمایی و سینمای سه بعدی وجود دارد و به شیوه ی پارک های انگلیسی طراحی شده. جالب است بدانید قبل از انقلاب نام دیگری داشته با عنوان “پارک شاهنشاهی”!

تاریخچه پارک ساعی تهران

در ادامه بررسی تاریخچه تهران، حالا نوبت به مرور تاریخچه پارک ساعی می‌رسیم. پارکی که قدمت آن به بیش از۵۰ سال می رسد. این پارک به مساحت دوازده هکتار، یکی از پهناورترین پارک های تهران محسوب می شود که در منطقه شش تهران، در خیابان ولیعصر واقع شده است. در واقع ساخت این پارک طی چند سال متداول نبوده برای مثال از سال ۱۳۲۴ که توسط مهندس”کریم ساعی”درختکاری شده بود، طول کشید تااینکه در نهایت در سال ۱۳۵۲ تکمیل شد. قسمتی از این پارک که به “باغ ژاپنی”معروف است؛ پرندگان آبزی و تنوع محدودی از حیوانات در آنجا نگهداری شده و به نمایش گذاشته می شوند از جمله:

• طاووس
• خرگوش
• قو
• مرغابی
• سنجاب
• طوطی و از این قبیل حیوانات.

تاریخچه پارک جمشیدیه تهران

پارک جمشیده یک پارک سنگی در شمال تهران و نزدیکی نیاوران است که برای خاندان دولو یکی ازخاندان های ثروتمند دوره ی قاجار بوده. طراحی اصلی این پارک فارغ از تغییرات و بازسازی ها، توسط کامران طباطبایی دیبا انجام شده. مزیت بزرگ این پارک به دور بودن از فضای شهری و دود و دم آن است. هوایی بسیار پاکیزه وغالبا خنک دارد و حالت کوهستانی آن شما را تشویق می کند که در آن قدم بگذارید تا به جایی برسید که در منظره ای باز کل تهران در معرض دید شما خواهد بود.

در این پارک دریاچه ای زیبا با آب نماهای لذت بخش خواهید دید که درون آن ماهی قرمزها با فراغ خاطر نفس می کشند و رشد می کنند. همچنین دارای نگارستان، آمفی تئاتر، نمایشگاه های موقت سالیانه نیز هست. بهترین زمان برای تفرج در این پارک،فصل بهار است. زمانی که تمام درختان شکوفه زده اند شما نهایت زیبایی را خواهید دید. همچنین پاییز! زمانی که درختان اوج هنرنمایی خود را به نمایش گذاشته اند و لطافتی کم نظیر و آرامشی عجیب دارد.

بوستان باغ ایرانی

بوستان باغ ایرانی پارکی با معماری ایرانی است در محله ی ده ونک تهران در خیابان شیخ بهائی واقع شده. آنچه این بوستان را خاص کرده، معماری و الگوی ایرانی آن است. جویی باریک در وسط آن جاری و صدای شرشر زیبایی در محوطه طنین انداز است. همچنین دارای کتابخانه ای نقلی و زیبا هست که باعث می شود شما قشر رنگارنگی از جامعه از خردسال تا بزرگسال در آنجا ببینید.

زیبایی آفرینی دیگر این پارک، لاله های پر زرق و برق آنجاست که شما می توانید تا اواسط اردیبهشت به آنجا بروید از آن همه زیبایی لذت ببرید. البته وجود درختان کهن سال و قطور، این پارک را زیبا تر کرده. درختانی که قدمتی تا ۲۰۰ سال دارند! درخت‌هایی مانند:

• چنار
• سرو
• نارون
• اقاقیا
• توت و از این قبیل.

در وسط پارک کوشکی(کاخ) به طرز معماری سنتی وجود دارد که دارای رستوران و چایخانه است. این پارک مساحتی حدود سه و نیم هکتار دارد و توسط مهندس علی مختاری طراحی شده. این باغ بخشی از باغ مستوفی، برای یکی از خاندان‌های معروف دوره ی قاجار بوده و این باغ دقیقا برای میرزا حسن خان مستوفی الممالک بوده و امروزه توسط مهندس مختاری، دارای طرح و الگوی ایرانی و سنتی شده و فضایی پارک مانند برای بازدید عموم محیا شده است.

پارک لاله؛ تاریخچه تهران

در ادامه مرور تاریخچه تهران، می خواهم شما را با پارک لاله آشنا کنم. احداث این پارک نیز به دوره دوم پهلوی می رسد و در سال هزار و سیصد و چهل و پنج (۱۳۴۵) به در خواست “فرح پهلوی” ساخته شده است. در ابتدا نام آن “پارک فرح”بود که بعد از انقلاب این پارک هم تغییر نام داد و شد پارک”لاله” ی کنونی؛

پارک لاله قبل از آن هم در اختیار ارتش بود که به نام “باغ جلالیه” نامیده میشد. این پارک در منطقه ی شش تهران در محله ی امیرآباد وجود دارد و شما به راحتی می توانید با مترو، اتوبوس، تاکسی و ماشین شخصی به آنجا بروید. جالب است بدانید ساختمان اولین کتابخانه ی کودک و نوجوان نیز توسط کانون پرورشی کودک و نوجوان درون این پارک احداث شد.

وسعت این پارک به سی وپنج هکتار می رسد و درون آن امکانات تفریحی متنوع از جمله زمین ورزشی والیبال، بسکتبال و تنیس هست. همچنین دارای مجسمه ها و تندیس های بزرگان ایران و حوضی گرد و زیبا در وسط پارک است.

اگر شما به گربه ها علاقه دارید پیشنهاد می کنم حتما به این پارک سربزنید.این پارک مثل خانه ی دوم همه ی گربه ها است و قطعا جمعیت زیادی از گربه ها در این پارک و حوالی آن زندگی می کنند و البته آنچه باعث این اتفاق شده، حمایت اهالی این محل از حیوانات است که هرگوشه ی پارک ظرفی پر از غذا برای گربه ها وجود دارد.

تاریخ اجتماعی تهران در دهه های 1330 و 1340

طاهره واحدی

چکیده:

شناخت تهران از نظر تاریخی و اجتماعی و تشخیص محیط جغرافیایی، و تحقیق فرهنگی و سیاسی و اقتصادی، به دلیل سرعت توسعه ی هم جانبه ی آن بسیار مشکل است. تهران به لحاظ داشتن موقعیت خاص منطقه ای و تاریخی و مشکلات و معضلات گوناگون، از همه ی شهرهای بزرگ شاخص تر است. در گذشته ها، آنان که از تهران سخن به میان می آوردند، روستای کوچک و ناآشنایی به ذهنشان خطور می کردکه نشان اندکی از آن در کتاب های گذشتگان وجود داشت. در نخستین حرکت های گسترش تهران، در مسیر شهر شدن یعنی ساختن برج و بارو، که بی تردید مقطعی تاریخی است، روستای کهن سابق از گمنامی به درآمد و در دوره های بعد تا پایان حکمرانی زندیه، شهرکی نام آور شد. تهران پس از گزینش به پایتختی ، با شهرت بیشتری مرحله ای دیگر از حیات خود را آغاز کرد. در دهه های پیش، که شکل گیری های اجتماعی کشور در پیوند با اقتصاد تک کالایی( نفت) و به دور از فرهنگ و خواست های ملی که بر پایه تصمیم گیری های حکومت در ساز و کار وابستگی انجام گرفت، گسترش تهران سرعت بیشتری یافت. پژوهش حاضر در نظر دارد تاریخ اجتماعی تهران را در دهه ی 30 و 40 مورد بحث و بررسی قرار دهد تا گوشه ای از مسائل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی این شهر مشخص شود.

واژگان کلیدی: تهران، تاریخ اجتماعی و فرهنگی، دوره پهلوی دوم، دوره دکتر مصدق

مقدمه:
تهران به گونه ی یک دهکده ی منطقه شمال ری و جنوبی ترین دهکده قصران در تاریخ پیش از اسلام دارای پیشینه ای نامشخص است، اما در پیوند با روستاهای شمالی شهرری، و از آن میان مهران، مورد بررسی قرار گرفته است. به دلیل موقعیت اسلامی شهر ری، روستاها و قصبه های منطقه( خاصه در بخشهای شمالی وشمال غربی) بیش و کم در شرایط پیشرفته ای روزگار گذارنده اند اما از تهران به طور خاص در سده های نخستین هجرت نام و نشانی در آثار و منابع نیامده است.
در قرن چهارم و متون آن زمان نیز از تهران سخنی یافت نمی شود. تهران در روزگار دیهی کوچک از شهرستان قصران ری بوده است و درردیف دهها آبادی دیگر آن شهرستان قرار داشته است و به سبب بی اهمیتی در منابع جغرافیایی در بیان حوادث پهنه ری نام تهران درج نشده است. (1)
در واقع گسترش شهر تهران، از اواخر دوره ی قاجاریه، با هیچ ضابطه ی علمی و روش منطقی منطبق نبوده است. در خیابان ها، محله ها و کوی های جدید احداث، نشانی چندان از موازین هنر معماری مشاهده نمی شود و گسترش شهر بی در و پیکر، به دور از ابتدایی ترین اصول معماری و شهر سازی و شهر نشینی صورت گرفته است.
تهر ان در دوره ی پایانی سلطنت قاجاریه در وضعی قرار داشت که نه کیفیت توسعه و گسترش در آن مشهود بود و نه حالت رکود و انحطاط کلی را نشان می داد. این شهر با موقعیت جغرافیایی و اقلیمی شناخته شده تر، در پی کودتای 1299ش در معرض دگرگونی ها و تغییرات جدید که برنامه های آن همه گاه حساب شده و دقیق نبود و گاه جلوه ی بی برنامه گی آن آشکار تر بود قرار گرفت و شرایطی را پدید آورد که با پایان یافتن سلطنت قاجاریه، بسیاری از آثار و سنت های تاریخی و فرهنگی شهرنشینی گذشته نیز از میان رفت و سال هایی را در تاریخ شهر تهران و شهرنشینی آن به تماشا نهاد که به گونه ی معبرو گذرگاه جدید حیات شهری ایرانیان، مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد.(2)
تهران در دوره پایانی سلطنت قاجاریه با ورود اندیشه های جدید زندگی شهری اروپایی و با مشاهده ی پاره ای شهرهای مغرب زمین از سوی ایرانیان و نیازهای اجتماعی و اقتصادی پدیده آمده، در معرض تحول و دگرگونی قرار گرفت. وقوع کودتا و نظامی کردن امور دولتی در چارچوب«وابستگی» های جدید و دور نگه داشتن جامعه از دستاوردهای مردمی و دموکراتیک نهضت ملی مشروطیت توسط شهرداران نظامی و غیر نظامی سلطه پذیر دیکتاتوری، شرایط تحول سالم پایتخت را دگرگونه کرد و با آن که سودمندی هایی را در جامعه پدید آورد، اما کلیت تاریخی شهر را که می توانست با حفظ موقعیت فرهنگی و اصیل خود متحول گردد خدشه دار و آشفته ساخت و شهری در حال توسعه اما بدون برنامه و بی حفاظ و نظارت پدید آورد.(3)

تهران در دوره سلطنت رضاشاه(1320-1304)

رضا خان در 21 آذر 1304 سلسله ی پهلوی را تأسیس کرد و ضمن انتقال ناحیه ی حکومتی به محدوده ی کاخ مرمر، تغییرات ساختاری وسیعی در پایتخت ایجاد نمود. بلدیه ی پایتخت، نخستین نهاد رسمی که پس از کودتا توسط سید ضیاء بنیادی جدید یافت، در فراهم آوردن امکانات و پردازش الگوی نوین شهر تهران پیشتاز بود. از آن جمله می توان راسته ی خیابان های جدید با مغازه ها، رستوران ها، کافه ها، اتومبیل ها، آسفالت، چراغ برق و جز آن ها برشمرد.
تدوین ضوابط و مقرارت گوناگون برای نماسازی و وضع قوانین مربوط به کنترل و سازماندهی انواع فعالیت های شهری، راهبر اصلی در تنظیم سازمان حرفه ها و مشاغل مربوط به ساختمان سازی، قیمت زمین، الگوی نوسازی و توسعه ی شهر و عامل دگرگونی بسیاری از دیگر فرایند های شهری شد و به تدریج شبکه ی مناسبی برای استقرار تسهیلات و تجهیزات شهری و حرکت اتومبیل مهیا گشت. نخستین تحولات شهری از نوع بهسازی، تعریض و آسفالت معابر پس از 1304 ش در خیابان های سپه، پهلوی، ناصریه و سپس خیابان های چراغ برق، ناصریه، جباخانه(بوذرجمهری بعدی) سیروس، فرمانفرما(شاپور) شاه آباد، اسماعیل بزاز(مولوی)، و جلیل آباد( خیام) صورت پذیرفت. بسیاری از اقدامات شهری پس از 1307 ش تابع طرح شهرسازی عظیمی بود که به تقلید از الگوی شهرهای اروپایی اواخر سده ی 19 و اوایل سده ی 20 میلادی برای تجدید بنای شهر تهران تهیه گردید. پاره ای از این موارد اینهاست : نماسازی جبهه ی جنوبی میدان توپخانه و تبدیل میدان مشق به باغ ملی (1307) و محوطه ی اداری( شروع از حدود سال 1312 ش) تبدیل قبرستان کهنه ی جنب میدان امین السلطان به باغ فردوس(1307ش) نماسازی میدان حسن آباد(1307ش) شروع برنامه های وسیع تعریض خیابان ها و فلکه سازی در محل تقاطع آن ها( شروع از سال 1307 ش) ایجاد خیابان های سیروس، خیام و بوذرجمهری در بافت های کهن و متراکم حصار اول تهران ( شروع از سال 1308- 1307 ش) پر کردن خندق اطرف شهر و ایجاد خیابان های عریض و مستقیم به جای آن ها و ایجاد بلوار آب کرج( بلوار الیزابت بعدی و بلوار کشاورز فعلی در 1311 ش) که تنها قسمتی از حصار مجازی و شریان حرکتی سبز این نقشه بود که به مرحله ی اجرا رسید. تهران نخستین بار دارای « مرکز اداری شهری » شد. محوطه ی موسوم به میدان مشق که وسیع و آزاد بود و در ارتباط مستقیم با میدان توپخانه ی جدید و حوزه ی بازسازی شده ی ارگ سلطنتی ساماندهی می شد، در 1300 ش، به عنوان مکان استقرار مرکز اداری و حکومتی پایتخت انتخاب شد. در اولین سال های حکومت جدید، هم زمان با احداث سردری با شکوه در جبهه ی جنوبی میدان مشق، بخشی از آن محل نخستین پارک عمومی شهر به نام باغ ملی شد و به همین مناسبت آن سر در را نیز به نام سر در باغ ملی خواندند. چندی بعد با شروع ساخت عمارت هایی چون ساختمان مرکزی وزارت امور خارجه و کاخ شهربانی(1312) در دو سوی غرب و شرق، بلواری درختکاری شده که ساختمان قزاقخانه را در گوشه ی شمالی به سر در باغ ملی در ضلع جنوبی می رساند، نخستین و تنها پارک اداری تا این زمان در شهر تهران پدید آمد. این پارک اداری به تدریج با احداث ساختمان پست(1311ش) شرکت سهامی نفت ایران و انگلیس(1313ش) و ساختمان شیر وخورشید در محدوده ی جنوبی ( بدنه ی شمالی خیابان سپه)، احداث ساختمان باشگاه افسران(1314ش)، عمارت ارکان حرب قشون(1313ش) و اداره ی ثبت(1314ش) در محدوده ی شمالی، و تأسیس کتابخانه ی ملی(1313ش) و موزه ی ایران باستان (1316ش) در محدوده ی غربی ، تبدیل به مهم ترین حوزه ی اداری پایتخت ایران در دوران پهلوی اول شد.(4)
بیشتر ساختمان های اداری که در کانون ارگ ساخته شد، در جانب غربی آن و در زمین های واقع میان خیابان های داور و خیام قرار داشت. یکی از شگفت آورترین کارها که در اواخر دوره ی مورد بحث در غرب ناحیه ی ارگ صورت گرفت، تخریب بخش وسیعی از ناحیه ی شمالی محله ی سنگلج به مساحت حدود 250 هزار متر مربع برای ایجاد مرکز بورس بود. این مرکز هرگز ایجاد نگردید و این اراضی سرانجام در 1329 ش به همت گروهی از بانوان روشن نگر تبدیل به پارک شهر گردید.(5)
ایستگاه راه آهن و میدان راه آهن در مقابل آن در 1315 ش افتتاح شد.(6) و در اطراف آن تأسیساتی چون انبارهای نفت، بیمارستان، راه آهن، کارگاه های تعمیر واگن ها و لکو موتیوها، و ادارات وابسته به راه آهن ایجاد شد. در جنوب تهران و در کنار تأسیسات راه آهن کانون صنعتی دیگری شکل گرفت که مهم ترین تأسیاست آن سیلوی تهران( شروع ساختمان: 1315 ش آغاز بهره برداری: 1318ش) کارخانه-ی بلورسازی گشایش در 1318 ش، کشتارگاه و کارخانه ی چلوا بافی بود. در کنار جاده ی دوشان تپه ( خیابان ژاله) کانون صنعتی شرق تهران شکل گرفت. در این ناحیه کارخانه های رسومات، آسفالت سازی، مسلسل سازی، هواپیما سازی شهباز، بتن ریزی و مهم تر از همه کارخانه ی برق دولتی( شروع ساختمان 1314 ش، پایان ساختمان: اواخر 1315 ش) آغاز بهره برداری : اوایل 1317 ش) ساخته شد. در شمال شرقی، در محور جاده ی مازندران، کارخانه ی گودرون و جوهر نمک، هسته ی اولیه ی کارگاه ها و صنایع کوچکی شد که امروزه در محور این جاده شکل گرفته اند.(7)
در کنار جاده ی قزوین ، با فاصله ی اندکی از میدان قزوین، در اراضی اکبر آباد، کارخانه ی دخانیات آغاز ساختمان 1315 ش، آغاز بهره برداری 1316 ش و کارخانه کبریت سازی، چوب بری و انبارهای دخانیات ایجاد گردید. در ناحیه ی شمال غربی شهر، بیمارستان بزرگ پانصد تختخوابی( امام خمینی امروزی) و هنگ سوار پهلوی( پادگان جمشید آباد) و باغ جمشیدیه که آن نیز در اختیار نظامیان بود و میدان اسب دوانی جلالیه، کانون شهری دیگری را تشکیل می داد. در شهرری و جاده ی منتهی به آن با ایجاد تأسیسات جدید گوناگون این ناحیه فعال تر شد. مهم ترین تأسیساتی که در این حوزه ساخته شد، این هاست: کارخانه ی سیمان شروع 1311 ش، آغاز بهره برداری دی 1312 ش، توسعه ی ظرفیت کارخانه: 1316 ش.(8) کارخانه گلیسیرین سازی شروع ساختمان مرداد 1316 ش آغاز بهره برداری خرداد 1319 ش)
در این دوره اقدامات وسیعی در زمینه ی گسترش خدمات شهری نیز صورت گرفت. محل کارخانه-ی برق در زمینی در ابتدای ژاله، در جانب شرقی خیابان شهباز(17 شهریور کنونی) تعیین گردید و با خاتمه ی عملیات ساختمانی آن در 1315 ش توسط شرکت اشکودا، کار نصب ماشین آلات آغاز شد. هم زمان با پیشرفت کار ساختمان و نصب کارخانه ی برق دولتی ، در جوار آن یک کارخانه بتن ریزی برای تولید تیرهای برق از جنس بتن مسلح نیز دایر گردید گه نصب آن ها از حدود سال 1316 ش در خیابان های تهران شروع شد.(9) برای برق رسانی به این تیرها اولین بار بود که از کابل های زیرزمینی استفاده شد.(10)کارهای نصب و راه اندازی کارخانه ی برق در سال 1316 ش خاتمه یافت و در فروردین 1317 ش اداره ی برق آگهی کرد که خانه ها و مغازه هایی که برای آن ها انشعاب کابل داده شده است، می توانند از اول اردیبهشت از برق دولتی استفاده نمایند.(11)
در 1316 ش شرکت تلفن در صددد بر آمد که سیستم تلفن تهران را خود کار نماید تا گرفتن شماره نیازمند واسطه نباشد. برای این کار نخست 6 هزار شماره ی تلفن از کمپانی زیمنس آلمان خریداری شد. این تلفن ها در شهریور ماه آن سال آماده ی بهره برداری شد و تلفن های شماره ی 4000 تا 6999 بر طبق کتابچه ی راهنمایی که تنظیم گردیده بود، شروع به کار نمود.(12)
دوره ی جدید حاکمیت بر ایران، بر پایه ی نیازهای اقتصاد وابسته و غربی کردن کشور که فضای طبیعی و جغرافیایی را نیز در بر می گرفت، به بهانه هایی که پاره ای از آن ها معقول و خردمندانه هم می نمود چون رعایت بهداشت عمومی، تمیز کردن و زیبا ساختن کوچه ها و گذرهای گل آلود، سهولت عبور و مرور، جلوگیری از اغتشاش اشرار و اوباش، ورود آثار و مؤسسات تمدن جدید( تلفن، تلگراف و راه آهن)، تنظیم آب تهران و رساندن آذوقه و جز این ها سیاست اوسمانیزاسیون تهران به همان شیوه ای که در عصر ناپلئون سوم در پاریس برپایه ی نیازهای جدید تولیدی و اقتصادی و مقابله با مردم، اتخاذ گردیده بود، در پایتخت ایران نیز با بر داشتن قید دارالخلافه به کار گرفته شد.
خیابان های عریض شمالی – جنوبی و شرقی- غربی با در نظر گرفتن شیب زمین و مسیر آب به سبک قرن نوزدهم اروپا احداث گردید. عرض بسیاری از خیابان های سابق بیشتر شد. در آغاز، خیابان جلیل آباد به نام خیام و خیابان جبه خانه به نام بوذجمهری ( رئیس بلدیه) تغییر یافتند و در این روند خانه ها و بناهای گذشته ویران گردید. به مرور محله سنگلج به کلی از میان برداشته شد و اگر پاره ای واکنش ها و معضلات دولتی پیش نمی آمد، عودلاجان و بازار نیز به همان سرنوشت گرفتار می شدند.(13)
در سال 1309 ش با تدوین قانون جدید بلدیه، اقدامات یاد شده که منجر به دگرگونی چهره ی سنتی و فرهنگی تهران شده بود و گاه سیاست محو آثار دوره قاجاریه را نشان می داد.(14) جنبه قانونی پیدا کرد و از حقوق انجمن شهر کاسته شد و شهرداری ها زیر نظر وزارت کشور( دولت) قرار گرفتند. در همین زمینه، به موجب قانون مصوب 1307 ش، اراضی دایر و بایر داخل شهر و میدان ها و حریم ها و خندق های بازمانده از دوره ی ناصری پر شده، به بلدیه تهران تعلق پیدا کرد. جمعیت نیز روز به روز فزونی می یافت و مشکلات ساکنان شهر و کار بدستان بلدیّه بیش از همه ی زمان ها گردید.(15)
با گسترش روز افزون تهران، دوازده یا سیزده دروازه ی عصر ناصری تخریب گردید و پایتخت وارد دوره ی جدید حیات تاریخی خود شد. برج و باروی دارالخلافه هشت ضلعی عصر قاجاری در سال 1311 خورشیدی برداشته شد و خندق های اطراف شهر نیز پر گردید و شهر از هر سو، به ویژه شمال و غرب رو به توسعه نهاد. ضمن آن که برپایه ی قانون توسعه ی معابر در سال 1312ش، در درون شهر نیز از سال ها پیش، خانه ها را خراب می کردند و ساکنان شهر را در زحمت قرار می دادند.(16) دروازه های تاریخی شهر که پاره ای از آن ها به لحاظ معماری از ارزشی خاص برخوردار بودند، یکی پس از دیگری ویران شد، چنان که سال ها بعد یکی از نخست وزیران رضا شاه، نسبت به این ویرانگری اظهار تأسف کرده است.(17)
خیابان های شبه کمربندی، شهر هشت ضلعی سابق را به صورت مربع محصورکرد. گستره ی جدید تهران در 46 کیلومتر مربع، تقریباً یازده برابر تهران زمان فتحعلی شاه و دوو نیم برابر تهران زمان ناصرالدین شاه شد. و جمعیت آن نیز از طریق مهاجرت به علت نابسامانی های ولایات و رکود فعالیت های تولیدی و جاذبه ی خدماتی و رفاهی پایتخت فزونی یافت و گرفتاری های جدیدی پدید آورد.(18) مردم در برابر این نوسازی ها واکنش نشان دادند و ایستادگی مردم در برابر این امر، در تاریخ ایران بی نظیربود. زیرا هر بار شهری در شرایط آباد شدن و مرمت قرار می گرفت، مردم آن حکومت را تأیید می کردند و در ساختن شهر مدد می رساندند، اما در این دوره به علت پدید آوردن شهری برون از فضای فرهنگی، در بافتی پاره پاره شده و به دور از سنت شهرنشینی ایران اسلامی، مقدمه بیگانه شدن خود را در میافتند و به همین دلیل این نوسازی ها را، ویران شدن خانه و محیط مأنوس تاریخی خود به شمار می آوردند و تا آنجا که در توان داشتند، از خود مقاومت نشان می دادند.(19)
در پایتخت قدرت نظامی بلدیه که از حمایت کامل دیکتاتوری برخوردار بود، املاک موقوفه ی تهران را با صدور بخشنامه ای از طرف وزارت معارف، در حیطه ی قدرت خود قرار داد و هر نوع تغییری را در آن مجاز دانست و مشکلات پیش گفته را نیز به مرور مرتفع ساخت و تحولات و دگرگونی های تهران، جنبه ی اجتماعی و فرهنگی و حتی اقتصادی خود را از دست داد و حاکمیت مطلق سیاسی در تمام حرکت ها و تحولات شهری تعیین کننده گردید و بسیاری از کارگزاران دولتی به صورت غیرقانونی صاحب خانه های متعدد شدند.
در سال 1316 خورشیدی، طرح دیگری جهت نوسازی تهران( بافت شطرنجی) به مرحله اجرا درآمد و ساخت فرهنگی شهر را به تمامی دگرگون کرد. با ساختن بناهای نو در فضاهای پدید آمده و ایجاد میدان های مجسمه ای به جای دروازه های دارالخلافه سابق(میدان باغشاه، میدان قزوین، میدان گمرک، میدان دروازه خراسان) یا در تقاطع راه های شهری و چهارراه ها پایتخت بی در و پیکر ایران، درکالبدی جدید رو به توسعه نهاد، آن هم به گونه ای که هیچ ارتباطی با نیازهای ساختی تولید و اقتصاد و فرهنگ جامعه نداشت. محله های قدیمی تهران پس از درهم ریزی وظایف تاریخی- مردمی نقش اجتماعی گذشته ی خود را به گونه ی واحدهای یک مجموعه ی فعال و پویا از دست دادند. هرچند که در سال 1315 ش برپایه ی تصمیم های فرهنگستان که بسیاری از واژه های اداری و کشوری را تغییر داد، واژه-ی شهرداری نیز به جای بلدیه انتخاب گردید و محله ها و بخش ها به برزن ها تبدیل شدند که در سال های پیش از جنگ جهانی دوم عدد آن ها به نوزده رسید.(20) به هر حال تهران از یک سو تمرکز حکومتی و اداری یافت و از سوی دیگر در نظام سرمایه و اقتصاد جدید و در پهنه ی وابستگی که بی تردید نفت زیر ساخت آن بود، حالت پایتختی و مرکزیت به خود گرفت.
عامل های سیاسی یاد شده در ابعاد اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی ، خود بر روی هم پدید آورنده ی بناها و ساختمان هایی جدید در بافت شهری پایتخت شد. مثل گراند هتل در خیابان لاله زار، هتل فرمانفرما در خیابان اسلامبول و...
یکی دیگر از اقدامات دوره ی پهلوی، ساختن کاخ های متعدد سلطنتی در تهران بود که فضای شهری را دگرگون کرد.(21) با بررسی بناهای پا بر جای قاجاری و ساختمان های نوبنیاد دوره ی پهلوی چون کاخ های سلطنتی و نیز پاره ای عمارات چون کاخ وزارت دادگستری و وزارت امور خارجه و بنای وزارت جنگ، ساختمان شهرداری تهران، پست، ایستگاه راه آهن، شهربانی کل کشور، موزه ی ایران باستان، کتابخانه ملی، بانک ملی ایران و بناهای دولتی دیگر، می توان سبک های چندگانه ای را در کالبد شناسی معماری پایتخت در دوره پهلوی اول تشخیص داد.(22)
نخست: سبک سنتی که نیمه ی دوم سلطنت قاجاریه توسط گروه های میانه ی جامعه در ساخت خانه ها و سکونتگاه ها استفاده شد.
دوم: سبک باستانی که اصطلاحاً ملی نیزگفته شده است و توسط کار به دستان دولتی به شیوه ی معماری ایران قبل از اسلام به کار رفت.
سوم: سبک کلاسیک اروپایی است که توسط شهرداری یا دولت در پاره ای میدان ها باقی ماند چون میدان حسن آباد
چهارم: سبک نوین اروپایی است که گاه صبغه آلمانی آن فزونی دارد، و در پاره ای بناهای دولتی و فرهنگی به کار رفته است.(23) طی بیست سال حکومت و سلطنت پهلوی اول، با درهم ریزی بافت کهن و تقلید از ظاهر شهرهای اروپایی، و نیازها و شرایط جدید حکومتی، پایتخت کشور شکل دیگری پیدا کرد و به دلیل وابستگی های سیاسی و اقتصادی و ناتوان بودن از داشتن استقلال فرهنگی و تصمیم گیری در چارچوب خواست های تاریخی و دینی و ملی، بخش عمده ای از تحولات شهری، جنبه های رو ساختی پیدا کرد. بسیاری از دیوانیان و بازاریان به سوی زمین ها و باغ های محاط بر خندق ها روی آوردند و خانه های مجلل و باغ های وسیعی برای خود بنا کردند و برخی از آنان به بیرون شهر و دهکده های قدیمی هجوم آوردند و برپایه ی قانون ثبت 1290 ش سند مالکیت گرفتند. در آغاز دوره ی سلطه ی رضاخان در سال 1302 ش، با صدور اسناد مالکیت رسمی و محکم، گروه زمینداران بزرگ به وجود آمد که در سال های بعد، در نظام سلطنت پهلوی، بی عدالتی های فراوانی را موجب گردید. در این شهر رو به گسترش با خیابان بندی ها و تعریض معابر و فزونی وسایل نقلیه، زندگی سنتی مردم، دستخوش دگرگونی های بی سابقه گردید.(24)
تهران در پایان سلطنت رضا شاه و پیش از وقوع جنگ و کشیده شدن آن به ایران سال 1318-1317 محدود بود به
از شمال به خیابان شاهرضا(انقلاب)
از مشرق به کارخانه ی جدید برق یا خیابان شهباز(17 شهریور)
از جنوب به ایستگاه راه آهن یا خیابان شوش
از مغرب به باغشاه یا خیابان سی متری( کارگر)(25)

تهران در دوره محمد رضا شاه

با آغاز جنگ جهانی دوم و نقض بیطرفی ایران و حمله متفقین نه تنها شیرازه ی امورکشور به کلی از هم گسیخته شد، بلکه تهران به گونه ی مرکز حکومتی که در زمان جنگ اهمیت بیشتری هم یافته بود، از هر نوع سازندگی بازماند و توسعه ی نسبی آن که بیش وکم در مسیر منطقی شدن و خرد گرایی قرار گرفته بود متوقف شد. جنگ در همه جای کشور ناامنی و اضطراب و سختی معیشت پدید آورد و گروه ها گروه، مردم که در استان ها و شهرستان ها، امنیت و آرامش خود را ازدست داده بودند و از لحاظ اقتصادی در مضیقه قرار داشتند، به سوی پایتخت مهاجرت کردند. همین امر موجب شد که تهران بدون هیچ نقشه ای گسترش یابد و بیابان های اطراف شهر به زاغه ها و آلونک ها یا خانه های کوچک برای مردم تهیدست تبدیل شود و بهای زمین بالا برود و مقدمات زمین خواری آغاز گردد و در درون شهر نیز بهای خانه ها و اجاره ها و سر قفلی ها فزونی یابد.(26)
پایتخت ایران که در مسیر توسعه ی بدون طرح و پلان گام برداشته و بی قاعده گسترش یافته بود؛ در این دوره با پیشدستی زمینداران و بورس بازی زمین خواران و بی کفایتی و عدم تعهد مدنی مدیران امور شهری، سرعت بیشتری یافت و بسیاری از باغ های زیبا و سرسبز پیرامون تهران به بناهای بد منظر و بی بنیاد تبدیل شدند . روش نادرست دیگری که به خلافکاران زمین خوار، فرصت قانونی تصرف زمین را داده بود، مستمسک قرار دادن ماده های 35 و 141 و 142 قانون مدنی بود که «تصرف به عنوان مالکیت را دلیل مالکیت» می دانست. بنابراین « دلالان، متنفذین، کار چاق کن ها به کمک مأمورین ثبت و کارمندان دیگر بنای تجاوز به اراضی موات اطراف نمودند و با ایجاد دیوارها، چینه ها، پی کنی، شیارزنی، غرس چند شاخه خشک به نام درختکاری ، اراضی اطراف شهرها را غصب نمودند. افتضاح این کار به جایی کشید که متجاوزین به اراضی، از ترس ژاندارم و دولت و همسایگان و اشخاصی که مدعی مالکیت چنین زمین هایی بودند، شبانه با چراغ زنبوری عمل می کردند، به نحوی که در یک شب، چندین صد متر چینه می گذاشتند. همین گونه عملیات و همین زمین های مرده، بسیاری از افراد مرده و بیکاره و طفیلی را در این کشور زنده کرد تا جایی که ییلاق آن ها دریاچه لمان(ژنو) و قشلاق آن ها نیس فرانسه شد. کلیه این عملیات به نام تصرف به عنوان مالکیت و احیاء اراضی انجام می شد.(27)
از آغاز این دوره تا کودتا علیه دولت دکتر مصدق یعنی در مدت 12 سال، 14 بار شهردار تهران تغییر کرد.(28) و هیچ کدام از آنان فرصت کافی برای جلوگیری از تخلفات و تداوم اصلاحات سودمند را نیافت و شهرداری نیز توانمندی و قوانین و مقرارت متناسب برای اداره شهر و تحولات آن در دسترس نداشت.(29)
باید خاطر نشان شد جنگ جهانی دوم آسیب های کالبدی و اجتماعی سنگینی بر تهران وارد ساخت. شهر در این مدت چندین بار بمباران شد. مهاجران بسیار از کشورهای اروپای شرقی ، از جمله لهستان به تهران آمدند و مقیم شدند. کمبود آذوقه شهر را در عرصه ی غارت و چپاولی کرده بود که در پایان سال 1321 ش با شیوع تیفوس بار دیگر منجر به رکود کامل شد. پارک اتابک تهران از آذر 1322 محل کنفرانس تهران و مقدمات پایان جنگ جهانی دوم و آغاز نهضت ملی شدن صنعت نفت بود. (30) بعد از ملی شدن صنعت نفت تهران به تدریج دارای تأسیسات، مکان ها و امکانات شهری شامل تأسیسات و تجهیزات رفاهی ، خدماتی، اداری، درمانی، صنعتی، آموزشی، فرهنگی و نظامی شد. برخی از اقدامات چون سنگفرش خیابان ها، بدنه سازی ها، تأمین روشنایی فضاهای شهری و افزایش اماکن و فضاهای عمومی، زندگی شهری را حتی در شب پر رونق ساخته بود. شهر همچنین دارای نواحی مختلف اسکان با طبقات متمایز اجتماعی شده بود. به سبب برخی منطقه بندی های فعالیتی نظیر ایجاد محوطه های اداری یا تجارتی در محدوده ی مرکزی شهر، برخی از مناطق بار خاصی پیدا کرده بود، به نوعی که در دوران آرامش پس از وقایع جنگ جهانی دوم، توسعه ی ساختمانی و کالبدی شهر تهران پس از چندی محور های شهرضا، سپه، شاه آباد، پهلوی، فیشر آباد و امیر آباد را به محل تمرکز ساختمان های جدید اداری و تجارتی تبدیل کردند. به تدریج بانک ها، شرکت های جدید، بیمه ها، هتل ها، فروشگاه های بزرگ، پاساژ آمیخته با مغازه هایی در همکف، کاربری های مختلط و همکار را پدید آوردند.(31)
در پایان دوره ی اول سلطنت محمد رضا شاه و مقارن شکل گیری نهضت ملی ایران 1328-1327 توسعه ی آن به حد زیر در آمد:
از شمال به امیر آباد، جلالیه، عباس آباد و حشمتیه
از مشرق به فرح آباد، دوشان تپه و دولاب
از جنوب به شهر فیروز آباد، کشتارگاه، کوره ها و گودال های جنوبی شهر
از مغرب به طرشت، جی و بریانک و امامزاده حسن.(32) این فضای گسترده با آن چه در تاریخ شهرنشینی ایران دیده شده، بسیار متفاوت است. در تهران سنتی، ارک و بازار و مسجد شاه، به عنوان پایگاه های حکومت و اقتصاد و دیانت در رابطه ی تنگاتنگ و مستقیم قرار داشتند. اما با اصلاحات رضا شاهی ، پراکندگی اجتماعی پدید آمد و تهران بزرگ شد، ادارات و سازمان های متفاوت اداری به خارج از ارک انتقال یافتند. خانه های بزرگ متعلق به اعیان و اشراف نیز در بیرون از ارک و حتی محوطه ی تهران قدیم، بنا گردید که این امر نیز به بزرگ تر شدن تهران یاری رساند. در گذشته خانه های بزرگی در اطراف بازار تهران وجود داشت که متعلق به اشراف و بزرگانان بزرگ و متوسط بود، اما از دوره ی سلطنت رضا شاه، نخست اشراف از منطقه های سنتی خود دوری گزیدند و سپس بازرگانان درجه اول و به مرور بازاریان متوسط ، محله ی بازار و منطقه های سنتی را ترک کردند و در بخش های جدید پدید آمده در تهران سکونت گزیدند که این امر از یک سو بازار را به معنای پایگاه اقتصادی ( خرید و فروش ) گسترش داد و خانه های محله ی بازار را از حالت سکونتی به تجارتی مبدل ساخت و از سوی دیگر، گروه های جدید تر اجتماعی که منزلت اقتصادی بالایی نداشتند، ساکن خانه های محله ی بازار شدند.(33)
در بیابان های سابق دارالخلافه، خیابان ها و کوچه ها احداث گردید. خانه های جدید بنیاد یافت و جمعیت شهر نیز روز به روز، عدد بیشتری یافت و سیمای شهر به معنای منزلت های اجتماعی تغییر کرد، و این گونه ساکنان شمال شهری و جنوب شهری پدید آمدند. یکی از محققان اجتماعی ایران در چگونگی این امر نوشته است:« هسته سکونت در شهر تهران از هسته مرکزی ( ادارای – بازرگانی) شهر جدا می شود و سمتی اختصاصی برای توسعه دارد و در همین هسته سکونت هم وجه تمایزی است. منظر شهر در شمال خیابان سپه به کلی با جنوب آن متمایز است و هسته مرکزی شهر هم به طرف جاده شمیران کشیده می شود و به طور کلی توجه ما به این نکته جلب می شود که شهر تحرکی دارد و این تحول ترکیب اجتماعی و تطور و تحرک اجتماعی است که تحرک شهر را به وجود می آورد و اجتماع متحرک شهر، محل و منظر سکونت خود را تغییر می دهد و محل صنعت یا بازرگانی خود را انتخاب می نماید.»(34)به هر حال زندگی شمال شهری نسبتاً مرفه و در فضای غیرآلوده، وسیع و ممتاز تداوم یافت و زندگی جنوب شهری از گذشته هم بدتر و شاق تر شد و تراکم جمعیت نیز در منطقه جنوب بیشتر از شمال گردید. خیابان بندی های جدید در شمال شهر پدید آمد بخش هایی از شمال شهر به مرکز های اقتصادی و تجارتی مبدل شدند که به مرور نوعی رویارویی با بازار تهران و اقتصاد سنتی بود. خانه های چند طبقه ای و بلند بدون در نظر گرفتن ظرفیت خیابان ها و مسائل حمل و نقل و پارگینگ و آب احداث شد و چهره منطقه را با زندگی مردم جنوب شهر به کلی متفاوت ساخت.(35)
رشد شهری همراه با عوارض خاص آن از این سال ها به صورت روندی تثبیت شده و عارضه ای دائمی در تهران ظاهر شد. شروع لوله کشی آب در 1326 ش در محلی که اکنون پارک شهر واقع شده است، زمین های بایر اطراف شهر را ناگهان تبدیل به ثروتی بالقوه کرد و بانک ها، دولت و زمین خواران برای تقسیم و فروش آن به رقابت برخاستند. آغاز لوله کشی آب تهران ضمن آن که به احیای فضای سبز کوچه ها کمک کرد، امکان توسعه ی منفصل تهران را در دورتر از محدوده ی شهر فراهم آورد. مساحت تهران در سال 1328 ش یعنی سه سال پس از آغاز عملیات لوله کشی آب ، با 58 درصد رشد گزارش شده است. بر اساس گزارش عملیات شهرداری در 1324 ش در سال های 1319 تا 1324 ش، 15 هزار ساختمان نو در تهران ساخته شد. بیشتر توسعه های شهری صورت گرفته در شهر تهران تا 1350 ش از تبعات این اقدام است.(36)
تهران در دوره دولت دکتر مصدق
دولت های پس از جنگ، نتوانستند در برنامه ریزی شهرها، تصمیم گیری منطقی و سازنده داشته باشند و بر پایه ی پژوهش معاون بانک ساختمانی ( سال های 42-41) « توجه مأمور عمرانی معموله از طرف مردم و دولت باعث شد که کارهای ساختمانی رواج و رونق به سزایی یابد و در امر درآمد برای افراد مخصوصی که به این کار پرداخته بودند نقش مهمی را بازی کند. رواج کارهای ساختمانی، به سرعت باعث بالا رفتن بهای زمین های بایر و موات تهران شده و در ترکیب مشاغل شهری، طبقه جدید به وجود آمد، که به شغل معاملات زمین و بورس بازی آن پرداخت و در این کار به اندازه ای به راه افراط رفتند که دست از کارهای معمولی خود کشیدند و به این نحو قسمت عظیمی از فعالیت اقتصادی تهران، در این رشته جدید متمرکز شد. اما عده ی زیادی از متنفذین و متجاوزین به حقوق عمومی، با استفاده از نفوذ خود در دستگاههای دولتی که قبلاً توانسته بودند زمین های بلاصاحب و موات تهران را تصاحب و به نام خود به ثبت برسانند و عده ی دیگری که تقاضای ثبت آن ها در جریان بود از موقعیت استفاده کرده، با تفکیک اراضی و تبدیل آن ها به قطعات کوچک، حتی با قولنامه، در مقام فروش آن ها بر آمدند و پول های گزافی از این راه به دست آوردند. متأسفانه وجود پاره ای از مواد در مقرارت و قوانین ثبت که اجازه تملک اراضی و تقاضای ثبت را موکول بحیازت و اعمار آن ها ساخته بود، فرصت مناسبی برای زمین خواران به دست داد که زمین های تهران را ببلعند.»(37) سوء استفاده های گزاف و شرم آور زمین بازان و مفتخواران، سرانجام دولت ها را بر آن داشت تا واکنش هایی از خود نشان دهند. راه حل های اداری و گفت گوهای وزارت دارایی و ثبت املاک و کمیسیون های منتخب نیز تا دوره ی زمامداری دکتر مصدق کارایی لازم را به دست نیاورد تا این که:« عاقبت در سال 1331 دولت موقت مصدق ، با استفاده از اختیارات قانونی خود لایحه ی ثبت اراضی موات تهران(38) را تصویب کرد و مقرر گردید که اراضی اطراف تهران صرفاً متعلق به دولت بوده است و تقاضای ثبت آن ها از احدی پذیرفته نمی شود و رسیدگی به دعاوی را به عهده دادگاه ها و مراجع صلاحیتدار محول کرد که پس از ثبوت ادعا، فقط به استرداد وجوه دریافتی از خریداران ذیحق شناخته شوند.»(39)
در سال های 1335-1320 ش در ادامه سیاست شهری دوره ی پیش، شهر تهران دارای تأسیسات فرهنگی چون تالار فرهنگ، سینماها و تئاترهای فعال و کافه هایی به سبک فرنگی و رستوران ها و هتل های کوچک در خیابان های لاله زار، شاه آباد، شاهرضا و پهلوی شد؛ از جمله دو محوطه ی تفریحی بزرگ یکی در کنار مهمان خانه ی شهرداری با انواع بازی ها و سرگرمی ها و چرخ و فلک و سینمای رو باز به نام کافه شهرداری و همچنین محوطه ی تفریحی دیگری به نام بوت کلاب با استخر بزرگ دریاچه مانندی که محل قایق رانی وحرکت زیر دریایی ها تفننی بود، با انواع غرفه های سرگرمی و یک محوطه برای حرکت و مسابقه ی اتومبیل های برقی واقع در خیابان پهلوی از جاذب ترین نقاط شهر برای گذران اوقات فراغت به شمار می آمدند. رشد کالبدی تهران در دهه ی اول دوران پهلوی دوم در قالب همان ساختار دوره ی قبل صورت گرفت. رشد پیوسته ی شهری در قسمت شمال و غرب بافت موجود، و رشد ناپیوسته ی شهری در شمیرانات و تا حدودی شهرری بیش از دیگر نقاط شهر صورت گرفت. ورود مستقیم ایران به جنگ جهانی دوم در 1320 ش و رکود و قحط ناشی از آن، روند رشد جمعیت تهران را تسریع نمود و زمین بیشتری برای برآورده ساختن نیاز مسکن به کار گرفته شد. اسکان آذربایجانیهای مهاجر، محلات ترک نشینی را در اطراف راه آهن و امیریه به وجود آورد. اولین رشد ناپیوسته و برنامه ریزی شده در زمان قوام السلطنه در سال 1325 ش توسط بانک رهنی در اراضی تقسیم شده ی سلیمانیه، در جاده دوشان تپه به وجود آمد و هم زمان با آن گروهی از مهاجران با اشغال اراضی شمال چهارصد دستگاه، دست به ساختن اولین مفت آباد یا زور آباد در حومه ی تهران زدند. در پی آن محلات بسیاری با تفکیک و واگذاری اراضی بزرگ با قسط های درازمدت بانکی شکل گرفت. از جمله آن ها ست: ، یوسف آباد، نازی آباد با طرحی از آلمانی ها شامل 2800 قطعه شهری در جنوب تهران و نارمک با 8000 قطعه شهری طراحی شده در شمال شرقی تهران 1333ش. (40)
توسعه یافتن این مناطق به شرح زیر است:
الف: یوسف آباد
این منطقه که از املاک خالصه دولت بود در سال 1322 ش تقسیم گردید اما به علت کارشکنی های زمین خواران و تپه و ماهور داشتن منطقه و کمبود آب تحول چشمگیری نیافت. در سال 1331 ش که بانک ساختمانی تأسیس شد، دولت همه ی کارهای کوی یوسف آباد را به این بانک سپرد و این بانک با آن که به علت نبودن نقشه شهرسازی دچار مشکلات گردید اما «با استفاده از اختیارات قانونی خود و اعتبارات سازمان برنامه، ضمن تأسیس شهرداری، نسبت به تسطیح تپه ها و جدول سازی آن ها و تأمین برق با احداث شبکه مورد نیاز و آسفالت خیابان ها و نهال کاری و مرمت پنج رشته از قنات های قدیمی و تکثیر آب آن ها از سه سنگ به دوازده سنگ اقدام کرد.»(41)
ب: نارمک:
این منطقه که از زمین های بلاصاحب بود، در اختیار بانک ساختمانی قرار گرفت و از همان آغاز با نقشه ای نسبتاً دقیق، ساختمان سازی شد و فضاهای باز ( میدان، بوستان، خیابان ها و کوچه های سهل العبور ) پدید آمد و برق و آب لازم فراهم گردید و زمین های آن در 8 هزار قطعه از 200 تا 500 متر تقسیم گردید و « ضمن دریافت متری 10 ریال پیش قسط و 30 ریال اقساط از راه پرسشنامه و قرعه کشی به درخواست کنندگان واگذار شد.»(42)
ج- نازی آباد
این منطقه نیز در اختیار بانک ساختمانی قرار گرفت و به 2800 قطعه زمین از 200 تا 600 متر تقسیم و متری 30 ریال( متری 10 ریال پیش قسط و بقیه در اقساط 2 یا 3 سال) به متقاضیان واگذار شد. برق لازم فراهم گردید و دو حلقه چاه توسط بانک ساختمانی حفر شد و آب به حد کافی در اختیار ساکنان قرار گرفت. در بنای خانه ها، بانک به خریداران زمین کمک می کرد و خود نیز ساختمان هایی را بنا کرد و با بهای کم به درخواست کنندگان می فروخت. نازی آباد در 1340 ش توسعه یافت.(43)
تملک کلیه ی اراضی موات شهر به مساحت تقریبی 15 میلیون متر مربع به موجب قانون ثبت اراضی موات شهر تهران مصوب 1331 ش، سرمایه ای کلان برای دولت فراهم آورد. با این سرمایه دولت و شرکت های ساختمانی با بهره مندی از تسهیلات بانک های ساختمانی و تقسیم و واگذاری مناطقی نظیر اراضی دره ی قشلاق، گیشا، تهران پارس، شهر آرا، یوسف آباد، دولت آباد، خزانه ی نهم، مشیریه، امیرآباد، دریان نو، زیبا شهر، شهرک غرب، تهران ویلا، افسریه، نارمک، تهران نو، فرح آباد، نیروی هوایی، مجیدیه و وحیدیه، عباس آباد، سلطنت آباد، دروس و ضرابخانه، ولنجک و قسمت های مهمی از شمیرانات، دست به سود آورترین فعالیت اقتصادی در سال های 1332 تا 1357 ش زدند.(44)
دولت های پس از جنگ با آن که گاه به نابسامانی اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی شهر آگاهی داشتند؛ امام ناتوانی آنان، نبود قوانین کارساز و شکل نگرفتن شهرداری های مردمی، مانع هر گونه تصمیم گیری در از میان برداشتن معضلات می گردید.
پیدایش نهضت ملی ایران و رشد سیاسی آن و به حکومت رسیدن دکتر مصدق و توجه خاص دولت ملی در رفع مشکلات مردم، به ویژه ساکنان پایتخت، موجب تصویب لایحه ی قانونی ثبت اراضی موات و واگذاری سالم و غیر سود جویانه ی آن به مردم و ایجاد تسهیلات گوناگون متناسب با زمان توسط بانک ساختمانی گردید و این گونه، دست زمین بازان و دلالان مفتخوار کوتاه شد و اندک اندک ساکنان شهر، دارای خانه و کاشانه ی در خور می گردیدند و استمرار آن می توانست معماری ملی ایران و شهر نشینی تاریخی گذشته را با شرایط زمان در پیوند قرار داده و بخش عمده ای از مشکلات پیش آمده ی جدید را نیز مرتفع سازد.

تحول و نوسازی مردم گرایانه ی دوره ی کوتاه مدت زمامداری دکتر مصدق با کودتای 28 مرداد 1332 ش ناتمام ماند و دوره ی دیگری در شهر نشینی منطقه ی تهران پدید آمد که نه تنها در تاریخ شهر سازی های ایرانیان و مسلمانان همانندی نداشته، بلکه توسط شهرشناسان جهان، گاه در زمره ی چند شهر گسترش یافته ی ناهماهنگ نمونه، از آن نام برده شده است.
تهران از کودتا تا سال 42
پس از کودتای 28 مرداد، در اجرای برنامه های دولت توسعه ی مجدد تهران بدون برنامه و حد و رسم علمی و فنی، آغاز گردید و زمین بازان و مال اندوزان (زمین خوار) که بخشی از آنان از اعضای خاندان سلطنت، بودند سلطه مجدد یافتند. در نتیجه پایتخت رو به گسترش نامعقول نهاد:
تهران پس از کودتا در آغاز به صورت زیر گسترش یافت:
از شمال به امیر آباد، عباس آباد، حشمتیه و ایجاد محله ی یوسف آباد
از مشرق به دوشان تپه و دولاب و ایجاد محله های چهارصد دستگاه، تهران نو و نارمک.
از جنوب به نهر فیروزآباد، کشتارگاه، کوره پزخانه ها، گودال های جنوبی و ایجاد محله های جوادیه و نازی آباد
از غرب به طرشت، جی، بریانک و امامزاده حسن و ایجاد محله های کوچک
اما اندک اندک با باز شدن دوباره ی دست سفته بازان و وابستگان حکومت و دربار وضع، نابسنجیده تر از سابق و در بی برنامه گی کامل و ظلم به مردم قرار گرفت. توسعه ی نابهنجار پیش آمده، به دور از ظرافت و زیبایی و نبودن فضاهای باز و سبز و آباد، راه های لازم و ضروری برای عبور و مرور جمعیت رو به افزایش تهران، زیست طبیعی و اجتماعی ساکنان پایتخت را در تنگنایی غیر منتظره قرار داد. در دوره ی حکومت ملی، وضعی پیش آمده بود که با چاره جویی های علمی و اجتماعی امکان فراوان وجود داشت که بتوان نه تنها شهر را از نابسامانی های گذشته نجات داد، بلکه با برنامه ریزی های همه جانبه، راهکار های آینده را نیز هموار ساخت، اما شرایط حاکم بر ایران پس از کودتا و سلطه ی اقتصادی نفت و بی کفایتی حکومت ها و معیارهای وابستگی، بیش از همه ی زمان ها تهران را در سراشیب بی هویتی و بی قوارگی فرهنگی قرار داد و به دلیل نبودن نقشه های درست جهت گسترش، هرجا که به نظر زمین داران و بورس بازان، مناسب تشخیص داده شد، ساختمان سازی انجام گرفت در شمال شهر بدون در نظر گرفتن مسائل مربوط به حمل و نقل و پارکینگ، بناهای چند طبقه و بلند برای گروه های نسبتاً مرفه( نظام آپارتمان نشینی) احداث گردید و در جنوب شهر رفاه گروه های تهیدست نه تنها سامان نپذیرفت بلکه زندگی آنان آشفته تر، شلوغ تر و مشکل تر شد.(45) با افتتاح فرودگاه بین اللملی مهر آباد در 1337 ش تنها در مدت دو سال ، توسعه ی سرمایه گذاری خارجی نیز در تهران به اندازه ای بود که شمار بانک های خارجی تأسیس شده به رقم 14 رسید. حمایت دولت از سرمایه گذاری بخش خصوصی و تورم سرمایه در پایتخت و روی آوردن سرمایه به شهرهای بزرگ که بخش مهمی از آن به تبع تقسیم اراضی کشاورزی میان کشاورزان و ملی شدن جنگل ها و مراتع در سال 1342 ش و گرایش سرمایه ی ملاکان سابق به ساخت و سازهای شهری رخ داد، به سرعت شکل پایتخت را تغییر داد. البته راه اندازی سد کرج و انتقال آب آن به تهران در 1340 ش رشد و تغییر شکل شهری را تسریع کرد.(46)
نهادهای جدید علمی و دانشگاههای متعدد چون دانشگاه ملی(1339ش) پلی تکنیک، دانشگاه صنعتی آریا مهر(1344ش) تأسیس شد. ساختمان های جدیدی که برای وزارت خانه ها ، واردات، شرکت های بیمه و شرکت های بزرگ خارجی و داخلی ساخته شد، تحولی چشمگیر در صنعت ساختمان سازی در محور مرکزی شهر پدید آورد. ایجاد و توسعه ی تأسیسات نظامی در محل های مخصوص چون دوشان تپه، سلطنت آباد، عشرت آباد، ایرانشهر، باغشاه و قلعه مرغی ، حتی احداث آپارتمان های سازمانی که به سبب مقیاس وسیع آن ، تأثیر بسیاری بر سیما، هویت و منظر شهر تهران باقی گذارد، قابل توجه است. همچنین احداث پارک هایی مثل پارک شهر(1329ش) پارک جنگلی ساعی( 1343ش) پارک لاله( 1344ش) ساخت. بسیاری مساجد، کلیساها، سفارتخانه ها، موزه ها و فرهنگ سراها و اولین تلویزیون بخش خصوصی( 1337 ش) و احداث برجهای متعدد مسکونی نقش مهمی در تقویت محور مرکزی و سازمان فضایی شهر تهران ایفا کرد. رشد پراکنده و پرشتاب شهر و اولویت یافتن امر عبور و مرور و پایه قرار گرفتن خیابان کشی به عنوان اساس اسکان شهری که در آن دوره رخ داد، تأثیری بسیار در ایجاد بلوک های شهری با الگوی شطرنجی و چگونگی شکل و سیمای شهر گذارد. در این دوره رشد شهری که بر اساس این تکه های شطرنجی و پراکنده صورت گرفت، نه تنها استخوان بندی طرح فرمال رضا شاهی را دنبال نکرد، بلکه هیچ طرح دیگری را نیز جانشین آن نساخت.(47)
یکی از شهر شناسان ایران، ده سال پس از کودتا را چنین بیان کرده است:
« تهران امروز از لحاظ کراهت و عدم هم آهنگی بناها و عدم تطبیق و معماری آن با موقعیت اقلیمی و نداشتن فضاهای سبز و روح پرور، بدون شک در شمار یکی از زشت ترین شهرهای جهان قرار دارد. در بی نظمی و عدم تناسب و تعادل اعضای متشکله شاید نظیرش را در کمتر نقطه ای بتوان یافت. البته سایر شهر های بزرگ و مشهور دنیا با تمام ظواهر زیبا و دلپذیر خود، از نظر شهر سازی چندان وضع مطلوبی ندارد. لکن شهرهای مزبور را به هیچ وجه نمی توان با تهران در مقام مقایسه قرار داد زیرا تفاوت ره از فرق است تا فرقدان.»(48) در سال های بعد از کودتا، گاه از پاره ای قوانین و مقرارت شهرداری های جهان اقتباس هایی صورت می گرفت.لکن این امر بیشتر در توجیه اعمال و تمایلات مجریان قرار گرفته و با کمبود کارشناسان صالح، قدرتمندان جامعه، شرایط پدید آمدن مدیریت سالم را از شهرداری سلب کرده بودند. احسان نراقی در سال 42 نوشته است:
« اگر بخواهیم صریح تر بیان کنیم ناگزیر باید گفت که شهرداری تهران، راهبری و هدایت اداره شهر را از دست داده است. شهر تهران از نظر توسعه ظاهری و ساختمانی، به هر سمت جانبی که منافع سود جویان بورس سیاه معاملات زمین اقتضا داشته، بدون رعایت هیچ اصل و حدودی از مقرارت شهرسازی، سوق داده شده است. به هیچ وجه رعایت اصول شهر سازی و مخصوصاً منطقه بندی شده و علاقه مندی به زیبایی شهر وجود نداشته، بیشتر خیابان ها و کوی ها به ویژه در شمیرانات و دیگر کوی ها و بخش های جدیدالاحداث، بدون توجه به نقشه آینده شهر و بدون رعایت اصول فنی فوق ساخته شده و بخش ها که امکان داشت با زیبا ترین مناظر دنیا برابری کند، امروز به صورت مناظر پست و بی اهمیت، با کوره راه های کج و معوج و باریک و ساختمان های غیر متناسب در آمده است و میلیون ها پول نیز نمی تواند این نقص را جبران کند و خلاصه این که شهرداری تهران به جای آن که مانند کلیه شهرهای بزرگ دنیا، دارای یک نقشه ثابت و مشخصی برای شهر سازی باشد، تا مردم بتوانند پیش از احداث بنا، نقشه های ساختمانی خود را بدون دردسر و دوندگی، با نقشه های اساسی شهر هماهنگ سازند، به عکس همیشه مردم سرگردان بوده اند و شهرداری در مقابل عمل انجام شده قرار گرفته است.»(49) در 1344 ش زمانی که مسئولان شهر تهران لین و دیویس را به عنوان مشاور برای طراحی اراضی عباس آباد و ویکتو گروئن را برای طرح جامع شهری استخدام کردند، شهر تهران به مساحتی بالغ بر 200 کم 2 رسیده بود. طرح جامع تهران دو محدوده ی 5 ساله را با مساحت 180 کم 2، برای رشد شهر مشخص کرد؛ اما شتاب توسعه و اسکان شهری ، به اندازه ای بود که تا 1351 ش محدوده ی 25 ساله ی تهران نیز پر شد. بر اساس این طرح تهران دارای 22 منطقه شهری بود. تغییر سیمای شهر تهران در این دوره ثمره ی رشد سریع بافت شهری در اراضی بایر، آبادیهای حومه ی تهران و اراضی کشاورزی، همچنین احداث ساختمان های اداری و فرهنگی و مجتمع های سازمانی در مقیاس وسیع و نیز معابر شهری و بزرگراههایی بود که در طرح جامع تهران پیش بینی شده بود.
جمعیت شهر تهران از 58 /1 میلیون نفر در سال 1335 ش به 98 /2میلیون نفر در سال 1345 ش رسید. رشد تهران طی سال های 1340 تا 1350 ش شمالی و جنوبی و همراه با قطب بندی حوزه ی اسکان در کوهپایه های شمال شهر و پایانه های شهری در حوزه ی جنوبی شهر بود. این رشد که هم زمان با گسترش صنایع بزرگ .و کوچک در حومه ی تهران و رشد بی رویه ی بدنه ی سیستم دولتی ، جمعیت مهاجر در جست و جوی کار را به تهران گسیل داشت.(50)
توسعه مسکن و رفاه عمومی در تهران
در دوره پهلوی دوم مشکلات تحول شهرنشینی تهران، در امر آبرسانی( آشامیدن و شست و شو و بهره وری در باغداری و کشاورزی) روشنایی، رفت و آمد و مسائل مربوط به حمل و نقل( شهری، برون شهری، ملی و جهانی) در مسیر اصلاح قرار گرفت که البته همواره مشکل آفرین بود و به علت ناتوانی های علمی و فنی و اقتصادی، با آن که مشاغل و حرفه ها ی جدید پدید آمد، اما رفاه مطلوب حاصل نشد. پس از پایان یافتن حیات تاریخی و سنتی تهران و گسترش تهران از چهار سو و آشنایی جامعه با مظاهر و مؤسسات تمدنی جدید، تهران در برابر دریافت ها و خواست های جدید قرار گرفت که امکانات گذشته پاسخگوی آن نبود. نخستین مشکل شهر تهران تهیه آب برای کشاورزی و باغداری از یک سو و فراهم آوردن آب تمیز و سالم برای نوشیدن و طبخ خوراک و شست شوهای لازم و ضروری از سوی دیگر بود. در سال 1326 ش مقدمات لوله کشی آب تهران آغاز شد و در سال 1328 ش مجوز قانونی یافت و از بهمن 1329 کار آغاز گردید در دوره زمامداری دکتر مصدق پیشرفت هایی در این امر حیاتی به وجود آمد و در سال1334 ش مرحله ی نخست بهره برداری از آن آغاز شد و در سال 1338 مرحله ی دوم آن خاتمه یافت.آب لوله کشی تهران از دو رودخانه کرج و جاجرود و آب های چندین قنات و چاه های عمیق تأمین می شد تا این که از سال 1340 ش به بعد، لوله کشی تهران توسعه ی بیشتری یافت و بسیاری از منطقه های شهر تهران از آب لوله کشی برخوردار شدند، هرچند بخش هایی از مناطق جدیدتر، تا زمان انقلاب نیز در مضیقه قرار داشت.(51)
دومین معضل شهر تهران امر روشنایی بود که در دوره جدید توسعه ای چشمگیر یافت در دوره رضا شاه نخستین کارخانه برق در زمین های دوشان تپه تأسیس شد و در دوره محمد رضا شاه در سال 1335 ش، کارخانه ی آلستوم در زمین های طرشت با قدرت 50 هزار کیلووات شروع به کار کرد و به مرور با ایجاد سد کرج، مسأله ی برق تهران رشد نمایانی نشان داد.(52) سومین مشکل شهر تهران، رفت و آمد مردم بود که در دوره های پیش فقط از چارپایان و گاری استفاده می کردند در دوره پهلوی به مرور بر پایه ی نیاز جامعه و رفاه طللبی و تسهیل در آمد و شد شخصی و عمومی، بر شمار خودروهای گوناگون افزوده شد که شامل تاکسی، موتور سیکلت، اتوبوس، قطار و ... است و در ارتباط با این وسایل نقلیه مشاغل و جایگاه های شغلی جدیدی چون گاراژداری، پارگینگ داری، پمپ بنزین، مکانیکی، پنجر گیری و مشاغل مربوط به خط آهن و قطار نیز پدید آمد.(53)
مشاغل و حرفه ها در دهه ی 30 و 40 در تهران
تا زمانی که کالبد اقتصادی و پاره ای کارکردهای آن به گونه ای سنتی و فعال باقی بود، مشاغل و حرفه های قدیمی حیاتی مستمر داشتند، اما هر چه شکل و شیوه های اقتصاد و توزیع دگرگونه شد پاره ای تغییرات در شغل ها و حرفه ها پدید آمد. پس از کودتای 28 مرداد 1332،بسیاری از مشاغل و حرفه ها قدیمی از میان رفت. به طوری که نسل جدید از نام و نشان و چگونگی آن ها نا آگاه مانده است، اما همزمان با این رویداد، مشاغل و حرفه های جدیدی که در گذشته هیچ گونه اطلاعی از آن ها مشهود نبود، یکی پس از دیگری پیدا شدند. پاره ای از از مشاغل که در دوره پهلوی در تهران پدیدار شد، عبارت بود از: سیم کشی، کارهای برقی و لوازم الکتریکی، تعمیر اتومبیل و مکانیکی، نقاشی اتومبیل، نمایندگی اتومبیل، بنزین فروشی، شوفری، دوچرخه سازی، اسلحه سازی، مبل سازی، ساعت سازی، گرامافون سازی، تعمیر رادیو و تلویزیون، کروک سازی، کارهای گوناگون چاپی،، عکاسی و فروش لوازم عکاسی، تابلو سازی، تمبر فروشی، کارت پستال فروشی، تلفنچی، بیلیارد چی و ده ها شغل و حرفه ی دیگر که هر روز فزونی می یافت.(54)

نتیجه گیری:
تهران در دوره رضا شاه در پی اقتباس از مغرب بدون داشتن آگاهی لازم و بریدن از زندگی فرهنگی و نظام شهرنشینی ایران اسلامی و چیرگی نظامیان بر امور شهری و ارزش یافتن زندگی شهری به سبک غربی و خانه سازی به صورت پاره ای از محلات درجه دوم و سوم اروپا بدون در نظر گرفتن اوضاع طبیعی و جغرافیایی و شرایط فرهنگی جامعه ی تهران، به شیوه ای سقوط شهرنشینی سنتی ایران از تهران آغاز شد و به مرور شهر های دیگر ایران نیز از آن متأثر گردیدند. بدیهی است که نیازهای اقتصادی وابسته و سرمایه گذاری خارجیان و دست نشاندگان آنان از یک سو و لزوم اصلاحات جدید در شهر که امری اجتناب پذیر بود، سیاست اسمانیزاسیون نظامی را آسان تر ساخت به طوری که بار دیگر برج ها و با روها فرو ریخت، دروازه ها ویران شد، خندق های اطراف شهر پر از خاک گردید و تهران بی در و دروازه به وجود آمد که هیچ برنامه و طرحی بر آن حاکمیت نداشت. در نتیجه شهر بزرگ و بزرگ تر شد و جمعیت آن هم زمان با جنگ جهانی د.وم به 700000 نفر رسید و در سال های بعد از جنگ نیز، با آن که تدبیر هایی به کار گرفته شد و در عصر زمامداری دکتر مصدق کارکردهایی اصیل پدید آمد، اما پس از کودتای 28 مرداد 1332 ش و پیوند حکومت و اقتصاد در سراسر کشور با نفت تهران بدون هیچ نیروی مهار کننده مردمی – فرهنگی گسترش یافت.
تحول شهر تهران و توسعه ی همه جانبه ی آن در دهه ی 30 و 40 و از میان رفتن پاره ای از مشکلات شهرنشینی( اجتماعی و اقصادی) با آن که نوعی رفاه عمومی پدید آورد اما به طور کامل رضایت بخش نبود و موجد انواع دیگری از معضلات جدید اجتماعی شد که در شهرنشینی ایرانیان سابقه نداشت است
سیمای جدید تهران بدون برج و بارو و وارد شدن بسیاری از مظاهر فنی و شهری تمدن امروزی بی آن که پایه و مایه فرهنگی و تاریخی آن استحکام لازم را پیدا کند، و دست اندر کاران آشنایی به این امور را پرورش دهد، جامعه را به لحاظ کمی و کیفی در شرایط ناهمگون و نابهنجار قرار داد و این نابسامانی به گونه ای توسعه پیدا کرد که حل آن برای متخصصان امری مشکل بود. و پس از 28 مرداد گسترش تهران استمرار داشت. سفته بازان و دلالان و زمین خواران در این زمان به طور غیر مترقبه به ثروت و مکنت رسیدند و بخشی از گروه های میانی جامعه نیز صاحب خانه و کاشانه شدند. شهر از فرهنگ تاریخی خود انقطاع پیدا کرد و بی هیچ زیبایی و شکوهمندی بر ابعادش از چهار سو، افزوده شد.

منابع و یادداشت ها

1- حسین کریمان، تهران در گذشته و حال،تهران: دانشگاه ملی ایران، 1355، ص8.
2- ناصر تکمیل همایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی شهر تهران از ویرانی دارالخلافه ناصری تا پایان دوره پهلوی، دفتر پژوهشهای فرهنگی، تهران ، 1379، ج3،ص34.
3- همان، ص38.
4- دایره المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1387، ج16، .ص497-496.
5-کریمان، همان، صص 303-304.
6- روزنامه اطلاعات، 30 /11/ 1315.
7-دایره المعارف بزرگ اسلامی، ص497.
8- روزنامه اطلاعات 9 /2 /1316.
9- روزنامه اطلاعات، 1 /3 /1317
10- روزنامه اطلاعات، 9 /2 /1316.
11-روزنامه اطلاعات، 1 /3 /1317
12- دایره المعارف بزرگ اسلامی، ص 497
13- تکمیل همایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران،ج3، ص 51.
14- حسین مکی، تاریخ بیست ساله، تهران: علمی ایران، 1362، ج4،ص449.
15- تکمیل همایون،تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران،ج3، ص51.
16- همان، ص 56.
17-هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران: زوار، 1362، ص410.
18- تکمیل همایون،تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران، ج3، ص 57.
19- همان، ص 62.
20- همان، ص63.
21- همان، ص64.
22- همان ، ص66.
23- حبیبی، سید محسن، «دولت و توسعه تهران» محیط شناسی« شهر نشینی و شهر سازی در دوره ی بیست ساله» تهران: 1370، شماره 15، صص 159-158.
24- ناصر تکمیل همایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران، ج3، صص71-70.
25-کریمان، همان،ص325.
26- مؤید عهد.« تنظیم و تنسیق امور شهر» بررسی مسائل اجتماعی شهر تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی 1342، ص38-37.
27- طباطبایی، «اراضی موات و مقرارت مربوط به آن» بررسی مسائل اجتماعی شهر تهران، ص65-64.
28- موسوی، عبادی، سید علی اصغر، شهرداران تهران از عصر ناصری تا دولت خاتمی: قم، نشر خرم، 1378، صص54-53.
29- تکمیل همایون،تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران،ج3، ص81.
30- کریمان، همان، ص326؛ دایره المعارف بزرگ اسلامی ، ج16، ص497.
31- دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج16، ص498.
32- کریمان، همان، ص 325.
33- تکمیل همایون،تاریخ اجتماعی و فرهنگی شهر تهران، ج3، ص83.
34- محمود حکمی، «تاریخچه ی اجتماعی شهر تهران» بررسی مسائل اجتماعی شهر تهران، ص 18.
35- مراحل سه گانه ی شهر سازی تهران، بررسی مسائل اجتماعی شهر تهران، ص 30-19.
36- دایره المعارف بزرگ اسلامی ، ج16،ص498.
37- بدیع، « علل پیدایش کوی های تازه» بررسی مسائل اجتماعی شهر تهران، صص212-211.
38-- متن لایحه ی قانونی« ثبت اراضی موات اطراف شهر تهران به شرح زیر است:« ماده 1- از این تاریخ قبول تقاضای ثبت نسبت به اراضی بایر و موات اطراف شهر تهران واقع در حدود ذیل، از احدی پذیرفته نخواهد شد. شرقاً و جنوباً از اضلاع خارجی خیابان های شهباز، شوش و سی متری نظامی تا شعاع شش کیلومتر و شمالاً از ضلع خارجی خیابان شاهرضا در امتداد اضلاع شرقی و غربی تا شعاع 18 کیلومتر. ماده 2- وزارت دارایی مکلف است نسبت به اراضی فوق الذکر که خود را مالک و ذیحق می داند اقدام به درخواست ثبت نماید و به مصرف امور عام المنفعه رسانیده و یا به قطعات کوچک تقسیم و به معرض فروش بگذارد. ماده 3- اشخاصی که نسبت به این قبیل اراضی ادعایی داشته باشند پس از ثبوت در محاکم، وجهی را که دولت از خریدار دریافت نموده به آنان خواهد پرداخت. ماده 4- وزارتین دادگستری و دارایی مأمور اجرای این لایحه قانونی می باشند.
بر طبق قانون اعطای اختیارات مصوب 30 مرداد 1331 لایحه ی قانونی مشتمل بر چهار ماده راجع به ثبت اراضی موات اطراف شهر تهران تصویب می شود. 28 مرداد سال 1331 دکتر مصدق.
39-)( بدیع، همان، ص212)
40- دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج16،ص498.
41- بدیع، همان، ص214.
42- همان، ص216.
43- همان، صص 217-216.
44- دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج16 ، ص 498.
45- تکمیل همایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران، ج3، ص 98.
46- دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج16، ص498.
47- همان، ص499.
48- مؤید عهد، « تنظیم و تنسیق امور شهری» بررسی مسائل اجتماعی شهر تهران، ص.40
49- درباره سازمان و شیوه ی کار در شهرداری، بررسی مسائل اجتماعی شهر تهران، ص436.
50- دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج16،ص499.
51- مطالعه جامعه شناسی شهر تهران، زیر نظر محمود طالقانی، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1369، ج1،ص13تا 20
52- تکمیل همایون،تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران، ج3، ص 140.
53- همان، ص143.
54- همان، ص176.

سفر به عصر قاجار؛ از کتاب‌خوانی لب رود تا منظرۀ شگفت‌انگیز تهران=از فرادید

سفر به عصر قاجار؛ از کتاب‌خوانی لب رود تا منظرۀ شگفت‌انگیز تهران

از یک تفرج شاهانۀ تابستانی در منطقۀ لار تا بساط یک صراف در خیابان‌های برفی و تصویری باورنکردنی از چشم‌انداز میدان توپخانه و کوه‌های شمال تهران؛ با این عکس‌ها شما را به تماشای صحنه‌هایی از زندگی مردم ایران در دوران قاجار می‌بریم.

کد خبر :۱۷۲۶۲۶۰۱ بهمن ۱۴۰۲ - ۰۹:۱۲

فرادید| در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

به گزارش فرادید؛ این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

عکس نخست امروز مربوط به یکی از سفرهای متعدد ناصرالدین شاه به منطقۀ لار است. در این عکس شاه زیر یک سایبان در کنار رودخانه نشسته و شخصی که احتمالا عبدالعلی خان ادیب الممالک است، برای او کتاب می‌خواند.

عکس دوم تصویری از بساط یک صراف را در یکی از خیابان‌های تهران نشان می‌دهد. در سمت راست تصویر بقایای برفی که ظاهرا مدتی قبل باریده هنوز دیده می‌شود و خیابان نیز کاملا گل‌آلود است.

عکس سوم تصویری از یک سفرۀ شاهانه است که احتمالا در جریان یک مراسم عروسی یا جشن در کاخ پهن شده است؛ مهمانان قبل از نشستن سر سفره، برای گرفتن عکس یادگاری کنار هم ایستاده‌اند.

عکس آخر چیزی شبیه یک کارت‌پستال از تهران قدیم است؛ این عکس که از بالای میدان توپخانه گرفته شده، علاوه بر جزئیات داخل میدان (مثل چهار توپ در چهارگوشۀ آن و عبور چند رهگذر)، چشم‌اندازی زیبا از شمال تهران تا کوه‌های برفی را نیز به ما نشان می‌دهد. هوایی بدون هیچ آلودگی و شهری که بیشتر از خانه، درخت و باغ دارد؛ منظره‌ای چشم‌نواز که در مقایسه با وضع امروز تهران، شبیه یک افسانۀ دور و فراموش شده به نظر می‌رسد.

(تصویر رنگی‌شده)

(تصویر اصلی)

سفر به عصر قاجار؛ چاپارخانۀ رشت، حمّام تهران، قهوه‌خانۀ اصفهان=از فرادید

سفر به عصر قاجار؛ چاپارخانۀ رشت، حمّام تهران، قهوه‌خانۀ اصفهان

در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

کد خبر :۱۷۹۲۶۱۱۳ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۰:۰۱

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس نخست امروز با عنوان «چاپارخانۀ رشت» در آرشیو مربوطه ثبت شده است. ساختمان چاپارخانه در پس‌زمینه تصویر قابل مشاهده است و ساختمان جلوی تصویر نیز ظاهرا اصطبل است. بین دو ساختمان هم پلی با ستون‌های مشخص بر روی رودخانه دیده می‌شود.

عکس دوم تصویر جالبی از یک حمام در تهران را نشان می‌دهد.

عکس سوم کاروانسرایی در شهر اصفهان را نشان می‌دهد. این کاروانسرا در زمان صفویه در کنار بازار بزرگ اصفهان ساخته شده بود و به کاروانسرای «مخلص» شهرت داشت. کاروانسرای مخلص در اواخر دورۀ صفویه دچار حریق شده بود اما در زمان قاجار دوباره مرمت شد و مورد استفاده قرار گرفت.

عکس آخر نیز تصویری از نمای بیرونی یک قهوه‌خانه در شهر اصفهان را نشان می‌دهد. سیم‌ها و تیرهای مخصوص تلگراف نیز در تصویر مشخص هستند. تلگراف‌خانۀ اصفهان در عهد قاجار تاسیس شد و ارنست هولتسر، مهندس آلمانی، مدتی مسئول این تلگراف‌خانه بود.

قاب‌هایی از ایران قدیم؛ از لباس بالماسکه تا عکس یادگاری با چرخ خیاطی=از فرادید

قاب‌هایی از ایران قدیم؛ از لباس بالماسکه تا عکس یادگاری با چرخ خیاطی

از یک نوادۀ خاندان قاجار در لباس مخصوص بالماسکه تا پرترۀ یک بانوی درباری؛ از خاطرۀ غبارگرفتۀ میدان توپخانه تا عکس یادگاری یک خانواده با چرخ خیاطی؛ با این عکس‌ها شما را به تماشای صحنه‌هایی از زندگی مردم ایران در حدود یک قرن قبل می‌بریم.

کد خبر :۱۷۸۷۱۰۰۹ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۰:۰۱

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس اول چشم‌اندازی از میدان توپخانه را در اوایل دورۀ پهلوی به تصویر می‌کشد.

دومین عکس، عکس دسته‌جمعی گروهی از زنان دربار ناصرالدین شاه به همراه ندیمه‌ها و یکی از خواجه‌های حرمسرا است.

عکس سوم که در سال 1305 و در اوایل سلطنت پهلوی گرفته شده، یکی از نوادگان خاندان قاجار به نام یدالله همایونفر را در لباس مخصوص بالماسکه نشان می‌دهد. این جشن در شب ششم ژانویه در محلی به نام کلوب ایران برگزار شده بود.

عکس چهارم مربوط به اوایل دوران سلطنت پهلوی و نخستین سال‌های ورود چرخ خیاطی به ایران است. یک خانواده که به تازگی چرخ خیاطی سینگرشان را تحویل گرفته‌اند، در لحظۀ تحویل چرخ خیاطی در کنار آن عکس یادگاری گرفته‌اند.

عکس پنجم، چند زن و کودک را در کنار خروجی قنات نشان می‌دهد که مشغول شستشو و برداشتن آب هستند. این عکس نیز به اوایل دوران پهلوی مربوط است.

عکس ششم، یک مامور انتظامی اوایل دورۀ پهلوی را در کنار گروهی از مردم روستایی نشان می‌دهد.

عکس هفتم تصویری از یکی از جلسات پنجمین مجلس شورای ملی را نشان می‌دهد؛ همان مجلسی که رای به پایان سلطنت قاجار در ایران داد.

عکس آخر پرتره‌ای از بانویی قاجاری به نام قمر‌السلطنه است؛ قمرالسلطنه دختر سعدالسلطنۀ زنجانی بود که در اواخر دوران قاجار به عنوان حاکم قزوین منصوب شده بود. (تصویر نمایه نیز پرترۀ دیگری از قمرالسلطنه است).

سفر به عصر قاجار؛ دلقک، دلّاک و درویش=از فرادید

سفر به عصر قاجار؛ دلقک، دلّاک و درویش

در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

کد خبر :۱۷۸۸۸۴۱۰ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۲:۴۸

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس‌ نخست امروز یک دلاک را در حال مشت و مال دادن یکی از مراجعانش نشان می‌دهد. عکس دوم مربوط به فردی به نام اسماعیل یزدی است که ظاهرا به خاطر شکل و شمایل خاصی که داشت به عنوان دلقک در دربار ناصرالدین رفت و آمد داشت و اسباب تمسخر و تفریح شاه بود. عکس سوم نیز یک درویش یا گدا را با دستار و پوستین و کشکولش نشان می‌دهد.

۸۶

سفر به عصر قاجار؛ رژه در «نقش جهان» و پروژه‌های عمرانی ناصرالدین‌شاه!=از فرادید

سفر به عصر قاجار؛ رژه در «نقش جهان» و پروژه‌های عمرانی ناصرالدین‌شاه!

تصویر دوران قاجار معمولا به عنوان دوره‌ای از عقب‌ماندگی و بی‌کفایتی در ذهن ما نقش بسته است؛ این ذهنیت تا حد زیادی درست است اما در گوشه‌های پنهان آلبوم‌ها و اسناد این دوره، گاهی ردپایی از ساخت و ساز و عمران هم به چشم می‌خورد.

کد خبر :۱۷۹۶۸۵۱۶ اسفند ۱۴۰۲ - ۰۹:۵۳

فرادید| در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

به گزارش فرادید؛ اولین عکس امروز تصویری از میدان نقش‌جهان اصفهان را نشان می‌دهد که ظاهرا گروهی از نظامیان در آن مشغول مشق نظامی یا در حال اجرای یک مراسم رسمی هستند. شهر اصفهان در زمان ناصرالدین شاه تحت حاکمیت ظل‌السلطان (یکی از پسران شاه) بود که یگانی نظامی موسوم به «فوج جلالی» را در آنجا تاسیس کرده بود.

عکس‌های دوم و سوم، تصاویری از پروژۀ ساخت یک چاپارخانه در مسیر قم را نشان می‌دهند؛ در عکس نخست گروه کارگران با بیل‌ها و ظرف‌های مخصوص حمل خاک و درست کردن ملاط دیده می‌شوند. دو سه نفر از مسئولان این گروه نیز در جلوی تصویر دیده می‌شوند که ظاهرا برگه‌هایی در دست دارند و مشغول یادداشت کردن مطلبی هستند.

عکس بعدی نیز دورنمایی از خودِ چاپارخانۀ در حال ساخت و کارگران در حال کار را نشان می‌دهد.

عکس چهارم تصویری از پل منجیل را نشان می‌دهد. پل قدیمی منجیل مربوط به زمان صفویه بوده است که بعد از ویران شدن، همانطور که در عکس می‌توان دید، آن را با تخته پوشانده بودند تا امکان عبور و مرور فراهم شود. اما بعدها به دستور ناصرالدین شاه پل جدیدی در کنار پل قدیمی برپا می‌شود که در تصویر مشخص است.

۵۵

طولانی‌ترین «رشته‌کوه» زمین که نمی‌توانید آن را ببینید!=از فرادید

طولانی‌ترین «رشته‌کوه» زمین که نمی‌توانید آن را ببینید!

سیارۀ زمین رشته‌کوه‌های متعددی را در خود جای داده است، از رشته کوه آند در آمریکای جنوبی گرفته تا رشته‌کوه هیمالیا در قلب آسیا. اما طولانی‌ترین رشته کوه زمین بر روی هیچ یک از خشکی‌های این سیاره قرار ندارد.

کد خبر :۱۷۹۷۵۵۱۶ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۳:۳۸

فرادید| رشته‌کوه‌های عظیمی را می‌توان در هر یک از قاره‌‌های زمین یافت، اما جالب است که بدانید طولانی‌ترین زنجیره‌ی پیوستۀ قله‌ها در هیچ یک از این هفت خشکی قرار ندارد. طولانی‌ترین رشته‌کوه جهان جایی در اعماق اقیانوس جای گرفته است.

به گزارش فرادید؛ این زنجیرۀ کوهستانی طولانی که به‌عنوان «رشته‌کوه میان-اقیانوسی» شناخته می‌شود، در حقیقت خطوط کلی صفحات تکتونیکی زمین را مشخص می‌کند و به شکلی در سراسر جهان پخش شده است که اغلب به درزهای یک توپ بیس‌بال تشبیه می‌شود.

قسمت‌های آبی پررنگ، رشته‌کوه میان‌اقیانوسی را نشان می‌دهند که مانند کمربندی سراسر اقیانوس‌ها را در بر گرفته است

با مجموع طول پیوسته حدود 65 هزار کیلومتر، رشته‌کوه میان-اقیانوسی در برابر طولانی‌ترین رشته‌کوه‌های قاره‌ای جهان، از جمله رشته کوه آند که 7600 کیلومتر طول دارد، واقعا عظیم و غیرقابل مقایسه به نظر می‌رسد.

این رشته‌کوه در واقع از چندین سیستم خط‌الراس زیرآبی جداگانه تشکیل شده است که در مرزهای صفحات تکتونیکی مختلف وجود دارند. در این مرزها است که صفحات از هم جدا می‌شوند و به ماگما اجازه می‌دهند تا بالا بیایند و شکاف‌ها را پر کند.

نتیجه، یک رشته کوه شامل قله‌ها و دره‌ها است که بستر اقیانوس‌های جهان را درنوردیده است. به طور متوسط، قله‌های این رشته‌کوه زیردریایی حدود 2500 متر زیر سطح اقیانوس قرار دارند و بنابراین حتی اگر یک دریانورد ماهر هم باشید، هرگز اثری از این رشته کوه را نمی‌توانید مشاهده کنید.

از جمله مشهورترین و مرتفع‌ترین قسمت‌های این رشته‌کوه، خط الراس میانی آتلانتیک است که درست از مرکز اقیانوس اطلس امتداد دارد و از قطب شمال به قطب جنوب می‌رسد.

سفر به عصر قاجار؛ چاپارخانۀ رشت، حمّام تهران، قهوه‌خانۀ اصفهان=از فرادید

سفر به ایران قدیم؛ از مدل موی قاجاری تا قصه‌گویی پای منقل!

در اینجا تصاویری متفاوت و خاص از زندگی مردم ایران در زمانی نزدیک به یک قرن قبل را ملاحظه می‌کنید.

کد خبر :۱۷۹۱۳۰۱۲ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۱:۰۷

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول چندین دهه دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ از چشم‌انداز برفی و خلوت دارالعمارۀ تهران که در قاب دوربین میرزاعبدالله قاجار ثبت شده است، تا کودکانی با چشمان کنجکاو که مشغول بازی در گورستانی در شهر قزوین هستند؛ از یک استاد سلمانی که در حین تراشیدن سر مشتری از نگاه کردن به دوربین هم غافل نیست، تا پیرمرد روستایی که مشغول خواندن کتاب برای کودکان است، در حالیکه سماور و منقلش هم در میانۀ تصویر خودنمایی می‌کنند؛ با این عکس‌ها به تماشای گوشه‌هایی فراموش‌شده از ایران قدیم می‌رویم.

بساط سلمانی وسط بازار؛ تراشیدن موهای وسط سر و بلند کردن کناره‌های مو یک مدل معمول برای مردان در دوران قاجار بوده است

کودکانی مشغول بازی در یک گورستان در شهر قزوین

تصاویری برفی از دارالخلافۀ تهران در عهد ناصری

پیرمرد روستایی در حال خواندن کتاب برای کودکان

سفر به عصر قاجار؛ چاپارخانۀ رشت، حمّام تهران، قهوه‌خانۀ اصفهان

در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

کد خبر :۱۷۹۲۶۱۱۳ اسفند ۱۴۰۲ - ۱۰:۰۱

فرادید| این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

به گزارش فرادید؛ عکس نخست امروز با عنوان «چاپارخانۀ رشت» در آرشیو مربوطه ثبت شده است. ساختمان چاپارخانه در پس‌زمینه تصویر قابل مشاهده است و ساختمان جلوی تصویر نیز ظاهرا اصطبل است. بین دو ساختمان هم پلی با ستون‌های مشخص بر روی رودخانه دیده می‌شود.

عکس دوم تصویر جالبی از یک حمام در تهران را نشان می‌دهد.

عکس سوم کاروانسرایی در شهر اصفهان را نشان می‌دهد. این کاروانسرا در زمان صفویه در کنار بازار بزرگ اصفهان ساخته شده بود و به کاروانسرای «مخلص» شهرت داشت. کاروانسرای مخلص در اواخر دورۀ صفویه دچار حریق شده بود اما در زمان قاجار دوباره مرمت شد و مورد استفاده قرار گرفت.

عکس آخر نیز تصویری از نمای بیرونی یک قهوه‌خانه در شهر اصفهان را نشان می‌دهد. سیم‌ها و تیرهای مخصوص تلگراف نیز در تصویر مشخص هستند. تلگراف‌خانۀ اصفهان در عهد قاجار تاسیس شد و ارنست هولتسر، مهندس آلمانی، مدتی مسئول این تلگراف‌خانه بود.

سفر به عصر قاجار؛ از چرخ و فلک در تهران تا رقص عربی در لرستان=از فرادید

سفر به عصر قاجار؛ از چرخ و فلک در تهران تا رقص عربی در لرستان

از چرخ و فلکی که 120 سال قبل در تهران می‌چرخید تا مراسم جشن و پایکوبی در پشتکوه لرستان؛ با این عکس‌ها شما را به تماشای صحنه‌هایی از زندگی ایرانیان در دوران قاجار می‌بریم.

• کد خبر :۱۷۳۸۹۱۰۹ بهمن ۱۴۰۲ - ۰۹:۲۹

فرادید| در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

به گزارش فرادید؛ این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

عکس نخست امروز به احتمال زیاد قدیمی‌ترین تصویر از یک چرخ و فلک در ایران است؛ آنطور که در آرشیو مربوطه ذکر شده، این عکس در سال 1284 یا 1285 شمسی ثبت شده است، یعنی حدود 118 سال قبل. با دقت در تصویر می‌توان کودکی را دید که در بالاترین قسمت چرخ و فلک نشسته است.

عکس دوم، آنطور که در آرشیو مربوطه ذکر شده، تصویری از یک مراسم اهدای مدال در میدان مشق تهران است.

عکس سوم مراسم جشنی را نشان می‌دهد که در آن عده‌ای مشغول نواختن سازهای مختلف و عده‌ای نیز آمادۀ اجرای یک رقص دسته‌جمعی هستند. آنطور که در آرشیو و در پایین خود تصویر ذکر شده، این مراسم مربوط به اعراب ساکن منطقۀ پشتکوه لرستان بوده است.

سفر به عصر قاجار؛ جشن تولدی که روسیه برای شاه ایران گرفت

عکس‌هایی که در اینجا ملاحظه می‌کنید، صحنه‌هایی از مراسم جشن در سفارت روسیه در تهران را نشان می‌دهند که به مناسبت سالگرد تولد احمد شاه قاجار برگزار شده بود.

کد خبر :۱۷۶۲۰۵۲۳ بهمن ۱۴۰۲ - ۱۲:۰۸

فرادید| تاریخ دقیق این عکس‌ها مشخص نیست؛ البته روز برگزاری مراسم باید نزدیک به 12 بهمن بوده باشد زیرا احمدشاه در این روز متولد شد اما مشخص نیست که این مراسم در کدام سال از دوران سلطنت آخرین شاه قاجار برگزار شده است.

به گزارش فرادید؛ کشور روسیه در اواخر دوران قاجار به نوعی از حامیان این سلسله به شمار می‌رفت و این در واقع یکی از مفاد تلویحی قرارداد ترکمانچای بود که روسیه از استمرار سلطنت قاجار حمایت کند. شاید این یکی از دلایلی بود که باعث شد بعد از تبعید محمدعلی‌شاه به روسیه توسط مشروطه‌خواهان، آن‌ها احمدشاه را به جای پدرش بنشانند و سلطنت قاجار را به طور کامل پایان‌یافته اعلام نکنند.

افراد حاضر در این مجموعه عکس‌ها جز یک نفر که میرزا حسن شیخ‌الاسلام باشد شناخته شده نیستند. میرزا حسن از مبارزان مشروطه بود که به او لقب رئیس‌المجاهدین نیز داده بودند. او در عکس اول در حالی که قاب عکس احمد شاه را در دست گرفته دیده می‌شود.

نکتۀ جالب در یکی دیگر از عکس‌ها قیمت فشنگ است که بر روی یک تابلو نوشته شده: «سه فشنگ، دو قران». احتمالا در این مراسم یک جور مسابقۀ تیراندازی هم برگزار شده که افراد می‌توانستند با پرداخت پول فشنگ در آن شرکت کنند.

سفر به عصر قاجار؛ از مرد منتظر «اعدام» تا زن صوفی «واصل»=از فرادید

سفر به عصر قاجار؛ از مرد منتظر «اعدام» تا زن صوفی «واصل»

از صحنۀ متفاوت یک اعدام در شهر شیراز تا حلقۀ ذکر زنان صوفی در ساوجبلاغ؛ با این عکس‌ها شما را به تماشای صحنه‌هایی از زندگی ایرانیان در دوران قاجار می‌بریم.

• کد خبر :۱۷۵۰۴۷۱۶ بهمن ۱۴۰۲ - ۰۹:۲۳

فرادید| در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

به گزارش فرادید؛ این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

عکس نخست امروز که طبق گزارش آرشیو مربوطه در سال 1289 یا 1290 شمسی گرفته شده، صحنۀ «به توپ بستن» یک مرد مجرم را در شهر شیراز نشان می‌دهد. آنطور که در عکس دیده می‌شود، چند خشت زیر پای مرد گذاشته شده تا بهتر جلوی لولۀ توپ قرار بگیرد. دست‌هایش هم ظاهرا از دو طرف بسته شده‌اند. جماعتی از نظامیان نیز شاهد اجرای حکم هستند.

عکس دوم متعلق به مجموعۀ کاپیتان یالمارسن سوئدی است که مدتی در ایران مسئول آموزش نیروهای ژاندارمری بود. این عکس در مسیر شیراز به بوشهر گرفته شده و کلبه‌ای حصیری را نشان می‌دهد که چند مرد جلوی آن نشسته‌اند؛ یکی از آن‌ها مشغول کشیدن قلیان و یکی دیگر ظاهرا در حال خواندن نماز است.

عکس سوم چشم‌اندازی از تخت جمشید را در زمانی نشان می‌دهد که هنوز تلاشی برای کاوش کامل آن صورت نگرفته بود و همانطور که در عکس پیداست هنوز بخش قابل توجهی از آن (مثل امتداد پلکان ورودی به یکی از کاخ‌ها) در زیر خاک قرار داشت.

عکس آخر حلقۀ ذکر گروهی از زنان صوفی در ساوجبلاغ را نشان می‌دهد. با دقت در تصویر، یکی از زنان را می‌بینیم که در جلوی جمع بر روی زمین افتاده و ظاهرا از حال رفته است. آنطور که در آرشیو مربوطه ذکر شده، ظاهرا خود این زنان اعتقاد داشتند که این شخص در جریان مراسم ذکر به مرتبۀ «واصل شدن» رسیده است.

۵

هدیۀ متفاوت یک مادر ایرانی به فرزندش؛ 88 سال قبل= از فرادید

هدیۀ متفاوت یک مادر ایرانی به فرزندش؛ 88 سال قبل

هنگام جستجو در میان اسناد مختلفی که از گذشته به جا مانده‌اند، گاهی با مواردی مواجه می‌شویم که نه فقط به لحاظ اطلاعات تاریخی مندرج در آن‌ها بلکه به لحاظ تاثیر عاطفی‌شان ما را مجذوب خود می‌کنند؛ مثل هدیۀ احساس‌برانگیز و متفاوتی که 88 سال قبل یک مادر ایرانی به فرزندش داده است.

• کد خبر :۱۷۶۳۱۷۲۴ بهمن ۱۴۰۲ - ۰۹:۵۱

فرادید| این روزها که عکس گرفتن به یکی از ساده‌ترین کارهای روزمرۀ ما تبدیل شده، شاید عکاسی از فرزندان خردسال و ساختن آلبوم برای آن‌ها یک کار معمولی و پیش پا افتاده باشد. اما در سال 1295 شمسی قطعا اینطور نبود.

به گزارش فرادید؛ در بین اسناد تاریخی ایران معاصر، به دفترچه یا آلبومی برمی‌خوریم که یک خانم ایرانی به اسم هریپسیمه آبراهامیان (متولد همدان) در سال 1315 شمسی به فرزند 20 ساله‌اش به اسم واچیک هدیه داده است.

هریپسیمه در کنار فرزندانش

هریپسیمه این آلبوم را در مدت 20 سال یعنی بین سال‌های 1295 تا 1315 تهیه کرده است؛ آلبومی که شامل خاطرات و عکس‌های مختلفی از فرزندش در دوره‌های کودکی و نوجوانی است. از خاطرۀ اولین خنده و اولین قدم‌ها گرفته تا عکس‌هایی فردی و خانوادگی.

بعد از بیست سال، وقتی واچیک در آغاز دهۀ سوم زندگی‌اش قرار دارد هریپسیمه این آلبوم را به او هدیه می‌دهد؛ همراه با یادداشتی عمیق و عاطفی که گرمای احساس مادرانۀ او را در تک تک کلماتش بازتاب می‌دهد.

هریپسیمه در این نامه که به ابتدای آلبوم عکس‌ها و خاطرات ضمیمه شده نوشته است:

خاطراتی که نوشته‌ام شامل اتفاقاتی از روزهای طفولیت تو است و پس از آن عکس‌هایی که تا بیست سالگیت گرفته‌ایم؛ یادگاری‌ای که برای هر فردی گرانقدر است . . . واچیک عزیز، دوران بی‌غمی کودکی تو گذشته و وارد عرصه جوانی شده‌ای. پسر عزیزم زحمات مادرت را برای بزرگ کردن و رساندنت به این روزها فراموش نکن. به هرجا که رفتی نگاه چشمان مرا با خود ببر و هر کار که خواستی انجام دهی مثل روزهای کودکیت باش که چنانچه نگاهم خیره به تو بود، کاری که انجام میدادی دیگر ادامه نمی‌دادی. همیشه همانگونه باش و هرگاه در مواجهه با مسئله‌ای احساس کردی اشتباه است چشمان مرا به یاد آور. خانواده خود را فراموش نکن حتی اگر در بلندترین مقام بودی؛ کوشا باش و در قبال مشکلات زندگی سرسخت باش. هیچ گاه بدگویی نکن و از شر دوری کن، دنباله‌رو خیر باش، دوستانت را دوست بدار، دوستت را بشناس و از دوست ناباب پرهیز کن. واچیک عزیزم نوشتۀ مرا چندین بار در سال بخوان، مخصوصا در روز تولدت. نوشته‌هایم را در دفترت به یادگار می‌گذارم. مطمئنم که تو آن را می‌خوانی. مادرت، ۱۸ آوریل ۱۹۳۶ [29 فروردین 1315].

واچیک در کنار برادر و خواهرش (یکی از عکس‌های آلبوم)

از عکس‌های کودکی واچیک در آلبوم

یادداشت صفحۀ اول آلبوم که در سال 1295 و روز تولد واچیک نوشته شده

۱۱۴

سفر به عصر قاجار؛ از شوخی با الاغ تا پلوخوری در سرخه‌حصار=از فرادید

سفر به عصر قاجار؛ از شوخی با الاغ تا پلوخوری در سرخه‌حصار

از عکس یادگاری خنده‌داری که با یک الاغ گرفته شده، تا میدان اسب‌دوانی بیرون از دروازه‌های تهران و پلوخوری درباریان در باغ سرخه‌حصار؛ با این عکس‌ها شما را به تماشای صحنه‌هایی از زندگی مردم ایران در دوران قاجار می‌بریم.

• کد خبر :۱۶۹۸۶۸۱۴ دی ۱۴۰۲ - ۱۱:۳۲

فرادید| در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

به گزارش فرادید؛ این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

عکس نخست امروز تصویر دو مرد و یک کودک است که با حالتی شوخ و طنزآمیز با یک الاغ عکس یادگاری گرفته‌اند؛ یک مرد با لبخند سوار الاغ شده، دیگری گوش حیوان را در دست گرفته و کودک نیز متفاوت‌ترین ژست را برای گرفتن عکس انتخاب کرده است!

دومین عکس، تصویری از یک کارگاه و مغازه سفالگری در گوشه‌ای از شهر تهران است؛ یک مرد فرنگی همراه با سگش مشغول خرید از مغازه است.

عکس سوم تصویری از میدان مسابقۀ اسب‌دوانی در دوران ناصرالدین‌شاه است. این مسابقه هر از گاهی در میدانی که بیرون از شهر تهران آماده شده بود برگزار می‌شد. به نظر می‌رسد جمعیت تماشاچیان اغلب از اعیان و درباریان باشند. بسیاری از آن‌ها سوار بر اسب مشغول تماشای مسابقه هستند. پرچم‌های شیر و خورشید و خیمه‌های سلطنتی نیز در تصویر جلب توجه می‌کنند (این عکس در اصل سیاه و سفید بوده و با ابزارهای دیجیتال به صورت رنگی درآمده است).

عکس آخر در مراسم سالانۀ «آش‌پزان» در سرخه‌حصار گرفته شده است. این مراسم که در بهار هر سال و در طول اقامت چندروزۀ شاه در سرخه‌حصار برگزار می‌شد، شامل تفریحات مختلف مثل نمایش و موسیقی و غیره بود. در این عکس که در جریان همین مراسم گرفته شده، جمعی از درباریان مشغول صرف انواع غذاها مثل پلو و آش هستند. امین‌السلطان صدراعظم ناصرالدین شاه نیز در این تصویر حضور دارد (مرد نسبتا فربهی که در گوشۀ سمت چپ بالای سفره نشسته است).

سفر به عصر قاجار؛ از لبخند ژوکوند زیر کرسی تا استراحت در مقبرۀ داریوش!=از فرادید

سفر به عصر قاجار؛ از لبخند ژوکوند زیر کرسی تا استراحت در مقبرۀ داریوش!

از تصویر دو کودک در چشم‌انداز خاکی و خلوت میدان نقش جهان تا مردی ناشناس که در یکی از طاقچه‌های درون مقبرۀ داریوش کبیر لم داده است؛ با این عکس‌ها شما را به تماشای صحنه‌هایی از زندگی مردم ایران در دوران قاجار می‌بریم.

کد خبر :۱۷۳۰۲۵۰۳ بهمن ۱۴۰۲ - ۱۲:۳۹

فرادید| در مجموعۀ «سفر به عصر قاجار» هر بار با چند عکس باکیفیت که از آرشیوهای معتبر تهیه شده‌اند، شما را به تماشای گوشه‌هایی از زندگی مردم ایران در بیش از یک قرن قبل می‌بریم.

به گزارش فرادید؛ این عکس‌ها را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و هر بار چیزهای تازه‌ای در آن‌ها دید؛ از جزییات لباس‌ها و چهره‌ها گرفته تا شکل و شمایل خانه‌ها و خیابان‌ها و هر چیز دیگری که در طول این یک قرن و اندی دچار تغییرات فراوان شده است.

عکس نخست امروز پسر و دختر کم سن و سالی را نشان می‌دهد که در پهنۀ خاکی و خلوت میدان نقش جهان اصفهان ایستاده‌اند و با شگفتی به دوربین نگاه می‌کنند.

عکس دوم تصویری از برگزاری جشن نوروزی در دوران ناصرالدین شاه است؛ سربازان با نظم خاصی در اطراف یک میدانچۀ کوچک ایستاده‌اند و ورزشکاران باستانی مشغول هنرنمایی هستند.

عکس سوم یک صحنۀ گرم خانگی را به تصویر کشیده است؛ گرمایی که هم مربوط به کرسی است و هم مربوط به لبخند گذرا و ژوکوندواری که بر لب دو بانو نقش بسته است؛ این لبخند به ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم در عکس‌های دورۀ قاجار که به ویژه از بانوان گرفته شده است، لبخند زدن به هیچ وجه اتفاق معمول و رایجی نیست.

عکس آخر تصویری از درون آرامگاه داریوش یکم در نقش رستم است. در این عکس که در راهروی باریک درون مقبره گرفته شده، طاقچه‌مانندهایی که در دیوارۀ مقبره کنده شده‌اند به چشم می‌خورند. اما نکتۀ جالبی که با دقت در عکس می‌توان دید، مردی با چهرۀ نامشخص است که در انتهای راهرو روی یکی از طاقچه‌ها نشسته و ظاهرا در حال استراحت است.

۱۰۵

ادامه نوشته