کشف تصویر 2800 سالۀ یک «ابوالهول» در ترکیه

یک قطعه‌ی تزیین‌شدۀ عاج که تخمین زده می‌شود ۲۸۰۰ سال قدمت داشته باشد حین کاوش‌های باستان‌شناسی در شهر باستانی خاتوشا در مرکز ترکیه پیدا شده است.

به گزارش فرادید، خاتوشا همچنین در سال ۲۰۰۱ به واسطه داشتن آرشیوهای لوح میخی که نمایانگر قدیمی‌ترین زبان هندو-اروپایی شناخته‌شده هستند در «فهرست حافظه جهانی» یونسکو قرار گرفت.

حفاری‌هایی که ۱۱۶ سال پیش در شهر باستانی خاتوشا آغاز شدند همچنان ادامه دارند. حفاری‌ها از جانب موسسه باستان‌شناسی آلمانی از سال ۲۰۰۶ به سرپرستی پروفسور آندرآس شاخنر انجام می‌شوند.

در صد و هفدهمین سال حفاری، در یکی از حفاری‌ها یک اثر هنری در شیب شمال‌غربی ناحیه دژ بزرگِ شهر باستانی پیدا شده است که می‌تواند اطلاعات ارزشمندی را دربارۀ فعالیت هنری در عصر آهن در اختیار محققان بگذارد. این اثر یک قطعه حکاکی‌شدۀ عاج است.

بر روی این قطعه عاج که تقریباً ۳۰ سانتی‌متر طول و ۱۰ سانتی‌متر عرض دارد، یک ابوالهول (موجودی با سر انسان و بدن حیوان)، یک شیر و دو درخت زندگی بر روی یک پس‌زمینه درخشان نقش بسته‌اند.

مطالعات علمی در خصوص این قطعه که تصاویر روی آن زیر نور مناسب قابل‌رویت است، ادامه دارد. سرپرست حفاری، پروفسور آندرآس شاخنر گفته است که این دست‌سازه در لایه‌ی عصر آهن در سایت باستان‌شناسی خاتوشا یافت شده که حاوی بقایایی از تمدن‌های مختلف است.

تصویر یک ابوالهول (ترکیب سر انسان، بدن شیر و بال عقاب)

شاخنر با بیان این که این قطعه سالم تقریباً ۲۸۰۰ سال قدمت دارد، گفته است که آن احتمالاً به عنوان تزیین به یک جعبه یا اثاثیه چوبی متصل بوده است. سمت راست و چپ این دست‌سازه شکسته شده و سمت بالا و پایین آن در حالت اولیه خود است. بنابراین، حدس باستان‌شناسان این است که این دست‌سازه کشیده‌تر از این بوده است.

شاخنر درباره اهمیت این قطعه گفته است:

«این دست‌سازه یک اثر منحصربفرد است. برای نخستین بار، ما با قطعه‌ای مواجه شدیم که مزین به صحنه‌ای است که بسیار پیچیده و زیبا ساخته شده است. تا کنون حفاری‌های گسترده‌ای در بوغازکوی انجام شده است، اما هرگز به چنین اثر پرجزئیاتی برنخورده بودیم».

«با توجه به نگاره‌شناسی و سبک بکاررفته در این اثر، بهتر می‌توانیم روابط بوغازکوی با آناتولی جنوب‌شرقی و روابط هنری آن با جنوب‌غربی و یونان در آن دوره را درک کنیم.»

شاخنر افزود که این اثر پس از تکمیل مطاعات علمی، در موزه بوغازکوی به نمایش درخواهد آمد.

مترجم: زهرا ذوالقدر

چرا اغلب اجرام فضایی «کُروی» هستند؟!

آیا تا به حال فکر کرده‌اید که چرا بیشتر سیارات و ستاره‌ها و قمرها در کیهان شکل کروی دارند؟

کد خبر :۱۶۱۵۱۶۲۳ آبان ۱۴۰۲ - ۱۲:۳۹

فرادید| ستاره‌شناسان از طریق تلسکوپ‌های زمینی و فضایی می‌توانند نقاط دورافتاده جهان هستی را بنگرند. فرقی نمی‌کند سیاره‌ای چقدر دورافتاده یا چقدر عجیب باشد، دست‌کم یک چیز در فضا حقیقت دارد: بسیاری از چیزها مدور هستند.

به گزارش فرادید؛ اما چه چیزی سبب گرد شدن این اجرام آسمانی می‌شود؟ خلاصه‌ترین پاسخ این است: نیروی جاذبه.

آنجالی تریپاتی، متخصص فیزیک نجومی در برنامه کاوش سیارات فراخورشیدی ناسا به لایوسایِنس گفته است: «واقعاً شگفت‌انگیز است که بسیاری از چیزهایی که در فضا دیده‌ایم و درباره‌شان می‌دانیم، گرد هستند.» اثر گردکننده نیروی جاذبه حاصل "خودگرانش" است؛ یعنی گرانشی که یک شئ که در این مورد منظور ما اجرام آسمانی است، نسبت به خودش اعمال می‌کند. زمانی که یک سیاره یا شاید یک قمر، توده‌ای را به قدر کافی انباشته کند، خودگرانشی آن سبب می‌شود در حالت گردشدگی یا کروی بودن قرار گیرد».

اجرام جهان حدود ۱۳.۸ میلیارد سال پیش پس از انفجار بزرگ شکل گرفتند. ذرات کوچک غبار به شکل ابرهای غبارآلود عظیمی به شکل دونات شروع به چرخش کردند. به گفته ناسا، اگر این برخورد ملایم بود، ذرات غبار در هم می‌آمیختند. برخوردها یکی پس از دیگری اثر گلوله‌برفی ایجاد کردند، هر قدر توده انباشته یک سیاره بیشتر بود، گرانش آن بیشتر می‌شد و ماده بیشتری را جذب خود می‌کرد.

برونو مِرین، ستاره‌شناس می‌گوید: «گرانش تمام ماده را به سمت مرکز گرانش سوق می‌دهد. شبیه سینک آشپزخانه است. تمام آب به سمت مرکز سینک حرکت می‌کند. در خصوص سیارات، هر ماده‌ای سعی می‌کند تا جای ممکن به مرکز گرانش نزدیک شود.»

اجرام آسمانی آنقدر به حرکت دادن ماده به اطراف ادامه می‌دهند که به تعادل برسند، حالتی که در آن، هر نقطه تا جای ممکن به مرکز نزدیک است و تنها شکلی که به این نوع تعادل در فضا می‌رسد، کُره است.

عطارد و زهره کره‌های تقریباً کاملی هستند چون حرکت چرخشی آن‌ها آهسته‌تر است. سیارات یخی هم تقریباً به طور کامل گرد هستند، چون لایه یخ بسیار یکنواخت توزیع می‌شود.

یکی از قمرهای سیاره مریخ با عوان فوبوس که به خاطر جرم کمش گرانش کافی برای کروی شدن را نداشته است

اما «گرد بودن» به معنای دایره کامل بودنِ هر سیاره نیست. غول‌های گازی، مشتری و زحل در نیمگان خودشان برآمدگی دارند چون حرکت‌شان سریع است. زحل به جای اینکه یک دایره کامل باشد، شبیه توپ بسکتبالی است که کسی روی آن نشسته است. حتی زمین هم یک برآمدگی کوچک کمتر از ۱ درصد دارد و دلیل آن نیروی گریز از مرکز است؛ نیروی بیرونی روی یک شئ در حال چرخش. بنابراین، زمین در قطبین خود پهن است یا شکل دایره‌ای آن کمی مسطح شده است.

اگرچه جهان هستی مملو از اشکال دایره‌ای است، بسیاری از اجرام فضایی حتی از راه دور هم گرد نیستند. سیارک‌ها و ستاره‌های دنباله‌دار می‌توانند هر شکلی داشته باشند و توسط برخوردها و چرخش میان‌ستاره‌ای تغییر شکل دهند. مریخ، قمر سیب‌زمینی‌شکلی به نام فوبوس دارد. در واقع، تنها حدود ۲۰ قمر از نزدیک ۳۰۰ قمر شناخته‌شده در منظومه شمسی آن شکل گردی را دارند که ما انتظار داریم و باقی اشکال نامنظم دارند. دلیل تمام این اجرام غیرگرد این است: توده کمتر آن‌ها به این معناست که آن‌ها برای یکسان کردن شکل‌شان، گرانش کافی ندارند.

مترجم: زهرا ذوالقدر