تاریخچه گردو

خانواده جوگلانداسه (Juglandaceae) شامل هفت جنس و حدود 60 گونه درختان تک پایه است. جنس جوگلانس (Juglans) شامل بیست گونه است که همه آن ها میوه هایی قابل خوردن تولید می کنند. گردو به عنوان قدیمی ترین درخت که میوه آن به عنوان غذا استفاده می شده است، شناخته شده است و قدمت آن به 7000 سال قبل از میلاد بر می گردد. در واقع گردو از معدود درختان و گیاهان مفیدی است که به طور طبیعی در هر دو نیمکره شرقی و غربی زمین می روید (این موضوع گواهی قوی بر وجود درختان روی زمین قبل از جدا شدن قاره ها از یکدیگر می باشد).

گردوی ایرانی (J. regia)  بومی ایران باستان بوده  و امروزه می توان گفت که این درخت از مناطقی از شرق اروپا تا هیمالیا و بخش هایی از چین تعلق دارد. سوابق نشان می دهند که گردوی ایرانی (English Walnut) در زمان سلطنت تیبریوس (Tiberius) در رم شناخته شده بودند. بقایای این خشک میوه در رم باستان، جایی که گردوها به عنوان غذای خدایان لحاظ می شده و به افتخار ژوپیتر (سیاره مشتری) “Juglans Regia” نامیده می شدند، کشف شده اند.

اطلاق واژه "انگلیسی" (English) به این خشکبار ایرانی به تفنگداران و تاجران انگلیسی که با کشتی های خود این خشک میوه را برای تجارت به سراسر جهان حمل می کرده اند اشاره دارد. تصور بر این است که گردوی ایرانی برای اولین بار در حدود سال 1770 میلادی توسط کشیشان در ماموریت های دینی شان به کالیفرنیا برده شده است. جوزف سکستون (Joseph Sexton) در سال 1867 میلادی اولین باغ گردوی تجاری را در کالیفرنیا، در نزدیکی گولتا (Goleta) در سانتا باربارا کانتی احداث کرد.

گردوی سیاه (J. nigra) بومی شرق آمریکای شمالی است. گردوی سیاه عطر و طعم بالاتری دارد، اما به دلیل پوسته سخت و مشکل بودن پوست کندن آن به طور تجاری توسعه نیافته است. تقریبا همه گونه های به صورت تجاری کشت شده گردو هیبرید هایی از ارقام گردوی ایرانی هستند. در سالهای اخیر تولید جهانی گردو افزایش چشگیری داشته و بیشترین میزان این افزایش تولید مربوط به قاره آسیا می باشد.

درخت گردوی 1300 ساله

گردو گیاهی درختی یا درختچه ای است که ارتفاع آن تا 25 متر هم می رسد. دارای تنه صاف با رنگ نقره ای و در برخی گونه ها , خاکستری, برگ ها به شکل مرکب شانه ای بوده و معطر می باشد.

با تائید فائو (سازمان خوار و بار جهانی) شهمیرزاد دارای بزرگترین باغ گردوی جهان به وسعت 750 هکتاراست و در "کمان رستم" درخت گردویی با 13 قرن حیات در شهمیرزاد استان سمنان در فهرست آثار معنوی ایران ثبت شده است.

پراکنش جغرافیایی

درخت گردو از درختان بسیار با ارزش و از پهن برگان است که در بسیاری از نقاط جهان در نیمکره شمالی از مرکز تا شرق اروپا و قفقاز و شمال و مرکز ایران تا دامنه های هیمالیا و کشور چین و ژاپن و همچنین گونه هایی از آن در آمریکای شمالی و جنوبی به طور طبیعی می رویند و کاشته می شوند. تنها جنگل طبیعی باقی مانده از گردو در دنیا هم اکنون در قرقیزستان و در شرایط بسیار خوب موجود است.

در ایران کاشت گردو از دره گز و مغان در شمال کشور تا اقلید فارس در جنوب و از ارتفاعات جنوب غربی ارومیه تا کوه تفتان در جنوب شرقی بین طولهای جغرافیایی 45تا 65 درجه به خوبی می رویند ولی بهترین بازدهی مربوط به باغهایی است که در ارتفاعات دامنه های البرز، خراسان ، آذربایجان و دامنه های زاگرس ( به ویژه تفرش،گلپایگان و تویسرکان ) قرار دارند.

آب وهوا

درخت گردو درطول تابستان و زمستان نسبت به گرما و سرمای بیش از حد حساس است. در طول دوره خواب زمستانه ، گردو می تواند سرمای 11- درجه سانتی گراد را بدون خسارت جدی تحمل کند ولی پس از شروع رشد ، سرمای 2- تا 3- درجه سانتی گراد موجب از بین رفتن برگها ، شاخه ها و گلها شده ودر نتیجه محصول کاهش می یابد. به علاوه شاخ و برگ درختانی که تا اواخر پاییز به رشد خود ادامه می دهند در معرض خسارت سرما قرار می گیرد. مقاومت ارقام مختلف گردو نسبت به سرما متفاوت است.

دمای بالاتر از 38 درجه سانتی گراد موجب آفتاب سوختگی پوست سبز و چروکیدگی مغز گردو می شود و گاهی اوقات نیز میوه ها پوک می شوند. در رطوبت نسبی کم و دمای بالاتر از 40 درجه سانتی گراد ، به گردو خسارت جدی وارد می شود. دمای پایین تابستان نیز مناسب نیست زیرا موجب می شود میوه ها به اندازه کافی پر نشود . هوای خنک در طی فصل رشد ، برداشت محصول را به تاخیر انداخته و در نتیجه باغداران متضرر می شوند. بنابراین هوای خنک و فصل رشد کوتاه از عوامل محدود کننده پرورش گردو هستند.

گردو نیز مانند سایر میوه ها مناطق معتدله در زمستان به مقدار سرمای معینی نیاز دارد تا خواب آن برطرف شود که به این ترتیب در بهار رشد رویشی و گلدهی کافی خواهد داشت. در صورت عدم وجود سرمای کافی ، بازشدن جوانه ها و گلدهی نامنظم شده وبه تاخیر می افتد واین موجب کاهش محصول و خشک شدن سر شاخه ها می شود. نیاز سرمایی ارقام مختلف گردو متفاوت است.

فراوری: زهرا فرآورده

بخش کودک و نوجوان تبیان