ننه کران(  نونه کرانیم )

پیشینۀ تاریخی ویلکیج

چاپ شده در دو هفته نامۀ فرهنگ نمین، سال دوم، شمارۀ26، 5مرداد1393، نویسنده عدالت عزت پور

ویلکیج که در شمال شرقی استان اردبیل قرار گرفته، و از توابع شهرستان نمین می­باشد، منطقه ­ای است که از نظر جغرافیای سیاسی، یک منطقۀ مرزی محسوب می­شود. ویلکیج در واقع، منطقه ای است که از یک سو، از دامنۀ کوههای باغرو(حور و تفیه) تا گردنۀ حیران و محدودۀ شهری نمین و از سوی دیگر از روستای قره حسنلو(یعنی از دشت زرناس اردبیل) تا کوه آسپیناس نیارق امتداد دارد. این منطقه که بسیار سرسبز و دارای آب و هوایی کوهستانی است قسمت عمده ای از دشت اردبیل را شامل می شود و یکی از حاصل خیزترین مناطق شمال غرب کشور به حساب می آید. از قدیم الایام به دلیل شرایط اقلیمی مناسب، کشاورزی و دامداری مهمترین وسیلۀ معاش مردم این منطقه را تشکیل داده و به دلیل اینکه در مجاورت جنگل فندقلو قرار گرفته است مرکز تولید انواع مصنوعات چوبی بوده است. قابل ذکر است که، جنگل فندقلو به صورت نوار باریکی در منتهی الیه ناحیۀ شمالی رشته کوههای باغرو و با فاصلۀکوتاهی از مناطق کوهپایه ای ویلکیج جنوبی، مرکزی و شمالی و همچنین روستای مینا آباد از بخش عنبران و شهر نمین منتهی می شود.

با توجّه به اینکه، منطقۀ وسیعی از شهرستان نمین و دشت اردبیل را ویلکیج شامل می شود سکونت در این ناحیه، از روزگاران کهن براساس یافته های باستان شناسی و وجود تپه های تاریخی در این منطقه(که در شماره های قبل فرهنگ نمین به این تپه ها پرداخته شده است) وجود داشته است و در مورد وجه تسمیه و نام ویلکیج در اذهان و تاریخ شفاهی مردمان این منطقه روایات مختلفی وجود دارد.

ویلکیج از دو بخش ویل+کیج تشکیل شده است. بخش اول این کلمه، یعنی ویل در متون اوستایی و کهن به معنای شهر و منطقه آمده است که در اسامی بعضی از شهرها و روستاهای آذربایجان؛ بخصوص در اسم قدیم اردبیل یعنی آرتاویل(شهر مقدس) آمده است. اکنون نیز در بعضی از اسامی مناطق؛ همچون لوندویل، ویله دره، ویلکیج و غیره وجود دارد. بخش دوم کلمۀ ویلکیج یعنی کیج در زبان تاتی به کسانی که در کنار دریا سکونت داشته اند آمده است که به آنها گیلیج گفته می شده است و به مناطق کوستانی کیج می گفتند. در حال حاضر نیز، کلمۀ کیج در زبان تاتی به این معنا به کار می رود که در واقع، ویلکیج به معنای شهر و منطقۀ کوهستانی بوده و هست. بنابراین، این استدلال محکم تر به نظر میرسد با توجه به زبان شناسی تاریخی و همچنین با توجه به اینکه منطقۀ ویلکیج در دوران تاریخی متمادی جزو حکمرانی حکمرانان تالش بوده است.

در مورد وسعت منطقۀ ویلکیج نیز، محدودۀ ویلیکیج قدیم بسیار گسترده تر از امروز بوده است این منطقه در صلح گلستانیه و در صلح سردار روسی؛ پاسکوویچ از یک طرف به خلخال و کوه باغرو و اردبیل و از سمت دیگر به ارشق محدود می شده است و نمین جزو آن و در واقع مرکز آن بوده است.

در حال حاضر در تقسیمات کشوری، ویلکیج به سه قسمت تقسیم می شود:

ویلکیج شمالی به مرکزیت ننه کران که شامل روستاهای زیر می باشد؛ جله کران، خانقاه علیا، خانقاه سفلی، دودران، سولیدرق، نوده، آریا تپه سی، سولا، کنازق، ننه کران، کله سر، دگرماندرق، کریم کندی، مهدی پستی، اولاغان، پته خور، جگر کندی، گللو، ینگجه.

ویلکیج مرکزی به مرکزیت آبی بیگلو که شامل روستاهای زیر می باشد؛ آبی بیگلو، نیارق، سوها، گرمه چشمه، بریس، محمود آباد، آلادیزگه، آقبلاغ مصطفی خان، تازه کند لقمان اباد، خلیفه لو، جابلو، قره تپه، آرخازلو، قره حسنلو، میرزا رحیملو، ، مرنی، یونجاللو، ایریل، دورجون، قره چناق، سعید آباد.

ویلکیج جنوبی به مرکزیت حور که شامل روستاهای زیر می باشد؛ حور، تفیه، رز، سقزچی، کریق، پاسگاه، کوه سنگر، قیزیل قیه، بیله دره، کرد علیلو.